വിന്യസ്തസ്തംഭകോടിസ്തു നിര്മലാദര്ശശോഭിതാ। അപ്സരോനൃത്യവിന്യാസ വിലാസോല്ലാസലാസിതാ
അവിടെ അനേകം തൂണുകൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അവ ശുദ്ധമായ കണ്ണാടിപോലെ തിളങ്ങുന്നു. അപ്പ്സരസുകളുടെ നൃത്തവിലാസം കൊണ്ടും അവിടം ഉല്ലാസഭരിതമായിരുന്നു.
ബഹ്വാതോദ്യസമുത്പന്നസമൂഹസ്വനനാദിതാ। ലയതാലയുതാനേക ഗീതവാദിത്ര ശോഭിതാ
പലതരം വാദ്യസംഘങ്ങളുടെ ശബ്ദം അവിടം മുഴക്കുന്നു. ലയവും താളവും നിറഞ്ഞ വിവിധ ഗീതങ്ങളും വാദ്യങ്ങളും അവിടം അലങ്കരിക്കുന്നു.
സഭാ കാംതിമതീ നാമ ദേവാനാം ശര്മദായികാ। ഋഷിസംഘസമായുക്താ മുനിവൃംദനിഷേവിതാ
ദേവന്മാർക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്ന കാന്തിമതി എന്ന ശോഭയുള്ള സഭ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ ഋഷിസംഘങ്ങളും മുനിസമൂഹങ്ങളും സേവനത്തിനായി ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദ്വിജാതിസാമശബ്ദേന നാദിതാഽഽനംദദായിനീ। തസ്യാം നിവിഷ്ടോ ദേവേശസ്സംധ്യാസക്തഃ പിതാമഹഃ
ദ്വിജാതികൾ പാടുന്ന സമഗാനശബ്ദം അവിടം ആനന്ദകരമായി മുഴക്കുന്നു. ആ സഭയിൽ ദേവന്മാരുടെ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് സംധ്യാധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി ഇരിക്കുന്നു.
ധ്യായതി സ്മ പരം ദേവം യേനേദം നിര്മിതം ജഗത്। ധ്യായതോ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ കഥം യജ്ഞം കരോമ്യഹമ്
ലോകം സൃഷ്ടിച്ച പരമദൈവത്തെ അദ്ദേഹം ധ്യാനിച്ചു. ധ്യാനിക്കുമ്പോള് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സില് ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: 'ഞാന് എങ്ങനെ യജ്ഞം നടത്താം?'
കസ്മിന്സ്ഥാനേ മയാ യജ്ഞഃ കാര്യഃ കുത്ര ധരാതലേ। കാശീപ്രയാഗസ്തുംഗാ ച നൈമിഷം ശൃംഖലം തഥാ
'എന്ത് സ്ഥലത്താണ് എനിക്ക് യജ്ഞം നടത്തേണ്ടത്? ഭൂമിയില് എവിടെയാണ് അതിന് ഉചിതമായ സ്ഥലം? കാശിയിലോ, പ്രയാഗത്തിലോ, തുങ്കയിലോ, നൈമിഷത്തിലോ, ശൃംഖലയില് ആണോ?'
കാംചീ ഭദ്രാ ദേവികാ ച കുരുക്ഷേത്രം സരസ്വതീ। പ്രഭാസാദീനി തീര്ഥാനി പൃഥിവ്യാമിഹ മധ്യതഃ
'കാഞ്ചിയിലോ, ഭദ്രയിലോ, ദേവികയിലോ, കുറുക്ഷേത്രത്തിലോ, ശരസ്വതിയില് ആണോ? അല്ലെങ്കില് പ്രഭാസം പോലുള്ള ഭൂമിയിലെ മറ്റു തിരുത്തുകളിലോ?'
ക്ഷേത്രാണി പുണ്യതീര്ഥാനി സംതി യാനീഹ സര്വശഃ। മദാദേശാച്ച രുദ്രേണ കൃതാന്യന്യാനി ഭൂതലേ
'ഇവിടെയെല്ലാം തിരുത്തുകളും വിശുദ്ധ സ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്. എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം രുദ്രന് ഭൂമിയില് മറ്റു സ്ഥലങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്.'
യഥാഹം സര്വദേവേഷു ആദിദേവോ വ്യവസ്ഥിതഃ। തഥാ ചൈകം പരം തീര്ഥമാദിഭൂതം കരോമ്യഹമ്
'എങ്ങിനെ ഞാന് എല്ലാ ദേവന്മാരിലും ആദിദേവനായി നിലകൊള്ളുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ ഞാന് ഒരു പരമമായ ആദി തിരുത്തം സൃഷ്ടിക്കും.'
അഹം യത്ര സമുത്പന്നഃ പദ്മം തദ്വിഷ്ണുനാഭിജമ്। പുഷ്കരം പ്രോച്യതേ തീര്ഥമൃഷിഭിര്വേദപാഠകൈഃ
'ഞാന് ജനിച്ച സ്ഥലം, വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയില് നിന്നു ഉദിച്ച താമര—ആ തിരുത്തം വേദം പഠിക്കുന്ന ഋഷിമാര് പുഷ്കരം എന്നു വിളിക്കുന്നു.'
ഏവം ചിംതയതസ്തസ്യ ബ്രഹ്മണസ്തു പ്രജാപതേഃ। മതിരേഷാ സമുത്പന്നാ വ്രജാമ്യേഷ ധരാതലേ
ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവായ പ്രജാപതി ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോള് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സില് ഒരു തീരുമാനം വന്നു: 'ഞാന് ഭൂമിയിലേക്ക് പോകാം.'
പ്രാക്സ്ഥാനം സ സമാസാദ്യ പ്രവിഷ്ടസ്തദ്വനോത്തമമ്। നാനാദ്രുമലതാകീര്ണം നാനാപുഷ്പോപശോഭിതമ്
കിഴക്കേ വഴി എത്തി, അദ്ദേഹം ആ മനോഹരമായ വനത്തിലേക്ക് കടന്നു. വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളും ലതകളും നിറഞ്ഞു, പലതരം പൂക്കളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
നാനാപക്ഷിരവാകീര്ണം നാനാമൃഗഗണാകുലമ്। ദ്രുമപുഷ്പഭരാമോദൈര്വാസയദ്യത്സുരാസുരാന്
പലതരം പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, വിവിധ മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ ആ വനത്തിന്റെ, വൃക്ഷങ്ങളിലെ പൂക്കളുടെ സുഗന്ധം ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
ബുദ്ധിപൂര്വമിവ ന്യസ്തൈഃ പുഷ്പൈര്ഭൂഷിതഭൂതലമ്। നാനാഗംധരസൈഃ പക്വാപക്വൈശ്ച ഷഡൃതൂദ്ഭവൈഃ
പലതരം പൂക്കളാല് മനസ്സോടെ അലങ്കരിച്ചപോലെ ഭൂമി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ആറു ঋതുക്കളിലേയ്ക്കുള്ള പാകമായതും പാകമായിട്ടില്ലാത്തതുമായ പലതരം പഴങ്ങളും അതിന്റെ സുഖഗന്ധവും രുചിയും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ഫലൈഃ സുവര്ണരൂപാഢ്യൈര്ഘ്രാണദൃഷ്ടിമനോഹരൈഃ। ജീര്ണം പത്രം തൃണം യത്ര ശുഷ്കകാഷ്ഠഫലാനി ച
സ്വര്ണ്ണം പോലെയുള്ള രൂപവും, കാണാനും മണക്കാനും മനോഹരമായ പഴങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെയൊക്കെ വീണ ഇലകളും പുല്ലും ഉണങ്ങിയ മരക്കഷ്ണങ്ങളും പഴങ്ങളും ചിതറിക്കിടന്നു.
ബഹിഃ ക്ഷിപതി ജാതാനി മാരുതോനുഗ്രഹാദിവ। നാനാപുഷ്പസമൂഹാനാം ഗംധമാദായ മാരുതഃ
പുറത്ത് വീണവയെ കാറ്റ് തള്ളിക്കളയുന്നതുപോലെയായിരുന്നു. വിവിധ പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളുടെ സുഗന്ധം വഹിച്ച് കാറ്റ് സഞ്ചരിച്ചു.
ശീതലോ വാതി ഖം ഭൂമിം ദിശോ യത്രാഭിവാസയന്। ഹരിതസ്നിഗ്ധ നിശ്ഛിദ്രൈരകീടകവനോത്കടൈഃ
തണുത്ത കാറ്റ് ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും ദിശകളെയും സുഖകരമായി തഴുകി. പച്ചയും തഴച്ചും ദോഷമില്ലാത്തതും കീടങ്ങളില്ലാത്തതുമായ വനങ്ങള്ക്കിടയില് കാറ്റ് വീശി.
വൃക്ഷൈരനേകസംജ്ഞൈര്യദ്ഭൂഷിതം ശിഖരാന്വിതൈഃ। അരോഗൈര്ദര്ശനീയൈശ്ച സുവൃത്തൈഃ കൈശ്ചിദുജ്ജ്വലൈഃ
പലതരം പേരുകളുള്ള, ഉയരമുള്ള ശിഖരങ്ങളോടു കൂടിയ, ആരോഗ്യമുള്ള, കാണാന് മനോഹരമായ, നല്ല രൂപമുള്ള, ചിലത് പ്രകാശമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളാല് ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
കുടുംബമിവ വിപ്രാണാമൃത്വിഗ്ഭിര്ഭാതി സര്വതഃ। ശോഭംതേ ധാതുസംകാശൈരംകുരൈഃ പ്രാവൃതാ ദ്രുമാഃ
യജ്ഞികന്മാരാല് നിറഞ്ഞ ബ്രാഹ്മണരുടെ കുടുംബംപോലെ ആ സ്ഥലം എല്ലായിടത്തും പ്രകാശിച്ചു. ധാതുക്കളെപ്പോലെയുള്ള മുളകളാല് വൃക്ഷങ്ങള് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് അതിന്റെ ഭംഗി വര്ദ്ധിപ്പിച്ചു.
കുലീനൈരിവ നിശ്ഛിദ്രൈഃ സ്വഗുണൈഃ പ്രാവൃതാ നരാഃ। പവനാവിദ്ധശിഖരൈഃ സ്പൃശംതീവ പരസ്പരമ്
സ്വന്തം ഗുണങ്ങളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ഉന്നതരും ദോഷമില്ലാത്തവരുമായ മനുഷ്യരെപ്പോലെ, കാറ്റില് ആടുന്ന വൃക്ഷശിഖരങ്ങള് പരസ്പരം തൊടുന്നപോലെ തോന്നിച്ചു.
ആജിഘ്രംതീ വചാഽന്യോന്യം പുഷ്പശാഖാവതംസകാഃ। നാഗവൃക്ഷാഃ ക്വചിത്പുഷ്പൈര്ദ്രുമവാനീരകേസരൈഃ
പൂക്കളാല് അലങ്കരിച്ച ശാഖകളോടെ നാഗവൃക്ഷങ്ങള് പരസ്പരം സുഗന്ധം ആസ്വദിക്കുന്നപോലെ. മറ്റിടങ്ങളില് വൃക്ഷങ്ങള്ക്ക് പൂക്കളും വാനീരിന്റെ മഞ്ഞുനാരുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
നയനൈരിവ ശോഭംതേ ചംചലൈഃ കൃഷ്ണതാരകൈഃ। പുഷ്പസംപന്നശിഖരാഃ കര്ണികാരദ്രുമാഃ ക്വചിത്
പുഷ്പസമൃദ്ധമായ ശിഖരങ്ങളോടെ കർണികാരവൃക്ഷങ്ങള് ചിലിടങ്ങളില് കറുത്ത കുരുക്കളെപ്പോലെയുള്ള ആണ്ടി കണ്ണുകളുപോലെ ചലിക്കുന്നതോടെ മനോഹരമായി തിളങ്ങി.
യുഗ്മയുഗ്മാദ്വിധാ ചേഹ ശോഭന്ത ഇവ ദംപതീ। സുപുഷ്പപ്രഭവാടോപൈസ്സിംദുവാര ദ്രുപംക്തയഃ
നദീതീരത്തുള്ള വാതിലിന് സമീപം, ദമ്പതിമാരെപ്പോലെ കൂട്ടംകൂട്ടമായി, മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിരകൾ തിളങ്ങുന്നു.
മൂര്തിമത്യ ഇവാഭാംതി പൂജിതാ വനദേവതാഃ। ക്വചിത്ക്വചിത്കുംദലതാഃ സപുഷ്പാഭരണോജ്വലാഃ
വനദേവതകളെപ്പോലെ, അവിടവിടെ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച തളികൾ പ്രകാശം പകർന്നു നിൽക്കുന്നു.
ദിക്ഷു വൃക്ഷേഷു ശോഭംതേ ബാലചംദ്രാ ഇവോച്ഛ്രിതാഃ। സര്ജാര്ജുനാഃ ക്വചിദ്ഭാന്തി വനോദ്ദേശേഷു പുഷ്പിതാഃ
ദിശകളിൽ, വൃക്ഷങ്ങൾ ബാലചന്ദ്രനെപ്പോലെ ഉയർന്ന് നിൽക്കുന്നു; ചിലവിടങ്ങളിൽ പുഷ്പിതമായ സർജയും അർജുനവൃക്ഷവും വനഭാഗങ്ങളിൽ പ്രകാശം പകരുന്നു.
ധൌതകൌശേയവാസോഭിഃ പ്രാവൃതാഃ പുരുഷാ ഇവ। അതിമുക്തകവല്ലീഭിഃ പുഷ്പിതാഭിസ്തഥാ ദ്രുമാഃ
തൊട്ടുതോഴിലുടുത്ത പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ, അത്തിമുക്തവല്ലികൾ പൂത്തുകിടക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഉപഗൂഢാ വിരാജംതേ സ്വനാരീഭിരിവ പ്രിയാഃ। അപരസ്പരസംസക്തൈഃ സാലാശോകാശ്ച പല്ലവൈഃ
സ്വന്തം തളികളാൽ ചേർന്ന്, പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം നിൽക്കുന്ന സ്ത്രീകളെപ്പോലെ, സാലും അശോകവൃക്ഷങ്ങളും ഇലകളാൽ തമ്മിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഹസ്തൈര്ഹസ്താന്സ്പൃശംതീവ സുഹൃദശ്ചിരസംഗതാഃ। ഫലപുഷ്പഭരാനമ്രാഃ പനസാഃ സരലാര്ജുനാഃ
പഴയ സുഹൃത്തുക്കൾ വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടിയതുപോലെ, ശാഖകൾ തമ്മിൽ സ്പർശിച്ച്, പഴവും പൂവും കൊണ്ട് കുനിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പനസും സാലവും അർജുനവൃക്ഷവും കാണാം.
അന്യോന്യമര്ചയംതീവ പുഷ്പൈശ്ചൈവ ഫലൈസ്തഥാ। മാരുതാവേഗസംശ്ലിഷ്ടൈഃ പാദപാസ്സാലബാഹുഭിഃ
പൂക്കളും പഴങ്ങളും കൊണ്ട് പരസ്പരം ആദരിക്കുന്നതുപോലെ, കാറ്റ് ചേർത്തു പിടിച്ച ശാഖകളോടെ വൃക്ഷങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
അഭ്യാശമാഗതം ലോകം പ്രതിഭാവൈരിവോത്ഥിതാഃ। പുഷ്പാണാമവരോധേന സുശോഭാര്ഥം നിവേശിതാഃ
വരുന്നവരെ വരവേൽക്കുന്നതുപോലെ, പൂക്കളുടെ സമൃദ്ധിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, മനോഹാരിതയ്ക്കായി വൃക്ഷങ്ങൾ നിരത്തി നിൽക്കുന്നു.