ദ്വിതീയം വദനം തസ്യ യജുര്വേദപ്രവര്തകമ്। തൃതീയം സാമവേദസ്യ അഥര്വാര്ഥം ചതുര്ഥകമ്
അവന്റെ രണ്ടാമത്തെ മുഖം യജുർവേദത്തിന്റെ ആരംഭം, മൂന്നാമത്തെ സാമവേദത്തിനും നാലാമത്തെ അതർവവേദത്തിനുമാണ്.
സാംഗോപാംഗേതിഹാസാംശ്ച സരഹസ്യാന്സസംഗ്രഹാന്। വേദാനധീതേ വക്ത്രേണ പംചമേനോര്ദ്ധ്വചക്ഷുഷാ
അംഗങ്ങളോടും ഉപഅംഗങ്ങളോടും കൂടിയ ഇതിഹാസങ്ങളും രഹസ്യങ്ങളും സമാഹാരങ്ങളും ചേർന്ന്, അവൻ അഞ്ചാമത്തെ, മുകളിലേക്ക് നോക്കുന്ന മുഖത്തിൽ വേദങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നു.
തസ്യാഽസുരസുരാഃ സര്വേ വക്ത്രസ്യാദ്ഭുതവര്ചസഃ। തേജസാ ന പ്രകാശംതേ ദീപാഃ സൂര്യോദയേ യഥാ
അത് അത്ഭുതപ്രഭയുള്ള മുഖത്തിന്റെ മുമ്പിൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും അവരുടെ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നില്ല; സൂര്യോദയത്തിൽ ദീപങ്ങൾ പോലെ.
സ്വപുരേഷ്വപി സോദ്വേഗാ ഹ്യവര്തംത വിചേതസഃ। ന കംചിദ്ഗണയേച്ചാന്യം തേജസാ ക്ഷിപതേ പരാന്
സ്വന്തം നഗരങ്ങളിലും അവർ ഉല്ലാസമില്ലാതെ, മനസ്സു കുഴഞ്ഞ്, മറ്റാരെയും കണക്കാക്കിയില്ല; അവന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട് അവൻ മറ്റുള്ളവരെ അകറ്റുന്നു.
നാഭിഗംതു ന ച ദ്രഷ്ടും പുരസ്താന്നോപസര്പിതുമ്। ശേകുസ്ത്രസ്താഃ സുരാസ്സര്വേ പദ്മയോനിം മഹാപ്രഭുമ്
മുൻവശത്ത് നിന്ന് സമീപിക്കാനും കാണാനും അടുത്ത് വരാനും ദൈവങ്ങൾക്കൊന്നും സാധിച്ചില്ല; പദ്മയോനിയായ മഹാപ്രഭുവിനെ ഭയപ്പെട്ട് അവർ അടുത്ത് വരാൻ കഴിയാതെ നിന്നു.
അഭിഭൂതമിവാത്മാനം മന്യമാനാ ഹതത്വിഷഃ। സര്വേ തേ മംത്രയാമാസുര്ദൈവതാ ഹിതമാത്മനഃ
തങ്ങളെ കീഴടക്കപ്പെട്ടവരും പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടവരുമെന്ന് കരുതി, അവർ എല്ലാവരും ദേവതകളുടെ ഭാവി ഭേദഗതി ആലോചിച്ചു.
ഗച്ഛാമഃ ശരണം ശംഭും നിസ്തേജസോഽസ്യ തേജസാ। ദേവാ ഊചുഃ। നമസ്തേസര്വസത്വേശ മഹേശ്വര നമോനമഃ൧൦൦ 1.14.
നാം ശരണം തേടാം ശംഭുവിനെ, അവന്റെ പ്രകാശം മുന്നിൽ നമ്മുക്ക് ശക്തിയില്ല. ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: സർവ്വജന്തുക്കളുടെയും നാഥനായ മഹേശ്വരാ, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം!
ജഗദ്യോനേ പരംബ്രഹ്മ ഭൂതാനാം ത്വം സനാതനഃ। പ്രതിഷ്ഠാ സര്വജഗതാം ത്വം ഹേതുര്വിഷ്ണുനാ സഹ
ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവമായ പരബ്രഹ്മനേ, നീയാണ് സകലഭൂതങ്ങളിലും ശാശ്വതൻ; നീയാണ് സകലലോകങ്ങളുടെ ആധാരം, വിഷ്ണുവിനൊപ്പം കാരണമാകുന്നവൻ.
ഏവം സംസ്തൂയമാനോസൌ ദേവര്ഷിപിതൃദാനവൈഃ। അംതര്ഹിത ഉവാചേദം ദേവാഃ പ്രാര്ഥയതേപ്സിതമ്
ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും പിതാക്കന്മാരും അസുരന്മാരും ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അദേഹം അപ്രത്യക്ഷനായി, 'ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾക്കിഷ്ടമുള്ളത് ചോദിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ദേവാ ഊചുഃ। പ്രത്യക്ഷദര്ശനം ദത്വാ ദേഹി ദേവ യഥേപ്സിതമ്। കൃത്വാ കാരുണ്യമസ്മാകം വരശ്ചാപി പ്രദീയതാമ്
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, ഞങ്ങൾക്കു നേരിട്ട് ദർശനം നൽകി, നിങ്ങൾക്കിഷ്ടമുള്ളത് ഞങ്ങൾക്കു ദാനമൊരുക്കണം. ഞങ്ങളോടു ദയ കാണിച്ച് ഒരു വരവും നൽകണം.'
യദസ്മാകം മഹദ്വീര്യം തേജ ഓജഃ പരാക്രമഃ। തത്സര്വം ബ്രഹ്മണാ ഗ്രസ്തം പംചമാസ്യസ്യ തേജസാ
'ഞങ്ങളിലെ വലിയ വീര്യവും തേജസ്സും ശക്തിയും ധൈര്യവും എല്ലാം ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഞ്ചാം മുഖത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അകറ്റപ്പെട്ടു.'
വിനേശുഃ സര്വതേജാംസി ത്വത്പ്രസാദാത്പുനഃ പ്രഭോ। ജായതേ തു യഥാപൂര്വം തഥാ കുരു മഹേശ്വര
'പ്രഭോ, ഞങ്ങളുടെ എല്ലാ ശക്തികളും നശിച്ചു പോയി; നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവ വീണ്ടും പഴയപോലെ ലഭിക്കട്ടെ. മഹേശ്വരാ, അതു ദയവായി പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.'
തതഃ പ്രസന്നവദനോ ദേവൈശ്ചാപി നമസ്കൃതഃ। ജഗാമ യത്ര ബ്രഹ്മാഽസൌ രജോഹംകാരമൂഢധീഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ നമസ്കരിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷഭാവത്തോടെ അദേഹം പോയി, അഹങ്കാരത്തിലും കാമത്തിലും മുങ്ങിയ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുത്തെത്തി.
സ്തുവംതോ ദേവദേവേശം പരിവാര്യ സമാവിശന്। ബ്രഹ്മാ തമാഗതം രുദ്രം ന ജജ്ഞേ രജസാവൃതഃ
ദേവന്മാർ ദേവദേവനേ സ്തുതിച്ചു ചുറ്റി നിൽക്കുമ്പോൾ, അവർക്കൊപ്പം അകത്തു കടന്നു. എന്നാൽ, രാജോഗുണം മൂലം മറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ബ്രഹ്മാവിന് എത്തിയ രുദ്രനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
സൂര്യകോടിസഹസ്രാണാം തേജസാ രംജയന്ജഗത്। തദാദൃശ്യത വിശ്വാത്മാ വിശ്വസൃഗ്വിശ്വഭാവനഃ
കോടിക്കണക്കിന് സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശം പോലെ ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ച്, സർവ്വാത്മാവും സർവ്വസ്രഷ്ടാവും സർവ്വപോഷകനുമായ അദേഹം അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി.
സപിതാമഹമാസീനം സകലം ദേവമംഡലമ്। അഭിഗമ്യ തതോ രുദ്രോ ബ്രഹ്മാണം പരമേഷ്ഠിനമ്
സകല ദേവതകളോടൊപ്പം ഇരുന്ന പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് രുദ്രൻ ചെന്നു, പരമോന്നത സ്രഷ്ടാവിനരികിൽ എത്തി.
അഹോതിതേജസാ വക്ത്രമധികം ദേവ രാജതേ। ഏവമുക്ത്വാട്ടഹാസം തു മുമോച ശശിശേഖരഃ
'ദേവാ, ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ മുഖം അതീവ പ്രകാശവാനാണ്,' എന്നു പറഞ്ഞ്, ചന്ദ്രധാരിയായ അദേഹം വലിയൊരു ചിരി ചിരിച്ചു.
വാമാംഗുഷ്ഠനഖാഗ്രേണ ബ്രഹ്മണഃ പംചമം ശിരഃ। ചകര്ത കദലീഗര്ഭം നരഃ കരരുഹൈരിവ
വലത് കൈയിലെ അംഗൂഷ്ഠനഖത്തിന്റെ അറ്റം കൊണ്ട്, മനുഷ്യൻ വാഴക്കുരു വിരൽനഖംകൊണ്ട് പിളർക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഞ്ചാം തല ചിരുതായി അകറ്റി.
വിച്ഛിന്നം തു ശിരഃ പശ്ചാദ്ഭവഹസ്തേ സ്ഥിതം തദാ। ഗ്രഹമംഡലമധ്യസ്ഥോ ദ്വിതീയ ഇവ ചംദ്രമാഃ
അപ്പോൾ, അകറ്റിയ തല അദേഹത്തിന്റെ കൈയിൽ നിലകൊണ്ടു, ഗ്രഹഗണങ്ങളുടെ നടുവിൽ മറ്റൊരു ചന്ദ്രനുപോലെ തിളങ്ങി.
കരോത്ക്ഷിപ്തകപാലേന നനര്ത ച മഹേശ്വരഃ। ശിഖരസ്ഥേന സൂര്യേണ കൈലാസ ഇവ പര്വതഃ
കൈയിൽ കപാലം ഉയർത്തി പിടിച്ച്, മഹേശ്വരൻ നൃത്തം ചെയ്തു; അതു കയിലാസപർവതം മുകളിൽ സൂര്യൻ തെളിയുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
ഛിന്നേ വക്ത്രേ തതോ ദേവാ ഹൃഷ്ടാസ്തം വൃഷഭധ്വജമ്। തുഷ്ടുവുര്വിവിധൈസ്തോത്രൈര്ദേവദേവം കപര്ദിനമ്
തല അകറ്റിയപ്പോൾ, ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ, വൃഷഭധ്വജനായ കപർദിനേ വിവിധ സ്തുതികളാൽ പാടി.
ദേവാ ഊചുഃ। നമഃ കപാലിനേ നിത്യം മഹാകാലസ്യ കാലിനേ। ഐശ്വര്യജ്ഞാനയുക്തായ സര്വഭാഗപ്രദായിനേ
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: 'എപ്പോഴും കപാലം ധരിക്കുന്നവനേ, മഹാകാലത്തിന്റെ കാലനേ, ഐശ്വര്യവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവനേ, എല്ലാം പങ്കിടുന്നവനേ, നമസ്കാരം.'
നമോ ഹര്ഷവിലാസായ സര്വദേവമയായ ച। കലൌ സംഹാരകര്താ ത്വം മഹാകാലഃ സ്മൃതോ ഹ്യസി
'ഹർഷത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവനേ, സർവ്വദേവരുടെയും സാരമായവനേ, കലിയുഗത്തിൽ സംഹാരമുണ്ടാക്കുന്നവനേ, മഹാകാലനെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവനേ, നമസ്കാരം.'
ഭക്താനാമാര്തിനാശസ്ത്വം ദുഃഖാംതസ്തേന ചോച്യസേ। ശംകരോഷ്യാശുഭക്താനാം തേന ത്വം ശംകരഃ സ്മൃതഃ
'ഭക്തരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവനേ, അതുകൊണ്ട് ദുഃഖാന്തൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവനേ, ഭക്തർക്കു സന്തോഷം നൽകുന്നവനേ, അതുകൊണ്ട് ശംകരൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനേ.'
ഛിന്നം ബ്രഹ്മശിരോ യസ്മാത്ത്വം കപാലം ബിഭര്ഷി ച। തേന ദേവ കപാലീ ത്വം സ്തുതോ ഹ്യദ്യ പ്രസീദ നഃ
'ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല അകറ്റി കപാലം കൈവശം വഹിക്കുന്നവനേ, അതുകൊണ്ട് കപാലി എന്ന പേരിൽ ഇന്ന് നമുക്ക് സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദൈവമേ, ദയവായി ഞങ്ങളോടു ദയ കാണിക്കണം.'
ഏവം സ്തുതഃ പ്രസന്നാത്മാ ദേവാന്പ്രസ്ഥാപ്യ ശംകരഃ। സ്വാനി ധിഷ്ണ്യാനി ഭഗവാംസ്തത്രൈവാസീന്മുദാന്വിതഃ
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടശേഷം, സന്തുഷ്ടനായ ശംകരൻ ദേവന്മാരെ തിരിച്ചു അയച്ചു, സ്വസ്ഥാനത്ത് സന്തോഷത്തോടെ തുടരുകയും ചെയ്തു.
വിജ്ഞായ ബ്രഹ്മണോ ഭാവം തതോ വീരസ്യ ജന്മ ച। ശിരോ നീരസ്യ വാക്യാത്തു ലോകാനാം കോപശാംതയേ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്വഭാവവും, പിന്നെ വീരന്റെ ജനനവും മനസ്സിലാക്കി, തലകെട്ടില്ലാത്തവന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ടു ലോകങ്ങളുടെ കോപം ശമിപ്പാൻ—
ശിരസ്യംജലിമാധായ തുഷ്ടാവാഥ പ്രണമ്യ തമ്। തേജോനിധി പരം ബ്രഹ്മ ജ്ഞാതുമിത്ഥം പ്രജാപതിമ്
തല കൈകളിൽ ചേർത്ത് വച്ച്, അവനെ വന്ദിച്ചു സ്തുതിച്ചു; പ്രകാശത്തിന്റെ നിധിയായ പരബ്രഹ്മാവായ പ്രജാപതിയെ അങ്ങനെ അറിഞ്ഞു.
നിരുക്തസൂക്തരഹസ്യൈര്ഋഗ്യജുഃ സാമഭാഷിതൈഃ। രുദ്ര ഉവാച। അപ്രമേയ നമസ്തേസ്തു പരമസ്യ പരാത്മനേ
നിരുക്തവും സൂക്തവും ഋക്, യജുസ്, സാമവേദങ്ങളിലെ രഹസ്യവാക്യങ്ങളാൽ, രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'അളവുകിട്ടാത്തവനേ, പരമാത്മാവേ, നിനക്ക് വന്ദനം.'
അദ്ഭുതാനാം പ്രസൂതിസ്ത്വം തേജസാം നിധിരക്ഷയഃ। വിജയാദ്വിശ്വഭാവസ്ത്വം സൃഷ്ടികര്താ മഹാദ്യുതേ
അദ്ഭുതങ്ങളുടെ ഉറവിടം, അക്ഷയമായ തേജസ്സുകളുടെ നിധി, നിന്റെ വിജയത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകം ഉല്പന്നമാകുന്നത്; നീ സൃഷ്ടികർത്താവും മഹാ പ്രകാശവാനുമാണ്.