സ്വദാരനിരതോ ദാംതോ ദക്ഷോത്യര്ഥം ജിതേംദ്രിയഃ। ഋത്വിക്പുരോഹിതാചാര്യമാതുലാതിഥിസംഹതൈഃ
സ്വഭാര്യയിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ, ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്നവൻ, കാര്യങ്ങളിൽ നിപുണൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവൻ; ഋത്വികന്മാർ, പുരോഹിതന്മാർ, ആചാര്യന്മാർ, അമ്മാവൻ, അതിഥികൾ എന്നിവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ—
വൃദ്ധബാലാതുരൈര്വൈദ്യൈര്ജ്ഞാതിസംബംധി ബാംധവൈഃ। മാത്രാ പിത്രാ ച ജാമാത്രാ ഭ്രാത്രാ പുത്രേണ ഭാര്യയാ
വയസ്സുകാരും കുട്ടികളും രോഗികളും വൈദ്യരും ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും; അമ്മ, അച്ഛൻ, ജാമാതാവ്, സഹോദരൻ, മകൻ, ഭാര്യ—
ദുഹിത്രാ ദാസവര്ഗേണ വിവാദം ന സമാചരേത്। ഏതാന്വിമുച്യ സംവാദാന്സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
മകളുമായോ ദാസവൃന്ദത്തുമായോ വിവാദം നടത്തരുത്; ഇവരുമായി തർക്കം ഒഴിവാക്കുമ്പോൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിലും നിന്നുമാണ് മോചനം.
ഏതൈര്ജിതൈസ്തു ജയതി സര്വലോകാന്ന സംശയഃ। ആചാര്യോ ബ്രഹ്മലോകേശഃ പ്രാജാപത്യ പ്രഭുഃ പിതാ
ഇവരെ ജയിച്ചാൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ജയിക്കാം എന്നതിൽ സംശയമില്ല; ആചാര്യൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലെ ഇശ്വരൻ, പിതാവ് പ്രജാപതികളുടെ ലോകത്തിലെ പ്രഭു.
അതിഥിഃ സര്വലോകേശ ഋത്വിഗ്വേദാശ്രയഃ പ്രഭുഃ। ജാമാതാപ്സരസാംലോകേ ജ്ഞാതയോ വൈശ്വദേവികാഃ
അതിഥി എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഇശ്വരൻ, ഋത്വിക് വേദലോകത്തിലെ പ്രഭു; ജാമാതാവ് അപ്പ്സരസുകളുടെ ലോകത്തിൽ പ്രഭു, ബന്ധുക്കൾ വൈശ്വദേവലോകത്തിലെ പ്രഭുക്കൾ.
സംബംധി ബാംധവാ ദിക്ഷു പൃഥിവ്യാം മാതൃമാതുലൌ। വൃദ്ധബാലാതുരാശ്ചൈവ ആകാശേ പ്രഭവിഷ്ണവഃ
ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ഭൂമിയിലെ ദിശകളിൽ പ്രഭുത്വം വഹിക്കുന്നു; അമ്മയും അമ്മാവനും, മുതിർന്നവരും കുട്ടികളും രോഗികളും ആകാശത്തിൽ ശക്തരാണ്.
പുരോധാ ഋഷിലോകേശഃ സംശ്രിതാസ്സാധ്യലോകപാഃ। അശ്വിലോകപതിര്വൈദ്യോ ഭ്രാതാ തു വസുലോകപഃ
പുരോഹിതൻ ഋഷികളുടെ ലോകത്തിൽ ഇശ്വരൻ, അഭയം തേടുന്നവർ സാധ്യലോകത്തിലെ രക്ഷകർ; വൈദ്യൻ അശ്വലോകത്തിലെ പ്രഭു, സഹോദരൻ വസുലോകത്തിലെ രക്ഷകൻ.
ചംദ്രലോകേശ്വരീ ഭാര്യാ ദുഹിതാപ്സരസാം ഗൃഹേ। ഭ്രാതാ ജ്യേഷ്ഠഃ സമഃ പിത്രാ ഭാര്യാ പുത്ര സ്വകാതനുഃ
ഭാര്യ ചന്ദ്രലോകത്തിലെ രാജ്ഞിയാണ്, മകൾ അപ്പ്സരസുകളുടെ ഗൃഹത്തിൽ; മൂത്ത സഹോദരൻ അച്ഛനോടു തുല്യൻ, ഭാര്യയും മകനും സ്വന്തം ശരീരമാണ്.
കായസ്ഥാ ദാസവര്ഗാശ്ച ദുഹിതാ കൃപണം പരമ്। തസ്മാദേതൈരധിക്ഷിപ്തഃ സഹേന്നിത്യമസംജ്വരഃ
കായസ്ഥന്മാരും ദാസവൃന്ദവും മകളും പ്രത്യേകമായി കരുണയോടെ കാണപ്പെടണം; അതിനാൽ ഇവരാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ടാലും ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ ദുഃഖം വരുത്തരുത്.
ഗൃഹധര്മരതോ വിദ്വാന്ധര്മനിഷ്ഠോ ജിതക്ലമഃ। നാരഭേദ്ബഹുകാര്യാണി ധര്മവാന്കിംചിദാരഭേത്
ഗൃഹധർമ്മത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ, ജ്ഞാനിയുമായും ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനുമായും ക്ഷീണം ജയിച്ചവനും, അനാവശ്യമായി പലകാര്യങ്ങളും ആരംഭിക്കരുത്; ധാർമ്മികൻ കുറച്ച് കാര്യങ്ങൾ മാത്രം തുടങ്ങണം.
ഗൃഹസ്ഥവൃത്തയസ്തിസ്രസ്താസാം നിശ്രേയസം പരം। പരസ്പരം തഥൈവാഹുശ്ചാതുരാശ്രമ്യമേവ ച
ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിന് മൂന്ന് വിധങ്ങളുണ്ട്, അവയൊന്നും പരമമായ ക്ഷേമത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ, ജീവിതത്തിന്റെ നാലു ഘട്ടങ്ങളും ഉത്തമമായവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
യേ ചോക്താനി യമാസ്തേഷാം സര്വം കാര്യം ബുഭൂഷുണാ। കുംഭധാന്യൈരുംച്ഛശിലൈഃ കാപോതീം വൃത്തിമാശ്രിതൈഃ
മുന്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ നിയന്ത്രണങ്ങളും, സഫലതയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും, കുമ്പളത്തില് ധാന്യം സൂക്ഷിക്കുന്നവരും, ശേഖരിച്ച ധാന്യത്തില് ജീവിക്കുന്നവരും, പ്രാവിന്റെ പോലെ ജീവിക്കുന്നവരും പാലിക്കണം.
യസ്മിംശ്ചൈതേ വസംത്യര്ഥാസ്തദ്രാഷ്ട്രമഭിവര്ധതേ। പൂര്വാപരാന്ദശപരാന്പുനാതി ച പിതാമഹാന്
ഈ ഉപജീവന മാര്ഗങ്ങള് ഉള്ളിടത്ത് ആ പ്രദേശം സമൃദ്ധിയോടെ വളരുന്നു; അതു പത്തു തലമുറ മുന്പും പിന്നെയും ഉള്ള പിതാമഹന്മാരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
ഗൃഹസ്ഥവൃത്തിമപ്യേതാം വര്തയേദ്യോ ഗതവ്യഥഃ। സ ചക്രധരലോകാനാം സമാനാമ്പ്രാപ്നുയാദ്ഗതിമ്
ദുഃഖരഹിതനായി ഈ ഗൃഹസ്ഥജീവിതം ആചരിക്കുന്നവന് ചക്രധാരികളായ ദേവന്മാരുടെ ലോകം ലഭിക്കും.
ജിതേംദ്രിയാണാമഥവാ ഗതിരേഷാ വിധീയതേ। സ്വര്ഗലോകോ ഗൃഹസ്ഥാനാം പ്രതിഷ്ഠാ നിയതാത്മനാം
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ജയിച്ചവർക്കും, ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്ന ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്കും ഈ മാർഗം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗലോകം അവർക്കുള്ള സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലമാണ്.
ബ്രഹ്മണാഭിഹതാ ശ്രേണീ ഹ്യേഷാ യസ്യാഃ പ്രമുച്യതേ। ദ്വിതീയാം ക്രമശഃ പ്രാപ്യ സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ
ബ്രഹ്മാവു സ്ഥാപിച്ച ഈ ക്രമം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്ന് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
തൃതീയാമപി വക്ഷ്യാമി വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം ശൃണു। ഗൃഹസ്ഥസ്തു യദാ പശ്യേദ്വലീപലിതമാത്മനഃ
മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടമായ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം; കേൾക്കൂ: ഒരു ഗൃഹസ്ഥന് തന്റെ ശരീരത്തിൽ ചുളിവുകളും വെളുത്ത മുടിയും കാണുമ്പോൾ—
അപത്യസ്യൈവ ചാപത്യം വനമേവ തദാശ്രയേത്। ഗൃഹസ്ഥവ്രതഖിന്നാനാം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമൌകസാം
അവന്റെ മക്കൾക്കും വീണ്ടും മക്കൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ കാടിൽ പ്രവേശിക്കണം; ഗൃഹസ്ഥവ്രതത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചവർക്കു വാനപ്രസ്ഥം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശ്രൂയതാം ഭീഷ്മ ഭദ്രം തേ സര്വലോകാശ്രയാത്മനാം। ദീക്ഷാപൂര്വം നിവൃത്താനാം പുണ്യദേശനിവാസിനാം
ഭീഷ്മാ, എല്ലാ ലോകത്തിനും ആശ്രയമായവരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നു; ദീക്ഷയോടെ ലോകജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ച് പുണ്യഭൂമിയിൽ താമസിക്കുന്നവരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
പ്രജ്ഞാബലയുജാം പുംസാം സത്യശൌചക്ഷമാവതാം। തൃതീയമായുഷോ ഭാഗം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമേ വസന്
ജ്ഞാനവും ശക്തിയും സത്യവും ശുദ്ധിയും ക്ഷമയും ഉള്ള പുരുഷന്മാർ അവരുടെ ജീവിതത്തിന്റെ മൂന്നാം ഭാഗം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ കഴിക്കുന്നു.
താനേവാഗ്നീന്പരിചരേദ്യജമാനോ ദിവൌകസഃ। നിയതോ നിയതാഹാരോ വിഷ്ണുഭക്തിപ്രസക്തിമാന്
അവർ മുമ്പ് സേവിച്ച അഗ്നികളെ തന്നെ ഭക്തിയോടെ സംരക്ഷിക്കുകയും, യാഗങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുകയും, നിയന്ത്രിത ഭക്ഷണവും വിഷ്ണുഭക്തിയിലും ലയിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യണം.
തദാഗ്നിഹോത്രമാത്രാണി യജ്ഞാംഗാനി ച സര്വശഃ। അകൃഷ്ടം വൈ വ്രീഹിയവം നീവാരം വിഘസാനി ച
അപ്പോൾ അഗ്നിഹോത്രം പോലുള്ള യാഗങ്ങൾ മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്; ഉഴുതിട്ടില്ലാത്ത അരി, യവം, കാട്ടുനിലവരി, ശേഖരിച്ച ഭക്ഷണം എന്നിവയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഗ്രീഷ്മേ ഹവിഷ്യം പ്രായച്ഛേത്സ മാഘേഷ്വപി പംചസു। വാനപ്രസ്ഥാശ്രമേപ്യേതാശ്ചതസ്രോ വൃത്തയഃ സ്മൃതാഃ
വേനലിൽ ഹവിസ്സ് അർപ്പിക്കണം, ശീതകാലത്തിലെ അഞ്ച് മാസങ്ങളിലും അതുപോലെ തന്നെ; വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ ഈ നാല് വിധത്തിലുള്ള ജീവിതശൈലികൾ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
സദ്യഃ പ്രഭക്ഷകാഃ കേചിത്കേചിന്മാസികസംചയാന്। വാര്ഷികാന്സംചയാന്കേചിത്കേചിദ്ദ്വാദശവാര്ഷികാന്
ചിലർ ലഭിക്കുന്ന ഭക്ഷണം ഉടൻ കഴിക്കുന്നു, ചിലർ ഒരു മാസം വരെ സൂക്ഷിക്കുന്നു, ചിലർ ഒരു വർഷം വരെ സൂക്ഷിക്കുന്നു, മറ്റുചിലർ പന്ത്രണ്ടു വർഷം വരെ സൂക്ഷിക്കുന്നു.
കുര്വന്ത്യതിഥിപൂജാര്ഥം യജ്ഞതന്ത്രാര്ഥമേവ ച। അഭ്രാവകാശാ വര്ഷാസു ഹേമംതേ ജലസംശ്രയാഃ
അവർ അതിഥി പൂജക്കും യാഗത്തിനും വേണ്ടിയാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്; മഴക്കാലത്ത് ആകാശത്തിൻ കീഴിലും, ശീതകാലത്ത് വെള്ളത്തിൽ ആശ്രയിച്ചും അവർ താമസിക്കുന്നു.
ഗ്രീഷ്മേ പംചാഗ്നിതപസഃ ശരദ്യമൃതഭോജനാഃ। ഭൂമൌ വിപരിവര്തംതേ തിഷ്ഠംതി പ്രപദൈരപി
വേനലിൽ അവർ അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ തപസ് ചെയ്യുന്നു; ശരത്കാലത്ത് അമൃതസമാനമായ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു; ഭൂമിയിൽ കാൽമുട്ടിൽ നിൽക്കുകയും സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്ഥാനാസനേ ച വര്തന്തേ വസനേഷ്വപി സംസ്ഥിതേ। ദംതോലൂഖലിനഃ കേചിദശ്മകുട്ടാസ്തഥാ പരേ
അവർ നിൽക്കുകയോ ഇരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു, വിശ്രമിക്കുമ്പോഴും; ചിലർ ഉലൂഖലും മുട്ടയും ഉപയോഗിച്ച് ഭക്ഷണം ഒരുക്കുന്നു, മറ്റുചിലർ കല്ലുകൊണ്ട് അരയ്ക്കുന്നു.
ശുക്ലപക്ഷേ പിബന്ത്യേകേ യവാഗൂം ക്വഥിതാം ക്വചിത്। കൃഷ്ണപക്ഷേ പിബംത്യേകേ ഭുംജതേ ച യഥാഗമമ്
ചിലർ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വേവിച്ച യവഗൂം കുടിക്കുന്നു; ചിലർ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ കുടിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ നിർദ്ദിഷ്ടമായ രീതിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു.
മൂലൈരേകേ ഫലൈരേകേ ജലൈരേകേ ദൃഢവ്രതാഃ। വര്ത്തയംതി യഥാന്യായം വൈഖാനസ ധൃതവ്രതാഃ
ചിലർ വേരുകൾ മാത്രം ഭക്ഷിച്ച്, ചിലർ പഴങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ച്, ചിലർ വെള്ളം മാത്രം കുടിച്ച്, ഉറച്ച വ്രതത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരായി, വിധിപ്രകാരം ജീവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വൈഖാനസന്മാർ ദൃഢമായ വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ ജീവിക്കുന്നു.
ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച വിവിധാ ദീക്ഷാസ്തേഷാം മനസ്വിനാം। ചതുര്ഥശ്ചൌപനിഷദോ ധര്മഃ സാധാരണോ മതഃ
ഇവയും മറ്റു പലവിധ ദീക്ഷകളും മനസ്സുറച്ചവർക്കാണ്. നാലാമത്തേതായ ഉപനിഷത്ത് ധർമ്മം എല്ലാവർക്കും പൊതുവായതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.