ആജിഘ്രംതീ വചാഽന്യോന്യം പുഷ്പശാഖാവതംസകാഃ। നാഗവൃക്ഷാഃ ക്വചിത്പുഷ്പൈര്ദ്രുമവാനീരകേസരൈഃ
പൂക്കളാല് അലങ്കരിച്ച ശാഖകളോടെ നാഗവൃക്ഷങ്ങള് പരസ്പരം സുഗന്ധം ആസ്വദിക്കുന്നപോലെ. മറ്റിടങ്ങളില് വൃക്ഷങ്ങള്ക്ക് പൂക്കളും വാനീരിന്റെ മഞ്ഞുനാരുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
നയനൈരിവ ശോഭംതേ ചംചലൈഃ കൃഷ്ണതാരകൈഃ। പുഷ്പസംപന്നശിഖരാഃ കര്ണികാരദ്രുമാഃ ക്വചിത്
പുഷ്പസമൃദ്ധമായ ശിഖരങ്ങളോടെ കർണികാരവൃക്ഷങ്ങള് ചിലിടങ്ങളില് കറുത്ത കുരുക്കളെപ്പോലെയുള്ള ആണ്ടി കണ്ണുകളുപോലെ ചലിക്കുന്നതോടെ മനോഹരമായി തിളങ്ങി.
യുഗ്മയുഗ്മാദ്വിധാ ചേഹ ശോഭന്ത ഇവ ദംപതീ। സുപുഷ്പപ്രഭവാടോപൈസ്സിംദുവാര ദ്രുപംക്തയഃ
നദീതീരത്തുള്ള വാതിലിന് സമീപം, ദമ്പതിമാരെപ്പോലെ കൂട്ടംകൂട്ടമായി, മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിരകൾ തിളങ്ങുന്നു.
മൂര്തിമത്യ ഇവാഭാംതി പൂജിതാ വനദേവതാഃ। ക്വചിത്ക്വചിത്കുംദലതാഃ സപുഷ്പാഭരണോജ്വലാഃ
വനദേവതകളെപ്പോലെ, അവിടവിടെ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച തളികൾ പ്രകാശം പകർന്നു നിൽക്കുന്നു.
ദിക്ഷു വൃക്ഷേഷു ശോഭംതേ ബാലചംദ്രാ ഇവോച്ഛ്രിതാഃ। സര്ജാര്ജുനാഃ ക്വചിദ്ഭാന്തി വനോദ്ദേശേഷു പുഷ്പിതാഃ
ദിശകളിൽ, വൃക്ഷങ്ങൾ ബാലചന്ദ്രനെപ്പോലെ ഉയർന്ന് നിൽക്കുന്നു; ചിലവിടങ്ങളിൽ പുഷ്പിതമായ സർജയും അർജുനവൃക്ഷവും വനഭാഗങ്ങളിൽ പ്രകാശം പകരുന്നു.
ധൌതകൌശേയവാസോഭിഃ പ്രാവൃതാഃ പുരുഷാ ഇവ। അതിമുക്തകവല്ലീഭിഃ പുഷ്പിതാഭിസ്തഥാ ദ്രുമാഃ
തൊട്ടുതോഴിലുടുത്ത പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ, അത്തിമുക്തവല്ലികൾ പൂത്തുകിടക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഉപഗൂഢാ വിരാജംതേ സ്വനാരീഭിരിവ പ്രിയാഃ। അപരസ്പരസംസക്തൈഃ സാലാശോകാശ്ച പല്ലവൈഃ
സ്വന്തം തളികളാൽ ചേർന്ന്, പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം നിൽക്കുന്ന സ്ത്രീകളെപ്പോലെ, സാലും അശോകവൃക്ഷങ്ങളും ഇലകളാൽ തമ്മിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഹസ്തൈര്ഹസ്താന്സ്പൃശംതീവ സുഹൃദശ്ചിരസംഗതാഃ। ഫലപുഷ്പഭരാനമ്രാഃ പനസാഃ സരലാര്ജുനാഃ
പഴയ സുഹൃത്തുക്കൾ വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടിയതുപോലെ, ശാഖകൾ തമ്മിൽ സ്പർശിച്ച്, പഴവും പൂവും കൊണ്ട് കുനിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പനസും സാലവും അർജുനവൃക്ഷവും കാണാം.
അന്യോന്യമര്ചയംതീവ പുഷ്പൈശ്ചൈവ ഫലൈസ്തഥാ। മാരുതാവേഗസംശ്ലിഷ്ടൈഃ പാദപാസ്സാലബാഹുഭിഃ
പൂക്കളും പഴങ്ങളും കൊണ്ട് പരസ്പരം ആദരിക്കുന്നതുപോലെ, കാറ്റ് ചേർത്തു പിടിച്ച ശാഖകളോടെ വൃക്ഷങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
അഭ്യാശമാഗതം ലോകം പ്രതിഭാവൈരിവോത്ഥിതാഃ। പുഷ്പാണാമവരോധേന സുശോഭാര്ഥം നിവേശിതാഃ
വരുന്നവരെ വരവേൽക്കുന്നതുപോലെ, പൂക്കളുടെ സമൃദ്ധിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, മനോഹാരിതയ്ക്കായി വൃക്ഷങ്ങൾ നിരത്തി നിൽക്കുന്നു.
വസംതമഹമാസാദ്യ പുരുഷാന്സ്പര്ദ്ധയംതി ഹി। പുഷ്പശോഭാഭരനതൈഃ ശിഖരൈര്വായുകംപിതൈഃ
വസന്തകാലം എത്തിയപ്പോൾ, പൂക്കളുടെ ഭംഗിയിൽ ഭാരമായും കാറ്റിൽ ആടുന്ന കൊമ്പുകളോടെയും, പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്നു.
നൃത്യംതീവ നരാഃ പ്രീതാഃ സ്രഗലംകൃതശേഖരാഃ। ശൃംഗാഗ്രപവനക്ഷിപ്താഃ പുഷ്പാവലിയുതാ ദ്രുമാഃ
പൂക്കളാൽ ചൂടിയ മുടിയോടെ, കൊമ്പുകളിൽ കാറ്റ് ആടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ, പുഷ്പമാല അണിഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യരെപ്പോലെ തോന്നുന്നു.
സവല്ലീകാഃ പ്രനൃത്യംതി മാനവാ ഇവ സപ്രിയാഃ। സ്വപുഷ്പനതവല്ലീഭിഃ പാദപാഃ ക്വചിദാവൃതാഃ
തളികളോടൊപ്പം, പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യരെപ്പോലെ, ചിലവിടങ്ങളിൽ സ്വന്തം പുഷ്പിതവല്ലികളാൽ വൃക്ഷങ്ങൾ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഭാംതി താരാഗണൈശ്ചിത്രൈഃ ശരദീവ നഭസ്തലമ്। ദ്രുമാണാമഥവാഗ്രേഷു പുഷ്പിതാ മാലതീ ലതാഃ
വാനത്തിൽ ശരദ്കാലത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ, വൃക്ഷങ്ങളുടെ മുകളിൽ പൂത്ത മല്ലികത്തളികൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ശേഖരാഇവ ശോഭംതേ രചിതാ ബുദ്ധിപൂര്വകമ്। ഹരിതാഃ കാംചനച്ഛായാഃ ഫലിതാഃ പുഷ്പിതാ ദ്രുമാഃ
ചിന്തിച്ചൊരുക്കിയ കിരീടങ്ങൾപോലെ, പച്ചയും പൊന്നനയമുള്ള നിറവും പൂവും പഴവും നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്നു.
സൌഹൃദം ദര്ശയംതീവ നരാഃ സാധുസമാഗമേ। പുഷ്പകിംജല്കകപിലാ ഗതാഃ സര്വദിശാസു ച
സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെ, സദുപരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ സൗഹൃദം കാണിക്കുന്നതുപോലെ, പൂക്കളുടെ മഞ്ഞ് കണികൾ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പടരുന്നു.
കദംബപുഷ്പസ്യ ജയം ഘോഷയംതീവ ഷട്പദാഃ। ക്വചിത്പുഷ്പാസവക്ഷീബാഃ സംപതംതി തതസ്തതഃ
കദംബപൂവിന്റെ വിജയം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ, പൂക്കളിലെ അമൃതം കുടിച്ചു മയങ്ങിയ ചെമ്പട്ടുകൾ ഇവിടെവിടെ പറക്കുന്നുണ്ട്.
പുംസ്കോകിലഗണാവൃക്ഷ ഗഹനേഷ്വിവ സപ്രിയാഃ। ശിരീഷപുഷ്പസംകാശാഃ ശുകാ മിഥുനശഃ ക്വചിത്
വനത്തിൽ, ആൺകുയിലുകൾ അവരുടെ കൂട്ടുകാരികളോടൊപ്പം; ചിലവിടങ്ങളിൽ, ശിരീഷപൂവിനെപ്പോലെ മനോഹരമായതായ കിളികൾ ജോഡിയായി കാണാം.
കീര്തയംതി ഗിരശ്ചിത്രാഃ പൂജിതാ ബ്രാഹ്മണാ യഥാ। സഹചാരിസുസംയുക്താ മയൂരാശ്ചിത്രബര്ഹിണഃ
കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം ചേർന്ന്, മനോഹരമായ വാലുകളോടെ മയിലുകൾ, ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർ സ്തുതിഗാനങ്ങൾ പാടുന്നതുപോലെ, വിവിധ സ്വരങ്ങളിൽ പാടുന്നു.
വനാംതേഷ്വപി നൃത്യംതി ശോഭംത ഇവ നര്ത്തകാഃ। കൂജംതഃപക്ഷിസംഘാതാ നാനാരുതവിരാവിണഃ൫൦ 1.15.
വനത്തിന്റെ അറ്റത്തും, വിവിധ ശബ്ദങ്ങളാൽ മുഴങ്ങുന്ന പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, നർത്തകരെപ്പോലെ നൃത്തം ചെയ്ത് തിളങ്ങുന്നു.
കുര്വംതി രമണീയം വൈ രമണീയതരം വനമ്। നാനാമൃഗഗണാകീര്ണം നിത്യം പ്രമുദിതാംഡജമ്
അവിടെ വിവിധ മൃഗങ്ങളാലും എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ പാടുന്ന പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ കാട്, അവർ ഇനിയും മനോഹരമാക്കുന്നു.
തദ്വനം നംദനസമം മനോദൃഷ്ടിവിവര്ദ്ധനമ്। പദ്മയോനിസ്തു ഭഗവാംസ്തഥാ രൂപം വനോത്തമമ്
ആ കാട് നന്ദനവനത്തിനെ തുല്യമായതും മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നതുമായതായിരുന്നു; പദ്മജനനായ ഭഗവാൻ ആ അതുല്യമായ കാടിന്റെ രൂപം അങ്ങനെ കണ്ടു.
ദദര്ശാദര്ശവദ്ദൃഷ്ട്യാ സൌമ്യയാപാ പയന്നിവ। താ വൃക്ഷപംക്തയഃ സര്വാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവം തഥാഗതമ്
അവൻ ദയയുള്ള ദൃഷ്ടിയോടെ, കണ്ണുകൊണ്ടു കുടിച്ചുപോലെയായിരുന്നു കാണുന്നത്; ആ വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിരകൾ എല്ലാം ദൈവത്തെ അങ്ങനെ എത്തിയതെന്നു കണ്ടു.
നിവേദ്യ ബ്രഹ്മണേ ഭക്ത്യാ മുമുചുഃ പുഷ്പസംപദഃ। പുഷ്പപ്രതിഗ്രഹം കൃത്വാ പാദപാനാം പിതാമഹഃ
അവർ ഭക്തിയോടെ ബ്രഹ്മാവിനോട് അറിയിച്ച്, പുഷ്പസമ്പത്ത് ചിതറിച്ചു; വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് പുഷ്പങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് പിതാമഹൻ അതു അംഗീകരിച്ചു.
വരം വൃണീധ്വം ഭദ്രം വഃ പാദപാനിത്യുവാച സഃ। ഏവമുക്താ ഭഗവതാ തരവോ നിരവഗ്രഹാഃ
"നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ," എന്നു അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ യാതൊരു സംശയവും കൂടാതെ,
ഊചുഃ പ്രാംജലയഃ സര്വേ നമസ്കൃത്വാ വിരിംചനമ്। വരം ദദാസി ചേദ്ദേവ പ്രപന്നജനവത്സല
എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി, വിരിഞ്ചിയെ നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: "ദേവാ, അഭയം തേടുന്നവരെ സ്നേഹിക്കുന്നവനേ, നിങ്ങൾക്ക് വരം നൽകാമെങ്കിൽ—"
ഇഹൈവ ഭഗവന്നിത്യം വനേ സംനിഹിതോ ഭവ। ഏഷ നഃ പരമഃ കാമഃ പിതാമഹ നമോസ്തു തേ
"ഭഗവൻ, ഈ കാട്ടിൽ നിങ്ങൾ എപ്പോഴും വസിക്കണമേ; ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആഗ്രഹം. പിതാമഹാ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു."
ത്വം ചേദ്വസസി ദേവേശ വനേസ്മിന്വിശ്വഭാവന। സര്വാത്മനാ പ്രപന്നാനാം വാംഛതാമുത്തമം വരമ്
"ദേവദേവനേ, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവേ, നിങ്ങൾ ഇവിടെ വസിച്ചാൽ, അഭയം തേടുന്നവർക്കും അവരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഉത്തമമായ വരം ദയവായി നൽകണം."
വരകോടിഭിരന്യാഭിരലം നോ ദീയതാം വരമ്। സന്നിധാനേന തീര്ഥേഭ്യ ഇദം സ്യാത്പ്രവരം മഹത്
"ലക്ഷക്കണക്കിന് മറ്റെന്തെങ്കിലും വരങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമില്ല; നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്താൽ ഈ സ്ഥലം ഏറ്റവും മഹത്തായ തീർത്ഥമായി മാറട്ടെ."
ബ്രഹ്മോവാച। ഉത്തമം സര്വക്ഷേത്രാണാം പുണ്യമേതദ്ഭവിഷ്യതി। നിത്യം പുഷ്പഫലോപേതാ നിത്യസുസ്ഥിരയൌവനാഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: "ഇത് എല്ലാത്തീർത്ഥങ്ങളിലും ഏറ്റവും ഉത്തമവും പുണ്യവുമാകും; എപ്പോഴും പുഷ്പഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, സദാ യുവത്വം നിലനിൽക്കുന്നതുമായിരിക്കും."