ഏവം ചിംതയതസ്തസ്യ ബ്രഹ്മണസ്തു പ്രജാപതേഃ। മതിരേഷാ സമുത്പന്നാ വ്രജാമ്യേഷ ധരാതലേ
ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവായ പ്രജാപതി ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോള് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സില് ഒരു തീരുമാനം വന്നു: 'ഞാന് ഭൂമിയിലേക്ക് പോകാം.'
പ്രാക്സ്ഥാനം സ സമാസാദ്യ പ്രവിഷ്ടസ്തദ്വനോത്തമമ്। നാനാദ്രുമലതാകീര്ണം നാനാപുഷ്പോപശോഭിതമ്
കിഴക്കേ വഴി എത്തി, അദ്ദേഹം ആ മനോഹരമായ വനത്തിലേക്ക് കടന്നു. വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളും ലതകളും നിറഞ്ഞു, പലതരം പൂക്കളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
നാനാപക്ഷിരവാകീര്ണം നാനാമൃഗഗണാകുലമ്। ദ്രുമപുഷ്പഭരാമോദൈര്വാസയദ്യത്സുരാസുരാന്
പലതരം പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, വിവിധ മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ ആ വനത്തിന്റെ, വൃക്ഷങ്ങളിലെ പൂക്കളുടെ സുഗന്ധം ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
ബുദ്ധിപൂര്വമിവ ന്യസ്തൈഃ പുഷ്പൈര്ഭൂഷിതഭൂതലമ്। നാനാഗംധരസൈഃ പക്വാപക്വൈശ്ച ഷഡൃതൂദ്ഭവൈഃ
പലതരം പൂക്കളാല് മനസ്സോടെ അലങ്കരിച്ചപോലെ ഭൂമി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ആറു ঋതുക്കളിലേയ്ക്കുള്ള പാകമായതും പാകമായിട്ടില്ലാത്തതുമായ പലതരം പഴങ്ങളും അതിന്റെ സുഖഗന്ധവും രുചിയും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ഫലൈഃ സുവര്ണരൂപാഢ്യൈര്ഘ്രാണദൃഷ്ടിമനോഹരൈഃ। ജീര്ണം പത്രം തൃണം യത്ര ശുഷ്കകാഷ്ഠഫലാനി ച
സ്വര്ണ്ണം പോലെയുള്ള രൂപവും, കാണാനും മണക്കാനും മനോഹരമായ പഴങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെയൊക്കെ വീണ ഇലകളും പുല്ലും ഉണങ്ങിയ മരക്കഷ്ണങ്ങളും പഴങ്ങളും ചിതറിക്കിടന്നു.
ബഹിഃ ക്ഷിപതി ജാതാനി മാരുതോനുഗ്രഹാദിവ। നാനാപുഷ്പസമൂഹാനാം ഗംധമാദായ മാരുതഃ
പുറത്ത് വീണവയെ കാറ്റ് തള്ളിക്കളയുന്നതുപോലെയായിരുന്നു. വിവിധ പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളുടെ സുഗന്ധം വഹിച്ച് കാറ്റ് സഞ്ചരിച്ചു.
ശീതലോ വാതി ഖം ഭൂമിം ദിശോ യത്രാഭിവാസയന്। ഹരിതസ്നിഗ്ധ നിശ്ഛിദ്രൈരകീടകവനോത്കടൈഃ
തണുത്ത കാറ്റ് ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും ദിശകളെയും സുഖകരമായി തഴുകി. പച്ചയും തഴച്ചും ദോഷമില്ലാത്തതും കീടങ്ങളില്ലാത്തതുമായ വനങ്ങള്ക്കിടയില് കാറ്റ് വീശി.
വൃക്ഷൈരനേകസംജ്ഞൈര്യദ്ഭൂഷിതം ശിഖരാന്വിതൈഃ। അരോഗൈര്ദര്ശനീയൈശ്ച സുവൃത്തൈഃ കൈശ്ചിദുജ്ജ്വലൈഃ
പലതരം പേരുകളുള്ള, ഉയരമുള്ള ശിഖരങ്ങളോടു കൂടിയ, ആരോഗ്യമുള്ള, കാണാന് മനോഹരമായ, നല്ല രൂപമുള്ള, ചിലത് പ്രകാശമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളാല് ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
കുടുംബമിവ വിപ്രാണാമൃത്വിഗ്ഭിര്ഭാതി സര്വതഃ। ശോഭംതേ ധാതുസംകാശൈരംകുരൈഃ പ്രാവൃതാ ദ്രുമാഃ
യജ്ഞികന്മാരാല് നിറഞ്ഞ ബ്രാഹ്മണരുടെ കുടുംബംപോലെ ആ സ്ഥലം എല്ലായിടത്തും പ്രകാശിച്ചു. ധാതുക്കളെപ്പോലെയുള്ള മുളകളാല് വൃക്ഷങ്ങള് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് അതിന്റെ ഭംഗി വര്ദ്ധിപ്പിച്ചു.
കുലീനൈരിവ നിശ്ഛിദ്രൈഃ സ്വഗുണൈഃ പ്രാവൃതാ നരാഃ। പവനാവിദ്ധശിഖരൈഃ സ്പൃശംതീവ പരസ്പരമ്
സ്വന്തം ഗുണങ്ങളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ഉന്നതരും ദോഷമില്ലാത്തവരുമായ മനുഷ്യരെപ്പോലെ, കാറ്റില് ആടുന്ന വൃക്ഷശിഖരങ്ങള് പരസ്പരം തൊടുന്നപോലെ തോന്നിച്ചു.
ആജിഘ്രംതീ വചാഽന്യോന്യം പുഷ്പശാഖാവതംസകാഃ। നാഗവൃക്ഷാഃ ക്വചിത്പുഷ്പൈര്ദ്രുമവാനീരകേസരൈഃ
പൂക്കളാല് അലങ്കരിച്ച ശാഖകളോടെ നാഗവൃക്ഷങ്ങള് പരസ്പരം സുഗന്ധം ആസ്വദിക്കുന്നപോലെ. മറ്റിടങ്ങളില് വൃക്ഷങ്ങള്ക്ക് പൂക്കളും വാനീരിന്റെ മഞ്ഞുനാരുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
നയനൈരിവ ശോഭംതേ ചംചലൈഃ കൃഷ്ണതാരകൈഃ। പുഷ്പസംപന്നശിഖരാഃ കര്ണികാരദ്രുമാഃ ക്വചിത്
പുഷ്പസമൃദ്ധമായ ശിഖരങ്ങളോടെ കർണികാരവൃക്ഷങ്ങള് ചിലിടങ്ങളില് കറുത്ത കുരുക്കളെപ്പോലെയുള്ള ആണ്ടി കണ്ണുകളുപോലെ ചലിക്കുന്നതോടെ മനോഹരമായി തിളങ്ങി.
യുഗ്മയുഗ്മാദ്വിധാ ചേഹ ശോഭന്ത ഇവ ദംപതീ। സുപുഷ്പപ്രഭവാടോപൈസ്സിംദുവാര ദ്രുപംക്തയഃ
നദീതീരത്തുള്ള വാതിലിന് സമീപം, ദമ്പതിമാരെപ്പോലെ കൂട്ടംകൂട്ടമായി, മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിരകൾ തിളങ്ങുന്നു.
മൂര്തിമത്യ ഇവാഭാംതി പൂജിതാ വനദേവതാഃ। ക്വചിത്ക്വചിത്കുംദലതാഃ സപുഷ്പാഭരണോജ്വലാഃ
വനദേവതകളെപ്പോലെ, അവിടവിടെ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച തളികൾ പ്രകാശം പകർന്നു നിൽക്കുന്നു.
ദിക്ഷു വൃക്ഷേഷു ശോഭംതേ ബാലചംദ്രാ ഇവോച്ഛ്രിതാഃ। സര്ജാര്ജുനാഃ ക്വചിദ്ഭാന്തി വനോദ്ദേശേഷു പുഷ്പിതാഃ
ദിശകളിൽ, വൃക്ഷങ്ങൾ ബാലചന്ദ്രനെപ്പോലെ ഉയർന്ന് നിൽക്കുന്നു; ചിലവിടങ്ങളിൽ പുഷ്പിതമായ സർജയും അർജുനവൃക്ഷവും വനഭാഗങ്ങളിൽ പ്രകാശം പകരുന്നു.
ധൌതകൌശേയവാസോഭിഃ പ്രാവൃതാഃ പുരുഷാ ഇവ। അതിമുക്തകവല്ലീഭിഃ പുഷ്പിതാഭിസ്തഥാ ദ്രുമാഃ
തൊട്ടുതോഴിലുടുത്ത പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ, അത്തിമുക്തവല്ലികൾ പൂത്തുകിടക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഉപഗൂഢാ വിരാജംതേ സ്വനാരീഭിരിവ പ്രിയാഃ। അപരസ്പരസംസക്തൈഃ സാലാശോകാശ്ച പല്ലവൈഃ
സ്വന്തം തളികളാൽ ചേർന്ന്, പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം നിൽക്കുന്ന സ്ത്രീകളെപ്പോലെ, സാലും അശോകവൃക്ഷങ്ങളും ഇലകളാൽ തമ്മിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഹസ്തൈര്ഹസ്താന്സ്പൃശംതീവ സുഹൃദശ്ചിരസംഗതാഃ। ഫലപുഷ്പഭരാനമ്രാഃ പനസാഃ സരലാര്ജുനാഃ
പഴയ സുഹൃത്തുക്കൾ വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടിയതുപോലെ, ശാഖകൾ തമ്മിൽ സ്പർശിച്ച്, പഴവും പൂവും കൊണ്ട് കുനിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പനസും സാലവും അർജുനവൃക്ഷവും കാണാം.
അന്യോന്യമര്ചയംതീവ പുഷ്പൈശ്ചൈവ ഫലൈസ്തഥാ। മാരുതാവേഗസംശ്ലിഷ്ടൈഃ പാദപാസ്സാലബാഹുഭിഃ
പൂക്കളും പഴങ്ങളും കൊണ്ട് പരസ്പരം ആദരിക്കുന്നതുപോലെ, കാറ്റ് ചേർത്തു പിടിച്ച ശാഖകളോടെ വൃക്ഷങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
അഭ്യാശമാഗതം ലോകം പ്രതിഭാവൈരിവോത്ഥിതാഃ। പുഷ്പാണാമവരോധേന സുശോഭാര്ഥം നിവേശിതാഃ
വരുന്നവരെ വരവേൽക്കുന്നതുപോലെ, പൂക്കളുടെ സമൃദ്ധിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, മനോഹാരിതയ്ക്കായി വൃക്ഷങ്ങൾ നിരത്തി നിൽക്കുന്നു.
വസംതമഹമാസാദ്യ പുരുഷാന്സ്പര്ദ്ധയംതി ഹി। പുഷ്പശോഭാഭരനതൈഃ ശിഖരൈര്വായുകംപിതൈഃ
വസന്തകാലം എത്തിയപ്പോൾ, പൂക്കളുടെ ഭംഗിയിൽ ഭാരമായും കാറ്റിൽ ആടുന്ന കൊമ്പുകളോടെയും, പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്നു.
നൃത്യംതീവ നരാഃ പ്രീതാഃ സ്രഗലംകൃതശേഖരാഃ। ശൃംഗാഗ്രപവനക്ഷിപ്താഃ പുഷ്പാവലിയുതാ ദ്രുമാഃ
പൂക്കളാൽ ചൂടിയ മുടിയോടെ, കൊമ്പുകളിൽ കാറ്റ് ആടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ, പുഷ്പമാല അണിഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യരെപ്പോലെ തോന്നുന്നു.
സവല്ലീകാഃ പ്രനൃത്യംതി മാനവാ ഇവ സപ്രിയാഃ। സ്വപുഷ്പനതവല്ലീഭിഃ പാദപാഃ ക്വചിദാവൃതാഃ
തളികളോടൊപ്പം, പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യരെപ്പോലെ, ചിലവിടങ്ങളിൽ സ്വന്തം പുഷ്പിതവല്ലികളാൽ വൃക്ഷങ്ങൾ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഭാംതി താരാഗണൈശ്ചിത്രൈഃ ശരദീവ നഭസ്തലമ്। ദ്രുമാണാമഥവാഗ്രേഷു പുഷ്പിതാ മാലതീ ലതാഃ
വാനത്തിൽ ശരദ്കാലത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ, വൃക്ഷങ്ങളുടെ മുകളിൽ പൂത്ത മല്ലികത്തളികൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ശേഖരാഇവ ശോഭംതേ രചിതാ ബുദ്ധിപൂര്വകമ്। ഹരിതാഃ കാംചനച്ഛായാഃ ഫലിതാഃ പുഷ്പിതാ ദ്രുമാഃ
ചിന്തിച്ചൊരുക്കിയ കിരീടങ്ങൾപോലെ, പച്ചയും പൊന്നനയമുള്ള നിറവും പൂവും പഴവും നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്നു.
സൌഹൃദം ദര്ശയംതീവ നരാഃ സാധുസമാഗമേ। പുഷ്പകിംജല്കകപിലാ ഗതാഃ സര്വദിശാസു ച
സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെ, സദുപരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ സൗഹൃദം കാണിക്കുന്നതുപോലെ, പൂക്കളുടെ മഞ്ഞ് കണികൾ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പടരുന്നു.
കദംബപുഷ്പസ്യ ജയം ഘോഷയംതീവ ഷട്പദാഃ। ക്വചിത്പുഷ്പാസവക്ഷീബാഃ സംപതംതി തതസ്തതഃ
കദംബപൂവിന്റെ വിജയം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ, പൂക്കളിലെ അമൃതം കുടിച്ചു മയങ്ങിയ ചെമ്പട്ടുകൾ ഇവിടെവിടെ പറക്കുന്നുണ്ട്.
പുംസ്കോകിലഗണാവൃക്ഷ ഗഹനേഷ്വിവ സപ്രിയാഃ। ശിരീഷപുഷ്പസംകാശാഃ ശുകാ മിഥുനശഃ ക്വചിത്
വനത്തിൽ, ആൺകുയിലുകൾ അവരുടെ കൂട്ടുകാരികളോടൊപ്പം; ചിലവിടങ്ങളിൽ, ശിരീഷപൂവിനെപ്പോലെ മനോഹരമായതായ കിളികൾ ജോഡിയായി കാണാം.
കീര്തയംതി ഗിരശ്ചിത്രാഃ പൂജിതാ ബ്രാഹ്മണാ യഥാ। സഹചാരിസുസംയുക്താ മയൂരാശ്ചിത്രബര്ഹിണഃ
കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം ചേർന്ന്, മനോഹരമായ വാലുകളോടെ മയിലുകൾ, ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർ സ്തുതിഗാനങ്ങൾ പാടുന്നതുപോലെ, വിവിധ സ്വരങ്ങളിൽ പാടുന്നു.
വനാംതേഷ്വപി നൃത്യംതി ശോഭംത ഇവ നര്ത്തകാഃ। കൂജംതഃപക്ഷിസംഘാതാ നാനാരുതവിരാവിണഃ൫൦ 1.15.
വനത്തിന്റെ അറ്റത്തും, വിവിധ ശബ്ദങ്ങളാൽ മുഴങ്ങുന്ന പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, നർത്തകരെപ്പോലെ നൃത്തം ചെയ്ത് തിളങ്ങുന്നു.