ഗൃഹസ്ഥവൃത്തയസ്തിസ്രസ്താസാം നിശ്രേയസം പരം। പരസ്പരം തഥൈവാഹുശ്ചാതുരാശ്രമ്യമേവ ച
ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിന് മൂന്ന് വിധങ്ങളുണ്ട്, അവയൊന്നും പരമമായ ക്ഷേമത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ, ജീവിതത്തിന്റെ നാലു ഘട്ടങ്ങളും ഉത്തമമായവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
യേ ചോക്താനി യമാസ്തേഷാം സര്വം കാര്യം ബുഭൂഷുണാ। കുംഭധാന്യൈരുംച്ഛശിലൈഃ കാപോതീം വൃത്തിമാശ്രിതൈഃ
മുന്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ നിയന്ത്രണങ്ങളും, സഫലതയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും, കുമ്പളത്തില് ധാന്യം സൂക്ഷിക്കുന്നവരും, ശേഖരിച്ച ധാന്യത്തില് ജീവിക്കുന്നവരും, പ്രാവിന്റെ പോലെ ജീവിക്കുന്നവരും പാലിക്കണം.
യസ്മിംശ്ചൈതേ വസംത്യര്ഥാസ്തദ്രാഷ്ട്രമഭിവര്ധതേ। പൂര്വാപരാന്ദശപരാന്പുനാതി ച പിതാമഹാന്
ഈ ഉപജീവന മാര്ഗങ്ങള് ഉള്ളിടത്ത് ആ പ്രദേശം സമൃദ്ധിയോടെ വളരുന്നു; അതു പത്തു തലമുറ മുന്പും പിന്നെയും ഉള്ള പിതാമഹന്മാരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
ഗൃഹസ്ഥവൃത്തിമപ്യേതാം വര്തയേദ്യോ ഗതവ്യഥഃ। സ ചക്രധരലോകാനാം സമാനാമ്പ്രാപ്നുയാദ്ഗതിമ്
ദുഃഖരഹിതനായി ഈ ഗൃഹസ്ഥജീവിതം ആചരിക്കുന്നവന് ചക്രധാരികളായ ദേവന്മാരുടെ ലോകം ലഭിക്കും.
ജിതേംദ്രിയാണാമഥവാ ഗതിരേഷാ വിധീയതേ। സ്വര്ഗലോകോ ഗൃഹസ്ഥാനാം പ്രതിഷ്ഠാ നിയതാത്മനാം
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ജയിച്ചവർക്കും, ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്ന ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്കും ഈ മാർഗം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗലോകം അവർക്കുള്ള സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലമാണ്.
ബ്രഹ്മണാഭിഹതാ ശ്രേണീ ഹ്യേഷാ യസ്യാഃ പ്രമുച്യതേ। ദ്വിതീയാം ക്രമശഃ പ്രാപ്യ സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ
ബ്രഹ്മാവു സ്ഥാപിച്ച ഈ ക്രമം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്ന് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
തൃതീയാമപി വക്ഷ്യാമി വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം ശൃണു। ഗൃഹസ്ഥസ്തു യദാ പശ്യേദ്വലീപലിതമാത്മനഃ
മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടമായ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം; കേൾക്കൂ: ഒരു ഗൃഹസ്ഥന് തന്റെ ശരീരത്തിൽ ചുളിവുകളും വെളുത്ത മുടിയും കാണുമ്പോൾ—
അപത്യസ്യൈവ ചാപത്യം വനമേവ തദാശ്രയേത്। ഗൃഹസ്ഥവ്രതഖിന്നാനാം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമൌകസാം
അവന്റെ മക്കൾക്കും വീണ്ടും മക്കൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ കാടിൽ പ്രവേശിക്കണം; ഗൃഹസ്ഥവ്രതത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചവർക്കു വാനപ്രസ്ഥം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശ്രൂയതാം ഭീഷ്മ ഭദ്രം തേ സര്വലോകാശ്രയാത്മനാം। ദീക്ഷാപൂര്വം നിവൃത്താനാം പുണ്യദേശനിവാസിനാം
ഭീഷ്മാ, എല്ലാ ലോകത്തിനും ആശ്രയമായവരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നു; ദീക്ഷയോടെ ലോകജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ച് പുണ്യഭൂമിയിൽ താമസിക്കുന്നവരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
പ്രജ്ഞാബലയുജാം പുംസാം സത്യശൌചക്ഷമാവതാം। തൃതീയമായുഷോ ഭാഗം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമേ വസന്
ജ്ഞാനവും ശക്തിയും സത്യവും ശുദ്ധിയും ക്ഷമയും ഉള്ള പുരുഷന്മാർ അവരുടെ ജീവിതത്തിന്റെ മൂന്നാം ഭാഗം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ കഴിക്കുന്നു.
താനേവാഗ്നീന്പരിചരേദ്യജമാനോ ദിവൌകസഃ। നിയതോ നിയതാഹാരോ വിഷ്ണുഭക്തിപ്രസക്തിമാന്
അവർ മുമ്പ് സേവിച്ച അഗ്നികളെ തന്നെ ഭക്തിയോടെ സംരക്ഷിക്കുകയും, യാഗങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുകയും, നിയന്ത്രിത ഭക്ഷണവും വിഷ്ണുഭക്തിയിലും ലയിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യണം.
തദാഗ്നിഹോത്രമാത്രാണി യജ്ഞാംഗാനി ച സര്വശഃ। അകൃഷ്ടം വൈ വ്രീഹിയവം നീവാരം വിഘസാനി ച
അപ്പോൾ അഗ്നിഹോത്രം പോലുള്ള യാഗങ്ങൾ മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്; ഉഴുതിട്ടില്ലാത്ത അരി, യവം, കാട്ടുനിലവരി, ശേഖരിച്ച ഭക്ഷണം എന്നിവയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഗ്രീഷ്മേ ഹവിഷ്യം പ്രായച്ഛേത്സ മാഘേഷ്വപി പംചസു। വാനപ്രസ്ഥാശ്രമേപ്യേതാശ്ചതസ്രോ വൃത്തയഃ സ്മൃതാഃ
വേനലിൽ ഹവിസ്സ് അർപ്പിക്കണം, ശീതകാലത്തിലെ അഞ്ച് മാസങ്ങളിലും അതുപോലെ തന്നെ; വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ ഈ നാല് വിധത്തിലുള്ള ജീവിതശൈലികൾ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
സദ്യഃ പ്രഭക്ഷകാഃ കേചിത്കേചിന്മാസികസംചയാന്। വാര്ഷികാന്സംചയാന്കേചിത്കേചിദ്ദ്വാദശവാര്ഷികാന്
ചിലർ ലഭിക്കുന്ന ഭക്ഷണം ഉടൻ കഴിക്കുന്നു, ചിലർ ഒരു മാസം വരെ സൂക്ഷിക്കുന്നു, ചിലർ ഒരു വർഷം വരെ സൂക്ഷിക്കുന്നു, മറ്റുചിലർ പന്ത്രണ്ടു വർഷം വരെ സൂക്ഷിക്കുന്നു.
കുര്വന്ത്യതിഥിപൂജാര്ഥം യജ്ഞതന്ത്രാര്ഥമേവ ച। അഭ്രാവകാശാ വര്ഷാസു ഹേമംതേ ജലസംശ്രയാഃ
അവർ അതിഥി പൂജക്കും യാഗത്തിനും വേണ്ടിയാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്; മഴക്കാലത്ത് ആകാശത്തിൻ കീഴിലും, ശീതകാലത്ത് വെള്ളത്തിൽ ആശ്രയിച്ചും അവർ താമസിക്കുന്നു.
ഗ്രീഷ്മേ പംചാഗ്നിതപസഃ ശരദ്യമൃതഭോജനാഃ। ഭൂമൌ വിപരിവര്തംതേ തിഷ്ഠംതി പ്രപദൈരപി
വേനലിൽ അവർ അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ തപസ് ചെയ്യുന്നു; ശരത്കാലത്ത് അമൃതസമാനമായ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു; ഭൂമിയിൽ കാൽമുട്ടിൽ നിൽക്കുകയും സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്ഥാനാസനേ ച വര്തന്തേ വസനേഷ്വപി സംസ്ഥിതേ। ദംതോലൂഖലിനഃ കേചിദശ്മകുട്ടാസ്തഥാ പരേ
അവർ നിൽക്കുകയോ ഇരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു, വിശ്രമിക്കുമ്പോഴും; ചിലർ ഉലൂഖലും മുട്ടയും ഉപയോഗിച്ച് ഭക്ഷണം ഒരുക്കുന്നു, മറ്റുചിലർ കല്ലുകൊണ്ട് അരയ്ക്കുന്നു.
ശുക്ലപക്ഷേ പിബന്ത്യേകേ യവാഗൂം ക്വഥിതാം ക്വചിത്। കൃഷ്ണപക്ഷേ പിബംത്യേകേ ഭുംജതേ ച യഥാഗമമ്
ചിലർ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വേവിച്ച യവഗൂം കുടിക്കുന്നു; ചിലർ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ കുടിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ നിർദ്ദിഷ്ടമായ രീതിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു.
മൂലൈരേകേ ഫലൈരേകേ ജലൈരേകേ ദൃഢവ്രതാഃ। വര്ത്തയംതി യഥാന്യായം വൈഖാനസ ധൃതവ്രതാഃ
ചിലർ വേരുകൾ മാത്രം ഭക്ഷിച്ച്, ചിലർ പഴങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ച്, ചിലർ വെള്ളം മാത്രം കുടിച്ച്, ഉറച്ച വ്രതത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരായി, വിധിപ്രകാരം ജീവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വൈഖാനസന്മാർ ദൃഢമായ വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ ജീവിക്കുന്നു.
ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച വിവിധാ ദീക്ഷാസ്തേഷാം മനസ്വിനാം। ചതുര്ഥശ്ചൌപനിഷദോ ധര്മഃ സാധാരണോ മതഃ
ഇവയും മറ്റു പലവിധ ദീക്ഷകളും മനസ്സുറച്ചവർക്കാണ്. നാലാമത്തേതായ ഉപനിഷത്ത് ധർമ്മം എല്ലാവർക്കും പൊതുവായതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
വാനപ്രസ്ഥോ ഗൃഹസ്ഥശ്ച സതതോന്യഃ പ്രവര്ത്തതേ। തസ്മിന്നേവ യുഗേ താത വിപ്രൈഃ സര്വാര്ഥദര്ശിഭിഃ
വനവാസിയും ഗൃഹസ്ഥനും ഒരേ കാലഘട്ടത്തിൽ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളും കാണുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഇടയിൽ, സ്ഥിരമായി തുടരുന്നു.
അഗസ്ത്യശ്ച സപ്തര്ഷയോ മധുച്ഛംദോ ഗവേഷണഃ। സാംകൃതിഃ സദിവോ ഭാംഡിര്യവപ്രോഥോ ഹ്യഥര്വണഃ
അഗസ്ത്യനും സപ്തർഷിമാരും മധുഛന്ദസും ഗവേഷണനും സാംകൃതി, സദിവ, ഭാണ്ടിര്യവപ്ര, അതർവണം എന്നിവരും,
അഹോവീര്യസ്തഥാ കാമ്യഃ സ്ഥാണുര്മേധാതിഥിര്ബുധഃ। മനോവാകഃ ശിനീവാകഃ ശൂന്യപാലോ കൃതവ്രണഃ
അഹോവീര്യൻ, കാമ്യൻ, സ്ഥാണു, മേധാതിഥി, ബുധൻ, മനോവാക, ശിനീവാക, ശൂന്യപാലൻ, കൃതവ്രണൻ എന്നിവരും,
ഏതേ കര്മസു വിദ്വാംസസ്തതഃ സ്വര്ഗമുപാഗമന്। ഏതേ പ്രത്യക്ഷധര്മാണസ്തഥാ യായാവരാഗണാഃ
ഇവരുടെല്ലാം ജ്ഞാനവും കര്മ്മപരമായ ജീവിതവും മൂലം സ്വർഗ്ഗം ലഭിച്ചു. ഇവർ നേരിട്ടുള്ള ധർമ്മം അനുസരിച്ചവരും, അങ്ങനെ തന്നെ യാത്രചെയ്യുന്ന സന്യാസിസമൂഹങ്ങളും ആയിരുന്നു.
ഋഷീണാമുഗ്രതപസാം ധര്മനൈപുണ്യദര്ശിനാമ്। സുരേശ്വരം സമാരാധ്യ ബ്രാഹ്മണാ വനമാശ്രിതാഃ
കഠിനമായ തപസ്സും ധർമ്മത്തിലെ നൈപുണ്യവും ഉള്ള ഋഷിമാരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനെ ആരാധിച്ച്, വനത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു.
അപാസ്യോപരതാ മായാം ബ്രാഹ്മണാ വനമാശ്രിതാഃ। അനക്ഷത്രാസ്തഥാ ധൃഷ്യാ ദൃശ്യന്തേ പ്രോഷിതാ ഗണാഃ
മായയെ ഉപേക്ഷിച്ച് അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർ, നക്ഷത്രങ്ങളില്ലാതെ ധൈര്യത്തോടെ, പുറത്ത് പോയ സംഘങ്ങളായി കാണപ്പെടുന്നു.
ജരയാ തു പരിദ്യൂനാ വ്യാധിനാ പരിപീഡിതാഃ। ചതുര്ഥം ത്വാശ്രമം ശേഷം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമാദ്യയുഃ
വയസ്സിന്റെ ക്ഷയത്താൽ ക്ഷീണിച്ചും രോഗം മൂലം ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചും, അവർ മുൻപത്തെ ആശ്രമം വിട്ട് നാലാമത്തേതായ വനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
സദ്യസ്കാരീ സുനിര്വാപ്യ സര്വവേദസദക്ഷിണാമ്। ആത്മയാജീ സൌമ്യമതിരാത്മക്രീഡാത്മസംശ്രയഃ
സദ്യസ്കാരിയായവൻ, എല്ലാ വേദങ്ങളും യഥാവിധി ദാനങ്ങൾ നൽകി സമർപ്പിച്ചശേഷം, ആത്മാവിനെ യജ്ഞപീഠമാക്കി, മനസ്സിൽ സൗമ്യതയോടെ, ആത്മാവിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തി, ആത്മാവിൽ അഭയം പ്രാപിക്കുന്നു.
ആത്മന്യഗ്നിം സമാധായ ത്യക്ത്വാസര്വപരിഗ്രഹമ്। സദ്യസ്കശ്ച യജേദ്യജ്ഞാനിഷ്ടിം ചൈവേഹ സര്വദാ
ആത്മാവിൽ അഗ്നിയെ സ്ഥാപിച്ച്, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സദ്യസ്കൻ എപ്പോഴും ഇവിടെ യജ്ഞവും ഹോമവും നിർവഹിക്കണം.
സദൈവ യാജിനാം യജ്ഞാനാത്മനീജ്യാ പ്രവര്ത്തതേ। ത്രീനേവാഗ്നീംസ്ത്യജേത്സമ്യഗാത്മന്യേവാത്മനാ ക്ഷണാത്൩൫൦ 1.15.
എപ്പോഴും യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവർക്കായി, യജ്ഞങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ആത്മനിഷ്ഠയുള്ള ആരാധന നടക്കുന്നത്. മൂന്ന് അഗ്നികളും ശരിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, അവ ഉടൻ ആത്മാവിൽ ലയിപ്പിക്കണം.