ഷട്കര്മവര്ത്തകസ്ത്വേകസ്ത്രിഭിരന്യഃ പ്രസര്പതേ। ദ്വാഭ്യാം ചൈവ ചതുര്ഥസ്തു ദ്വിജഃ സ ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതഃ
ഒരു ഗൃഹസ്ഥൻ ആറു കര്മ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു, മറ്റൊരാൾക്ക് മൂന്നു, മറ്റൊരാൾക്ക് രണ്ട്. നാലാമൻ, ദ്വിജൻ, ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഗൃഹമേധിവ്രതാദന്യന്മഹത്തീര്ഥം ന ചക്ഷതേ। നാത്മാര്ഥേ പാചയേദന്നം ന വൃഥാ ഘാതയേത്പശുമ്
ഗൃഹസ്ഥവ്രതത്തേക്കാൾ മഹത്തായ തീർത്ഥം ഇല്ല. സ്വന്തം ആവശ്യത്തിന് മാത്രം അന്നം പാകം ചെയ്യരുത്; അനാവശ്യമായി മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുകയും ചെയ്യരുത്.
പ്രാണീ വാ യദി വാപ്രാണീ സംസ്കാരാദ്യജ്ഞമര്ഹതി। ന ദിവാ പ്രസ്വപേജ്ജാതു ന പൂര്വാപരരാത്രയോഃ
ജീവമുള്ളതോ ജീവശൂന്യമോ ആയവയൊക്കെയും യാഗത്തിനും കർമ്മങ്ങൾക്കും യോഗ്യമാണ്. ഒരിക്കലും പകലിൽ ഉറങ്ങരുത്, അതുപോലെ അർദ്ധരാത്രിയിലും പുലർച്ചയിലും ഉറങ്ങരുത്.
ന ഭുംജീതാംതരാകാലേ നാനൃതം തു വദേദിഹ। ന ചാപ്യശ്നന്വസേദ്വിപ്രോ ഗൃഹേ കശ്ചിദപൂജിതഃ
അനുയോജ്യമായ സമയം അല്ലാതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്, അസത്യവാക്ക് പറയരുത്. ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അപ്രതിഷ്ഠിതനായി ആഹാരം കഴിക്കാതെ വീട്ടിൽ ഇരിക്കരുത്.
തഥാസ്യാതിഥയഃ പൂജ്യാ ഹവ്യകവ്യവഹാഃ സ്മൃതാഃ। വേദവിദ്യാവ്രതസ്നാതാ ശ്രോത്രിയാ വേദപാരഗാഃ
അതുപോലെ അതിഥികൾക്ക് ആദരം നൽകണം; പിതൃദേവതകൾക്ക് ഹവ്യവും കവ്യവും അർപ്പിക്കണം; വേദപഠനം ചെയ്തവരും വ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരും വേദജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ആദരിക്കപ്പെടണം.
സ്വകര്മജീവിനോദാംതാഃ ക്രിയാവംതസ്തപസ്വിനഃ। തേഷാം ഹവ്യം ച കവ്യം ചാപ്യര്ഹണാര്ഥം വിധീയതേ
സ്വകാര്യ കർമങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവരും, കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നവരും, തപസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരും, ഇവർക്കായി ദേവതകൾക്കും പിതൃകൾക്കും ഹവ്യവും കവ്യവും ആദരാർത്ഥം അർപ്പിക്കണം.
നശ്വരൈസ്സംപ്രയാതസ്യ സ്വധര്മാപഗതസ്യ ച। അപവിദ്ധാഗ്നിഹോത്രസ്യ ഗുരോര്വാലീകകാരിണഃ
ക്ഷണികനും, സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, അഗ്നിഹോത്രം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിക്കുന്നവനും,
അസത്യാഭിനിവേശസ്യ നാധികാരോസ്തി കര്മണോഃ। സംവിഭാഗോത്ര ഭൂതാനാം സര്വേഷാമേവ ശിഷ്യതേ
അസത്യത്തിൽ ആസക്തനായവന് കർമ്മങ്ങളിൽ അവകാശമില്ല; ഇവിടെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും പങ്കിടലാണ് ശേഷിക്കുന്നത്.
തഥൈവാപചമാനേഭ്യഃ പ്രദേയം ഗൃഹമേധിനാ। വിഘസാശീ ഭവേന്നിത്യം നിത്യം ചാമൃതഭോജനഃ
അതിനുപോലെ പാചകം ചെയ്യുന്നവർക്കും ഗൃഹസ്ഥൻ നൽകണം; എല്ലായ്പ്പോഴും ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവനെ വിഘസാശി എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും അമൃതംപോലെയുള്ള ഭക്ഷണം അനുഭവിക്കുന്നു.
അമൃതം യജ്ഞശേഷം സ്യാദ്ഭോജനം ഹവിഷാ സമമ്। സംഭുക്തശേഷം യോശ്നാതി തമാഹുര്വിഘസാശിനമ്
യാഗശേഷം ശേഷിക്കുന്ന ഭക്ഷണം അമൃതംപോലെയാണ്, ഹവിസ്സിന് തുല്യമാണ്; പങ്കുവെച്ച ശേഷമുള്ളത് കഴിക്കുന്നവനെ വിഘസാശി എന്നു പറയുന്നു.
സ്വദാരനിരതോ ദാംതോ ദക്ഷോത്യര്ഥം ജിതേംദ്രിയഃ। ഋത്വിക്പുരോഹിതാചാര്യമാതുലാതിഥിസംഹതൈഃ
സ്വഭാര്യയിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ, ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്നവൻ, കാര്യങ്ങളിൽ നിപുണൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവൻ; ഋത്വികന്മാർ, പുരോഹിതന്മാർ, ആചാര്യന്മാർ, അമ്മാവൻ, അതിഥികൾ എന്നിവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ—
വൃദ്ധബാലാതുരൈര്വൈദ്യൈര്ജ്ഞാതിസംബംധി ബാംധവൈഃ। മാത്രാ പിത്രാ ച ജാമാത്രാ ഭ്രാത്രാ പുത്രേണ ഭാര്യയാ
വയസ്സുകാരും കുട്ടികളും രോഗികളും വൈദ്യരും ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും; അമ്മ, അച്ഛൻ, ജാമാതാവ്, സഹോദരൻ, മകൻ, ഭാര്യ—
ദുഹിത്രാ ദാസവര്ഗേണ വിവാദം ന സമാചരേത്। ഏതാന്വിമുച്യ സംവാദാന്സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
മകളുമായോ ദാസവൃന്ദത്തുമായോ വിവാദം നടത്തരുത്; ഇവരുമായി തർക്കം ഒഴിവാക്കുമ്പോൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിലും നിന്നുമാണ് മോചനം.
ഏതൈര്ജിതൈസ്തു ജയതി സര്വലോകാന്ന സംശയഃ। ആചാര്യോ ബ്രഹ്മലോകേശഃ പ്രാജാപത്യ പ്രഭുഃ പിതാ
ഇവരെ ജയിച്ചാൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ജയിക്കാം എന്നതിൽ സംശയമില്ല; ആചാര്യൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലെ ഇശ്വരൻ, പിതാവ് പ്രജാപതികളുടെ ലോകത്തിലെ പ്രഭു.
അതിഥിഃ സര്വലോകേശ ഋത്വിഗ്വേദാശ്രയഃ പ്രഭുഃ। ജാമാതാപ്സരസാംലോകേ ജ്ഞാതയോ വൈശ്വദേവികാഃ
അതിഥി എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഇശ്വരൻ, ഋത്വിക് വേദലോകത്തിലെ പ്രഭു; ജാമാതാവ് അപ്പ്സരസുകളുടെ ലോകത്തിൽ പ്രഭു, ബന്ധുക്കൾ വൈശ്വദേവലോകത്തിലെ പ്രഭുക്കൾ.
സംബംധി ബാംധവാ ദിക്ഷു പൃഥിവ്യാം മാതൃമാതുലൌ। വൃദ്ധബാലാതുരാശ്ചൈവ ആകാശേ പ്രഭവിഷ്ണവഃ
ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ഭൂമിയിലെ ദിശകളിൽ പ്രഭുത്വം വഹിക്കുന്നു; അമ്മയും അമ്മാവനും, മുതിർന്നവരും കുട്ടികളും രോഗികളും ആകാശത്തിൽ ശക്തരാണ്.
പുരോധാ ഋഷിലോകേശഃ സംശ്രിതാസ്സാധ്യലോകപാഃ। അശ്വിലോകപതിര്വൈദ്യോ ഭ്രാതാ തു വസുലോകപഃ
പുരോഹിതൻ ഋഷികളുടെ ലോകത്തിൽ ഇശ്വരൻ, അഭയം തേടുന്നവർ സാധ്യലോകത്തിലെ രക്ഷകർ; വൈദ്യൻ അശ്വലോകത്തിലെ പ്രഭു, സഹോദരൻ വസുലോകത്തിലെ രക്ഷകൻ.
ചംദ്രലോകേശ്വരീ ഭാര്യാ ദുഹിതാപ്സരസാം ഗൃഹേ। ഭ്രാതാ ജ്യേഷ്ഠഃ സമഃ പിത്രാ ഭാര്യാ പുത്ര സ്വകാതനുഃ
ഭാര്യ ചന്ദ്രലോകത്തിലെ രാജ്ഞിയാണ്, മകൾ അപ്പ്സരസുകളുടെ ഗൃഹത്തിൽ; മൂത്ത സഹോദരൻ അച്ഛനോടു തുല്യൻ, ഭാര്യയും മകനും സ്വന്തം ശരീരമാണ്.
കായസ്ഥാ ദാസവര്ഗാശ്ച ദുഹിതാ കൃപണം പരമ്। തസ്മാദേതൈരധിക്ഷിപ്തഃ സഹേന്നിത്യമസംജ്വരഃ
കായസ്ഥന്മാരും ദാസവൃന്ദവും മകളും പ്രത്യേകമായി കരുണയോടെ കാണപ്പെടണം; അതിനാൽ ഇവരാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ടാലും ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ ദുഃഖം വരുത്തരുത്.
ഗൃഹധര്മരതോ വിദ്വാന്ധര്മനിഷ്ഠോ ജിതക്ലമഃ। നാരഭേദ്ബഹുകാര്യാണി ധര്മവാന്കിംചിദാരഭേത്
ഗൃഹധർമ്മത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ, ജ്ഞാനിയുമായും ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനുമായും ക്ഷീണം ജയിച്ചവനും, അനാവശ്യമായി പലകാര്യങ്ങളും ആരംഭിക്കരുത്; ധാർമ്മികൻ കുറച്ച് കാര്യങ്ങൾ മാത്രം തുടങ്ങണം.
ഗൃഹസ്ഥവൃത്തയസ്തിസ്രസ്താസാം നിശ്രേയസം പരം। പരസ്പരം തഥൈവാഹുശ്ചാതുരാശ്രമ്യമേവ ച
ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിന് മൂന്ന് വിധങ്ങളുണ്ട്, അവയൊന്നും പരമമായ ക്ഷേമത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ, ജീവിതത്തിന്റെ നാലു ഘട്ടങ്ങളും ഉത്തമമായവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
യേ ചോക്താനി യമാസ്തേഷാം സര്വം കാര്യം ബുഭൂഷുണാ। കുംഭധാന്യൈരുംച്ഛശിലൈഃ കാപോതീം വൃത്തിമാശ്രിതൈഃ
മുന്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ നിയന്ത്രണങ്ങളും, സഫലതയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും, കുമ്പളത്തില് ധാന്യം സൂക്ഷിക്കുന്നവരും, ശേഖരിച്ച ധാന്യത്തില് ജീവിക്കുന്നവരും, പ്രാവിന്റെ പോലെ ജീവിക്കുന്നവരും പാലിക്കണം.
യസ്മിംശ്ചൈതേ വസംത്യര്ഥാസ്തദ്രാഷ്ട്രമഭിവര്ധതേ। പൂര്വാപരാന്ദശപരാന്പുനാതി ച പിതാമഹാന്
ഈ ഉപജീവന മാര്ഗങ്ങള് ഉള്ളിടത്ത് ആ പ്രദേശം സമൃദ്ധിയോടെ വളരുന്നു; അതു പത്തു തലമുറ മുന്പും പിന്നെയും ഉള്ള പിതാമഹന്മാരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
ഗൃഹസ്ഥവൃത്തിമപ്യേതാം വര്തയേദ്യോ ഗതവ്യഥഃ। സ ചക്രധരലോകാനാം സമാനാമ്പ്രാപ്നുയാദ്ഗതിമ്
ദുഃഖരഹിതനായി ഈ ഗൃഹസ്ഥജീവിതം ആചരിക്കുന്നവന് ചക്രധാരികളായ ദേവന്മാരുടെ ലോകം ലഭിക്കും.
ജിതേംദ്രിയാണാമഥവാ ഗതിരേഷാ വിധീയതേ। സ്വര്ഗലോകോ ഗൃഹസ്ഥാനാം പ്രതിഷ്ഠാ നിയതാത്മനാം
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ജയിച്ചവർക്കും, ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്ന ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്കും ഈ മാർഗം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗലോകം അവർക്കുള്ള സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലമാണ്.
ബ്രഹ്മണാഭിഹതാ ശ്രേണീ ഹ്യേഷാ യസ്യാഃ പ്രമുച്യതേ। ദ്വിതീയാം ക്രമശഃ പ്രാപ്യ സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ
ബ്രഹ്മാവു സ്ഥാപിച്ച ഈ ക്രമം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്ന് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
തൃതീയാമപി വക്ഷ്യാമി വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം ശൃണു। ഗൃഹസ്ഥസ്തു യദാ പശ്യേദ്വലീപലിതമാത്മനഃ
മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടമായ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം; കേൾക്കൂ: ഒരു ഗൃഹസ്ഥന് തന്റെ ശരീരത്തിൽ ചുളിവുകളും വെളുത്ത മുടിയും കാണുമ്പോൾ—
അപത്യസ്യൈവ ചാപത്യം വനമേവ തദാശ്രയേത്। ഗൃഹസ്ഥവ്രതഖിന്നാനാം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമൌകസാം
അവന്റെ മക്കൾക്കും വീണ്ടും മക്കൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ കാടിൽ പ്രവേശിക്കണം; ഗൃഹസ്ഥവ്രതത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചവർക്കു വാനപ്രസ്ഥം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശ്രൂയതാം ഭീഷ്മ ഭദ്രം തേ സര്വലോകാശ്രയാത്മനാം। ദീക്ഷാപൂര്വം നിവൃത്താനാം പുണ്യദേശനിവാസിനാം
ഭീഷ്മാ, എല്ലാ ലോകത്തിനും ആശ്രയമായവരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നു; ദീക്ഷയോടെ ലോകജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ച് പുണ്യഭൂമിയിൽ താമസിക്കുന്നവരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
പ്രജ്ഞാബലയുജാം പുംസാം സത്യശൌചക്ഷമാവതാം। തൃതീയമായുഷോ ഭാഗം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമേ വസന്
ജ്ഞാനവും ശക്തിയും സത്യവും ശുദ്ധിയും ക്ഷമയും ഉള്ള പുരുഷന്മാർ അവരുടെ ജീവിതത്തിന്റെ മൂന്നാം ഭാഗം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ കഴിക്കുന്നു.