ഗൃഹസ്ഥോ ബ്രഹ്മചാരീ ച വാനപ്രസ്ഥോഽഥ ഭിക്ഷുകഃ। യഥോക്തകാരിണഃ സര്വേ ഗച്ഛംതി പരമാം ഗതിമ്
ഗൃഹസ്ഥൻ, ബ്രഹ്മചാരി, വാനപ്രസ്ഥൻ, ഭിക്ഷുക്കൻ — വിധിപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നവരൊക്കെയും പരമഗതിയിൽ എത്തും.
ഏകസ്മിന്നാശ്രമേ ധര്മം യോഽനുതിഷ്ഠേദ്യഥാവിധി। അകാമദ്വേഷസംയുക്തഃ സ പരത്ര മഹീയതേ
ഏതെങ്കിലും ഒരു ആശ്രമത്തിൽ ധർമ്മം വിധിപ്രകാരം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, ആഗ്രഹമോ ദ്വേഷമോ ഇല്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവൻ, പരലോകത്തിൽ മഹത്വം നേടുന്നു.
ചതുഷ്പഥാഹി നിഃശ്രേണീ ബ്രഹ്മണേഹ പ്രതിഷ്ഠിതാ। ഏതാമാശ്രിത്യ നിശ്രേണീം ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ
നാലുവഴിച്ചുരുക്കിൽ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കുള്ള പടവഴി ഇവിടെ സ്ഥാപിതമാണ്. ഈ പടവഴി ആശ്രയിച്ചാൽ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ മഹത്വം ലഭിക്കും.
ആയുഷോഽപി ചതുര്ഭാഗം ബ്രഹ്മചാര്യനസൂയകഃ। ഗുരൌ വാ ഗുരുപുത്രേ വാ വസേദ്ധര്മാര്ഥകോവിദഃ
ആയുഷ്കാലത്തിന്റെ നാലിൽ ഒരു ഭാഗം ബ്രഹ്മചാരിയായവൻ, അസൂയ ഇല്ലാതെ, ഗുരുവിനോടോ ഗുരുപുത്രനോടോ ചേർന്ന്, ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും പ്രാവീണ്യം നേടണം.
കര്മാതിരേകേണ ഗുരോരധ്യേതവ്യം ബുഭൂഷതാ। ദക്ഷിണാനാം പ്രദാപീ സ്യാദാഹൂതോ ഗുരുമാശ്രയേത്
വിദ്യാഗ്രഹിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, കര്മ്മങ്ങൾക്കു പുറമെ, ഗുരുവിന്റെ കീഴിൽ പഠിക്കണം. ഗുരു വിളിച്ചാൽ, ആവശ്യമായ ദക്ഷിണ നൽകിയും ഗുരുവിനെ ആശ്രയിച്ചും ഇരിക്കണം.
ജഘന്യശായീ പൂര്വം സ്യാദുത്ഥായീ ഗുരുവേശ്മനി। യച്ച ശിഷ്യേണ കര്ത്തവ്യം കാര്യമാസേവനാദികമ്
ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിൽ, ശിഷ്യൻ അവസാനത്തായി കിടക്കുകയും ആദ്യം എഴുന്നേൽക്കുകയും വേണം. ശിഷ്യന് ചെയ്യേണ്ട സേവനമോ മറ്റേതെങ്കിലും ജോലി ആണെങ്കിൽ അതൊക്കെയും നിർവഹിക്കണം.
കൃതമിത്യേവ തത്സര്വം കൃത്വാ തിഷ്ഠേത്തു പാര്ശ്വതഃ। കിംകരഃ സര്വകാരീ ച സര്വകര്മസുകോവിദഃ
എല്ലാ ജോലികളും ചെയ്തശേഷം, അവയെല്ലാം പൂർത്തിയായി എന്ന് കരുതി ഗുരുവിന്റെ സമീപത്ത് നില്ക്കണം. എല്ലാ ജോലികൾക്കും തയ്യാറായ സേവകനായി, എല്ലാറ്റിലും നിപുണനായി ഇരിക്കണം.
ശുചിര്ദക്ഷോ ഗുണോപേതോ ബ്രൂയാദിഷ്ടമഥോത്തരമ്। ചക്ഷുഷാ ഗുരുമവ്യഗ്രോ നിരീക്ഷേത ജിതേംദ്രിയഃ
ശുദ്ധനും, ക്ഷമയും ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവനായി, ചോദിച്ചാൽ മാത്രമേ സംസാരിക്കാവൂ. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സാക്ഷാൽ ഗുരുവിനെ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കണം.
നാഽഭുക്തവതി ചാശ്നീയാദപീതവതി നോ പിബേത്। ന തിഷ്ഠതി തഥാസീത ന സുപ്തേനൈവ സംവിശേത്
ഗുരു ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ശിഷ്യൻ ഭക്ഷിക്കരുത്; ഗുരു കുടിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് കുടിക്കരുത്; ഗുരു നില്ക്കുമ്പോൾ ഇരിക്കരുത്; ഗുരു ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ കിടക്കരുത്.
ഉത്താനാഭ്യാം ച പാണിഭ്യാം പാദാവസ്യ മൃദു സ്പൃശേത്। ദക്ഷിണം ദക്ഷിണേനൈവ സവ്യം സവ്യേന പീഡയേത്
രണ്ടു കൈകളും നീട്ടി, ഗുരുവിന്റെ കാലുകൾ സാവധാനം തൊടണം. വലതുകാൽ വലതുകൈ കൊണ്ട്, ഇടതുകാൽ ഇടതുകൈ കൊണ്ട്, മൃദുവായി അമർത്തണം.
അഭിവാദ്യ ഗുരും ബ്രൂയാദഭിധാം സ്വാം ബ്രുവന്നിതി। ഇദം കരിഷ്യേ ഭഗവന്നിദം ചാപി മയാ കൃതമ്
ഗുരുവിനെ വിനയപൂർവ്വം വന്ദിച്ചശേഷം, "ഭഗവൻ, ഞാൻ ഇതു ചെയ്യും" അല്ലെങ്കിൽ "ഇതും ഞാൻ ചെയ്തു" എന്നിങ്ങനെ തന്റെ ഉദ്ദേശം വ്യക്തമാക്കണം.
ഇതി സര്വം ച വിജ്ഞാപ്യ നിവേദ്യ ഗുരവേ ധനമ്। കുര്യാത്കൃതം ച തത്സര്വമാഖ്യേയം ഗുരവേ പുനഃ
എല്ലാം ഗുരുവിനെ അറിയിച്ചും ലഭിച്ച ധനം സമർപ്പിച്ചും, ചെയ്ത ജോലികൾ വീണ്ടും ഗുരുവിനോട് വ്യക്തമാക്കണം.
യാംസ്തു ഗംധാന്രസാന്വാപി ബ്രഹ്മചാരീ ന സേവതേ। സേവേത താന്സമാവൃത്യ ഇതി ധര്മേഷു നിശ്ചയഃ
പഠനം പൂർത്തിയായശേഷം, മുമ്പ് ഉപവസിച്ചിരുന്ന സുഗന്ധങ്ങളും രുചികളും ശിഷ്യൻ സ്വീകരിക്കാം. ഇതാണ് നിശ്ചിതമായ നിയമം.
യേ കേചിദ്വിസ്തരേണോക്താ നിയമാ ബ്രഹ്മചാരിണഃ। താന്സര്വാനനുഗൃഹ്ണീയാദ്ഭക്തശ്ശിഷ്യശ്ച വൈ ഗുരോഃ
ബ്രഹ്മചാരിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടുള്ള എല്ലാ നിയമങ്ങളും, ഗുരുവിനോടു ഭക്തിയുള്ള ശിഷ്യൻ പാലിക്കണം.
സ ഏവ ഗുരവേ പ്രീതിമുപകൃത്യ യഥാബലമ്। അഗ്രാമ്യേഷ്വാശ്രമേഷ്വേവ ശിഷ്യോ വര്തേത കര്മണാ
ശേഷം, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഗുരുവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചശേഷം, ശിഷ്യൻ അയോഗ്യമായ സ്ഥലങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി, യുക്തമായ ആശ്രമങ്ങളിൽ മാത്രം പ്രവർത്തിക്കണം.
വേദവേദൌ തഥാ വേദാന്വേദാര്ഥാംശ്ച തഥാ ദ്വിജഃ। ഭിക്ഷാഭുഗപ്യധഃശായീ സമധീത്യ ഗുരോര്മുഖാത്
ദ്വിജൻ, ഭിക്ഷയാൽ ജീവിച്ച് നിലത്ത് കിടന്നുറങ്ങി, ഗുരുവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് തന്നെ വേദങ്ങളും അതിന്റെ അർത്ഥവും ഉപവേദങ്ങളും പഠിക്കണം.
വേദവ്രതോപയോഗീ ച ചതുര്ഥാംശേന യോഗതഃ। ഗുരവേ ദക്ഷിണാം ദത്വാ സമാവര്തേദ്യഥാവിധി
വേദപഠനവ്രതം പൂർത്തിയാക്കി, ഗുരുവിന് ദക്ഷിണ നൽകിയും, നിർദേശപ്രകാരം പഠനം സമാപിക്കണം.
ധര്മാന്വിതൈര്യുതോ ദാരൈരഗ്നീനാവാഹ്യ പൂജയേത്। ദ്വിതീയമായുഷോ ഭാഗം ഗൃഹമേധീ സമാചരേത്
ധർമ്മം നിറഞ്ഞ ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ച്, അഗ്നി സ്ഥാപിച്ച്, ഗൃഹസ്ഥൻ ജീവിതത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗം കർത്തവ്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.
ഗൃഹസ്ഥവൃത്തയഃ പൂര്വം ചതസ്രോ മുനിഭിഃ കൃതാഃ। കുസൂലധാന്യാ പ്രഥമാ കുംഭീധാന്യാ ദ്വിതീയകാ
മുനികൾ സ്ഥാപിച്ച നാലു ഗൃഹസ്ഥരീതികൾ ഉണ്ട്: ഒന്നാമത് കൂമ്പാരത്തിൽ ധാന്യം സൂക്ഷിക്കൽ, രണ്ടാമത് പാത്രത്തിൽ സൂക്ഷിക്കൽ.
അശ്വസ്തനീ തൃതീയോക്താ കാപോത്യഥ ചതുര്ഥികാ। താസാം പരാപരാ ശ്രേഷ്ഠാ ധര്മതോ ലോകജിത്തമാ൩൦൦ 1.15.
മൂന്നാമത് 'കുതിരയുടെ നെഞ്ചുപോലെയുള്ളത്', നാലാമത് 'പ്രാവുപോലെയുള്ളത്'. ഇതിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമവും അധമവും ധർമ്മത്തിലും ലോകവിജയത്തിലും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഷട്കര്മവര്ത്തകസ്ത്വേകസ്ത്രിഭിരന്യഃ പ്രസര്പതേ। ദ്വാഭ്യാം ചൈവ ചതുര്ഥസ്തു ദ്വിജഃ സ ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതഃ
ഒരു ഗൃഹസ്ഥൻ ആറു കര്മ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു, മറ്റൊരാൾക്ക് മൂന്നു, മറ്റൊരാൾക്ക് രണ്ട്. നാലാമൻ, ദ്വിജൻ, ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഗൃഹമേധിവ്രതാദന്യന്മഹത്തീര്ഥം ന ചക്ഷതേ। നാത്മാര്ഥേ പാചയേദന്നം ന വൃഥാ ഘാതയേത്പശുമ്
ഗൃഹസ്ഥവ്രതത്തേക്കാൾ മഹത്തായ തീർത്ഥം ഇല്ല. സ്വന്തം ആവശ്യത്തിന് മാത്രം അന്നം പാകം ചെയ്യരുത്; അനാവശ്യമായി മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുകയും ചെയ്യരുത്.
പ്രാണീ വാ യദി വാപ്രാണീ സംസ്കാരാദ്യജ്ഞമര്ഹതി। ന ദിവാ പ്രസ്വപേജ്ജാതു ന പൂര്വാപരരാത്രയോഃ
ജീവമുള്ളതോ ജീവശൂന്യമോ ആയവയൊക്കെയും യാഗത്തിനും കർമ്മങ്ങൾക്കും യോഗ്യമാണ്. ഒരിക്കലും പകലിൽ ഉറങ്ങരുത്, അതുപോലെ അർദ്ധരാത്രിയിലും പുലർച്ചയിലും ഉറങ്ങരുത്.
ന ഭുംജീതാംതരാകാലേ നാനൃതം തു വദേദിഹ। ന ചാപ്യശ്നന്വസേദ്വിപ്രോ ഗൃഹേ കശ്ചിദപൂജിതഃ
അനുയോജ്യമായ സമയം അല്ലാതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്, അസത്യവാക്ക് പറയരുത്. ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അപ്രതിഷ്ഠിതനായി ആഹാരം കഴിക്കാതെ വീട്ടിൽ ഇരിക്കരുത്.
തഥാസ്യാതിഥയഃ പൂജ്യാ ഹവ്യകവ്യവഹാഃ സ്മൃതാഃ। വേദവിദ്യാവ്രതസ്നാതാ ശ്രോത്രിയാ വേദപാരഗാഃ
അതുപോലെ അതിഥികൾക്ക് ആദരം നൽകണം; പിതൃദേവതകൾക്ക് ഹവ്യവും കവ്യവും അർപ്പിക്കണം; വേദപഠനം ചെയ്തവരും വ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരും വേദജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ആദരിക്കപ്പെടണം.
സ്വകര്മജീവിനോദാംതാഃ ക്രിയാവംതസ്തപസ്വിനഃ। തേഷാം ഹവ്യം ച കവ്യം ചാപ്യര്ഹണാര്ഥം വിധീയതേ
സ്വകാര്യ കർമങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവരും, കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നവരും, തപസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരും, ഇവർക്കായി ദേവതകൾക്കും പിതൃകൾക്കും ഹവ്യവും കവ്യവും ആദരാർത്ഥം അർപ്പിക്കണം.
നശ്വരൈസ്സംപ്രയാതസ്യ സ്വധര്മാപഗതസ്യ ച। അപവിദ്ധാഗ്നിഹോത്രസ്യ ഗുരോര്വാലീകകാരിണഃ
ക്ഷണികനും, സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, അഗ്നിഹോത്രം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിക്കുന്നവനും,
അസത്യാഭിനിവേശസ്യ നാധികാരോസ്തി കര്മണോഃ। സംവിഭാഗോത്ര ഭൂതാനാം സര്വേഷാമേവ ശിഷ്യതേ
അസത്യത്തിൽ ആസക്തനായവന് കർമ്മങ്ങളിൽ അവകാശമില്ല; ഇവിടെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും പങ്കിടലാണ് ശേഷിക്കുന്നത്.
തഥൈവാപചമാനേഭ്യഃ പ്രദേയം ഗൃഹമേധിനാ। വിഘസാശീ ഭവേന്നിത്യം നിത്യം ചാമൃതഭോജനഃ
അതിനുപോലെ പാചകം ചെയ്യുന്നവർക്കും ഗൃഹസ്ഥൻ നൽകണം; എല്ലായ്പ്പോഴും ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവനെ വിഘസാശി എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും അമൃതംപോലെയുള്ള ഭക്ഷണം അനുഭവിക്കുന്നു.
അമൃതം യജ്ഞശേഷം സ്യാദ്ഭോജനം ഹവിഷാ സമമ്। സംഭുക്തശേഷം യോശ്നാതി തമാഹുര്വിഘസാശിനമ്
യാഗശേഷം ശേഷിക്കുന്ന ഭക്ഷണം അമൃതംപോലെയാണ്, ഹവിസ്സിന് തുല്യമാണ്; പങ്കുവെച്ച ശേഷമുള്ളത് കഴിക്കുന്നവനെ വിഘസാശി എന്നു പറയുന്നു.