തത്രാസൌ തരുവൃംദേന പുഷ്പാമോദാഭിനംദിതഃ। അനുഗൃഹ്യാഥ ഭഗവാന്വനം തത്സമൃഗാംഡജമ്
'അവിടെ, മരങ്ങളുടെ കൂട്ടം പൂക്കളുടെ സുഗന്ധത്തിൽ നിറഞ്ഞ്, ഭഗവാൻ ആ കാടും അതിലെ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും അനുഗ്രഹിച്ചു.'
ജഗതോഽനുഗ്രഹാര്ഥായ വാസം തത്രാന്വരോചയത്। പുഷ്കരം നാമ തത്തീര്ഥം ക്ഷേത്രം വൃഷഭമേവ ച
'ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി അവിടെ വാസം ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു; ആ തിര്ഥം പൂഷ്കരം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്, ആ സ്ഥലം വൃഷഭം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.'
ജനിതം തദ്ഭഗവതാ ലോകാനാം ഹിതകാരിണാ। ബ്രഹ്മാണം തത്ര വൈ ഗത്വാ തോഷയധ്വം മയാ സഹ
'ലോകങ്ങൾക്ക് ഉപകാരമാകാൻ ഭഗവാൻ അവിടെ സ്ഥാപിച്ചു; നമുക്കൊപ്പം അവിടെ പോയി ബ്രഹ്മാവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ.'
ആരാധ്യമാനോ ഭഗവാന്പ്രദാസ്യതി വരാന്വരാന്। ഇത്യുക്ത്വാ ഭഗവാന്വിഷ്ണുഃ സഹ തൈര്ദേവദാനവൈഃ
'ആ ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചാൽ, ആവശ്യമുള്ള വരങ്ങൾ അവൻ നൽകും.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ദേവന്മാരോടും ദാനവന്മാരോടും കൂടി—
ജഗാമ തദ്വനോദ്ദേശം യത്രാസ്തേ സ തു കംജജഃ। പ്രഹൃഷ്ടാസ്തുഷ്ടമനസഃ കോകിലാലാപലാപിതാഃ
അവിടെ താമസിക്കുന്ന കമലജനനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാടിലേക്ക്, സന്തോഷത്തോടെ, മനസ്സിൽ ആനന്ദത്തോടെ, കുയിലുകളുടെ ഗാനം കേൾവിയായി അവർ പോയി.
പുഷ്പോച്ചയോജ്ജ്വലം ശസ്തം വിവിശുര്ബ്രഹ്മണോ വനമ്। സംപ്രാപ്തം സര്വദേവൈസ്തു വനം നംദനസംമിതമ്
പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന ആ മനോഹരമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാടിൽ അവർ പ്രവേശിച്ചു; എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ നന്ദനവനം പോലെയുള്ള കാട്ടിൽ എത്തി.
പദ്മിനീമൃഗപുഷ്പാഢ്യം സുദൃഢം ശുശുഭേ തദാ। പ്രവിശ്യാഥ വനം ദേവാഃ സര്വപുഷ്പോപശോഭിതമ്
അന്നേരം കുളവള്ളികളും കാട്ടുപൂക്കളും നിറഞ്ഞ ആ വനം ഭംഗിയോടെ ദൃഢമായി തിളങ്ങി. എല്ലാത്തരം പുഷ്പങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ കാട്ടിലേക്ക് ദേവന്മാർ അപ്രവേശിച്ചു.
ഇഹ ദേവോസ്തീതി ദേവാ ബഭ്രമുശ്ച ദിദൃക്ഷവഃ। മൃഗയംതസ്തതസ്തേ തു സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ
ഇവിടെ ദേവന്മാർ ഉണ്ടെന്നു പറഞ്ഞു, ദേവന്മാർ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അങ്ങിങ്ങെ സഞ്ചരിച്ചു. ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം എല്ലാ ദേവന്മാരും അവിടെ വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി.
അദ്ഭുതസ്യ വനസ്യാംതം ന തേ ദദൃശുരാശുഗാഃ। വിചിന്വദ്ഭിസ്തദാ ദേവം ദൈവൈര്വായുര്വിലോകിതഃ
അത് അത്ഭുതകരമായ വനത്തിന്റെ അറ്റം, എത്ര വേഗത്തിൽ തിരഞ്ഞാലും, അവർ കണ്ടില്ല. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ തിരഞ്ഞു നടക്കുമ്പോൾ, ദേവതകൾക്ക് വായു ദേവൻ ദൃശ്യനായി.
സ താനുവാച ബ്രഹ്മാണം ന ദ്രക്ഷ്യഥ തപോ വിനാ। തദാ ഖിന്നാ വിചിന്വംതസ്തസ്മിന്പര്വതരോധസി
അപ്പോൾ വായു ദേവൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'തപസ്സില്ലാതെ നിങ്ങൾക്ക് ബ്രഹ്മാവിനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.' അങ്ങനെ തിരഞ്ഞു ക്ഷീണിച്ച ദേവന്മാർ ആ പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്നു.
ദക്ഷിണേ ചോത്തരേ ചൈവ അംതരാലേ പുനഃ പുനഃ। വായൂക്തം ഹൃദയേ കൃത്വാ വായുസ്താനബ്രവീത്പുനഃ
തെക്കിലും വടക്കിലും ഇടയ്ക്കിടയിലും വീണ്ടും വീണ്ടും, വായു ദേവൻ അവരെ മനസ്സിൽ കരുതിക്കൊണ്ട് വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.
ത്രിവിധോ ദര്ശനോപായോ വിരിംചേരസ്യ സര്വദാ। ശ്രദ്ധാ ജ്ഞാനേന തപസാ യോഗേന ച നിഗദ്യതേ
വിരിഞ്ചിയെ എല്ലായ്പ്പോഴും കാണാനുള്ള മൂന്നു മാർഗങ്ങൾ ഉണ്ട്: വിശ്വാസം, ജ്ഞാനം, തപസ്സ്, യോഗം — ഇവയിലൂടെ കാണാമെന്ന് പറയുന്നു.
സകലം നിഷ്കലം ചൈവ ദേവം പശ്യംതി യോഗിനഃ। തപസ്വിനസ്തു സകലം ജ്ഞാനിനോ നിഷ്കലം പരമ്
യോഗികൾ ദൈവത്തെ സകലവും നിസ്കലവും എന്നിങ്ങനെ ഇരുവിധത്തിലും കാണുന്നു. തപസ്വികൾ സകല രൂപത്തെയും, ജ്ഞാനികൾ പരമമായ നിസ്കല രൂപത്തെയും കാണുന്നു.
സമുത്പന്നേ തു വിജ്ഞാനേ മംദശ്രദ്ധോ ന പശ്യതി। ഭക്ത്യാ പരമയാ ക്ഷിപ്രം ബ്രഹ്മ പശ്യംതി യോഗിനഃ
ജ്ഞാനം ഉദിച്ചാൽ വിശ്വാസം ദുർബലമായവൻ ദൈവത്തെ കാണുന്നില്ല. എന്നാൽ പരമഭക്തിയോടെ യോഗികൾ ബ്രഹ്മാവിനെ വേഗത്തിൽ കാണുന്നു.
ദ്രഷ്ടവ്യോ നിര്വികാരോഽസൌ പ്രധാനപുരുഷേശ്വരഃ। കര്മണാ മനസാ വാചാ നിത്യയുക്താഃ പിതാമഹമ്
അവൻ മാറ്റമില്ലാത്തവനും പ്രധാനം പുരുഷൻ എന്നിവയുടെ അധിപതിയും ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, പ്രവർത്തിയിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും എപ്പോഴും ഏകാഗ്രരായവർ പിതാമഹനേ സമീപിക്കുന്നു.
തപശ്ചരത ഭദ്രം വോ ബ്രഹ്മാരാധനതത്പരാഃ। ബ്രാഹ്മീം ദീക്ഷാം പ്രപന്നാനാം ഭക്താനാം ച ദ്വിജന്മനാമ്
നിങ്ങൾ തപസ്സു ചെയ്യൂ, നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിക്കാൻ സമർപ്പിതരായ, ബ്രാഹ്മണദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച ഭക്തരായ ദ്വിജന്മാർക്കു വേണ്ടി.
സര്വകാലം സ ജാനാതി ദാതവ്യം ദര്ശനം മയാ। വായോസ്തു വചനം ശ്രുത്വാ ഹിതമേതദവേത്യ ച
അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും അറിയുന്നു; ഞാൻ ദർശനം നൽകണം. വായുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അതിന്റെ ഗുണം മനസ്സിലാക്കി,
ബ്രഹ്മേച്ഛാവിഷ്ടമതയോ വാക്പതിം ച തതോഽബ്രുവന്। പ്രജ്ഞാനവിബുധാസ്മാകം ബ്രാഹ്മീം ദീക്ഷാം വിധത്സ്വ നഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞ അവർ, വാക്കിന്റെ അധിപതിയോട് പറഞ്ഞു: 'നാം ജ്ഞാനികളും പാണ്ഡിത്യമുള്ളവരുമാണ്; ഞങ്ങൾക്ക് ബ്രാഹ്മീദീക്ഷ നൽകണം.'
സ ദിദീക്ഷയിഷുഃ ക്ഷിപ്രമമരാന്ബ്രഹ്മദീക്ഷയാ। വേദോക്തേന വിധാനേന ദീക്ഷയാമാസ താന്ഗുരുഃ
ദീക്ഷ നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഗുരു, വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞ രീതിയിൽ ദേവന്മാർക്ക് ബ്രഹ്മദീക്ഷ വേഗത്തിൽ നൽകി.
വിനീതവേഷാഃ പ്രണതാ അംതേവാസിത്വമായയുഃ। ബ്രഹ്മപ്രസാദം സംപ്രാപ്താഃ പൌഷ്കരം ജ്ഞാനമീരിതമ്൧൦൦ 1.15.
വിനയപൂർവ്വമായ വേഷത്തിൽ, തലകുനിഞ്ഞ്, അവർ ശിഷ്യന്മാരായി. ബ്രഹ്മാനുഗ്രഹം ലഭിച്ച്, അവർ പോഷ്കരജ്ഞാനം നേടി.
യജ്ഞം ചകാര വിധിനാ ധിഷണോധ്വര്യുസത്തമഃ। പദ്മം കൃത്വാ മൃണാലാഢ്യം പദ്മദീക്ഷാപ്രയോഗതഃ
ഉത്തമനായ യജ്ഞികൻ ധിഷണൻ, നിയമപ്രകാരം യജ്ഞം നടത്തി; കുളവള്ളികൾ നിറഞ്ഞ ഒരു താമരപീഠം ഉണ്ടാക്കി, താമരാദീക്ഷയുടെ വിധിപ്രകാരം.
അനുജഗ്രാഹ ദേവാംസ്താന്സുരേച്ഛാ പ്രേരിതോ മുനിഃ। തേഭ്യോ ദദൌ വിവേകിഭ്യഃ സ വേദോക്താവധാനവിത്
ദേവന്മാരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം, ആ മুনি അവരെ സ്വീകരിച്ചു; വിവേകമുള്ളവർക്കു വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞ അറിവ് അവൻ നൽകി.
ദീക്ഷാം വൈ വിസ്മയം ത്യക്ത്വാ ബൃഹസ്പതിരുദാരധീഃ। ഏകമഗ്നിം ച സംസ്കൃത്യ മഹാത്മാ ത്രിദിവൌകസാമ്
ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ബൃഹസ്പതി, ദീക്ഷയുടെ അത്ഭുതം ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വർഗ്ഗവാസികൾക്കായി ഒരു അഗ്നി ഒരുക്കി.
പ്രാദാദാംഗിരസസ്തുഷ്ടോ ജാപ്യം വേദോദിതം തു യത്। ത്രിസുപര്ണം ത്രിമധു ച പാവമാനീം ച പാവനീമ്
തൃപ്തനായ ആംഗിരസൻ, വേദങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ച ജപങ്ങൾ — ത്രിസുപർണം, ത്രിമധു, ശുദ്ധിയുള്ള പാവമാനീ — അവർക്കു നൽകി.
സ ഹി ജാപ്യാദികം സര്വമശിക്ഷയദുദാരധീഃ। ആപോ ഹിഷ്ഠേതി യത്സ്നാനം ബ്രാഹ്മം തത്പരിപഠ്യതേ
ഉദാരമായ ബുദ്ധിയുള്ള അദ്ദേഹം ജപാദികളെയും അനുബന്ധമായ എല്ലാ ആചാരങ്ങളും അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. 'ആപോ ഹിഷ്ഠ' എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി നടത്തുന്ന സ്നാനം ബ്രാഹ്മം സ്നാനമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
പാപഘ്നം ദുഷ്ടശമനം പുഷ്ടിശ്രീബലവര്ദ്ധനമ്। സിദ്ധിദം കീര്തിദം ചൈവ കലികല്മഷനാശനമ്
അത് പാപങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നു, ദുഷ്ടരെ ശമിപ്പിക്കുന്നു, പോഷണം, ഐശ്വര്യം, ശക്തി എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; വിജയവും കീർത്തിയും നൽകുന്നു, കലിയുഗത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ അകറ്റുന്നു.
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ബ്രാഹ്മസ്നാനം സമാചരേത്। കുര്വംതോ മൌനിനോ ദാംതാ ദീക്ഷിതാഃ ക്ഷപിതേംദ്രിയാഃ
അതിനാൽ എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി ബ്രാഹ്മം സ്നാനം ചെയ്യണം; മൗനം പാലിക്കുന്നവരും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവരും, ദീക്ഷയേറ്റവരും ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.
സര്വേ കമംഡലുയുതാ മുക്തകക്ഷാക്ഷമാലിനഃ। ദംഡിനശ്ചീരവസ്ത്രാശ്ച ജടാഭിരതിശോഭിതാഃ
എല്ലാവർക്കും കമണ്ഡലു കൈയിൽ ഉണ്ട്, അലിഞ്ഞ വസ്ത്രവും അക്ഷമാലയും ധരിക്കുന്നു, ദണ്ഡം കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു, ചീരവസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, ജടയാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്നാനാചാരാസനരതാഃ പ്രയത്നധ്യാനധാരിണഃ। മനോ ബ്രഹ്മണി സംയോജ്യ നിയതാഹാരകാംക്ഷിണഃ
സ്നാനാചാരങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട്, യോഗ്യമായ ഇരിപ്പിൽ ഇരുന്നു, പരിശ്രമത്തോടെ ധ്യാനത്തിൽ ലീനരായി, മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി, നിയന്ത്രിതമായ ആഹാരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അതിഷ്ഠന്ദര്ശനാലാപസംഗധ്യാനവിവര്ജിതാഃ। ഏവം വ്രതധരാഃ സര്വേ ത്രികാലം സ്നാനകാരിണഃ
ദർശനം, സംസാരങ്ങൾ, സമ്പർക്കം, അനാവശ്യ ധ്യാനം എന്നിവ ഒഴിവാക്കി മൗനം പാലിച്ച്, ഇങ്ങനെ വ്രതം പാലിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്യുന്നു.