നാഹം മര്ത്യസ്യ വൈ രാജന്പുത്രാനിച്ഛേ കഥംചന। ദൈവതേഭ്യഃ പ്രസാദാച്ച പുത്രാനിച്ഛേ നരാധിപ
'രാജാവേ, ഞാൻ ഒരു മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് മക്കളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ മക്കളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, നരാധിപാ.'
പ്രാര്ഥയംത്യൈ ത്വയാ ശക്ര കുംത്യൈ ദേയോ നരസ്തതഃ। വചസാ ച മദീയേന ഏവം കുരു ശചീപതേ
'അവൾ അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ശക്രാ, നീ കുന്തിക്ക് ഒരു പുരുഷനെ നൽകണം; എന്റെ വചനപ്രകാരം അങ്ങനെ ചെയ്യണം, ശചീപതേ.'
അഥാബ്രവീത്തദാ വിഷ്ണും ദേവേശോ ദുഃഖിതോ വചഃ। അസ്മിന്മന്വംതരേഽതീതേ ചതുര്വിംശതികേ യുഗേ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ വിഷ്ണുവിനോട് ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു: ഈ കഴിഞ്ഞ മന്വന്തരത്തിൽ, ഇരുപത്തിനാലു യുഗങ്ങളുടെ ചക്രത്തിൽ—
അവതീര്യ രഘുകുലേ ഗൃഹേ ദശരഥസ്യ ച। രാവണസ്യ വധാര്ഥായ ശാംത്യര്ഥം ച ദിവൌകസാമ്
നീ രഘുവംശത്തിൽ, ദശരഥന്റെ വീട്ടിൽ അവതരിച്ച്, രാവണനെ സംഹരിക്കാനും ദേവന്മാർക്ക് സമാധാനം നൽകാനും വന്നിരുന്നു.
രാമരൂപേണ ഭവതാ സീതാര്ഥമടതാ വനേ। മത്പുത്രോ ഹിംസിതോ ദേവ സൂര്യപുത്രഹിതാര്ഥിനാ
നീ രാമരൂപത്തിൽ സീതയെ കണ്ടെത്താനായി കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ദേവാ, സൂര്യപുത്രന്റെ ഭാവുകത്വത്തിനായി നീ എന്റെ മകനെ വേദനിപ്പിച്ചു.
വാലിനാമ പ്ലവംഗേംദ്രഃ സുഗ്രീവാര്ഥേ ത്വയാ യതഃ। ദുഃഖേനാനേന തപ്തോഹം ഗൃഹ്ണാമി ന സുതം നരമ്
വാനരരാജാവായ വാലിയെ നീ സുഗ്രീവന്റെ ഭാവുകത്വത്തിനായി കൊല്ലുകയായിരുന്നു; ഈ ദുഃഖത്തിൽ ഞാൻ പീഡിതനായി, മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള മകനെ സ്വീകരിക്കാൻ ഞാൻ തയ്യാറല്ല.
അഗൃഹ്ണമാനം ദേവേംദ്രം കാരണാംതരവാദിനമ്। ഹരിഃ പ്രോചേ ശുനാസീരം ഭുവോ ഭാരാവതാരണേ
ദേവേന്ദ്രൻ മറ്റു കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് സ്വീകരിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, ഹരി ഭൂഭാരഹരണത്തെക്കുറിച്ച് ശുനാസീരനോട് പറഞ്ഞു.
അവതാരം കരിഷ്യാമി മര്ത്യലോകേ ത്വഹം പ്രഭോ। സൂര്യപുത്രസ്യ നാശാര്ഥം ജയാര്ഥമാത്മജസ്യ തേ
പ്രഭോ, ഞാൻ തന്നെ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് സൂര്യപുത്രനെ സംഹരിക്കുകയും നിന്റെ മകനു വിജയം നൽകുകയും ചെയ്യും.
സാരഥ്യം ച കരിഷ്യാമി നാശം കുരുകുലസ്യ ച। തതോ ഹൃഷ്ടോഭവച്ഛക്രോ വിഷ്ണുവാക്യേന തേന ഹ
ഞാൻ രഥസാരഥിയാവുകയും കുരുവംശത്തിന്റെ നാശം വരുത്തുകയും ചെയ്യും; വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശക്രൻ സന്തോഷിച്ചു.
പ്രതിഗൃഹ്യ നരം ഹൃഷ്ടഃ സത്യം ചാസ്തു വചസ്തവ। ഏവമുക്ത്വാ വരം ദേവഃ പ്രേഷയിത്വാഽച്യുതഃ സ്വയമ്
അവൻ ആ മനുഷ്യനെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ച്, 'നിന്റെ വാക്കുകൾ സത്യമായിക്കട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവൻ അച്യുതനെ അയച്ചു, സ്വയം പുറപ്പെട്ടു.
ഗത്വാ തു പുംഡരീകാക്ഷോ ബ്രഹ്മാണം പ്രാഹ വൈ പുനഃ। ത്വയാ സൃഷ്ടമിദം സര്വം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ്
പിന്നീട് പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: നീ സൃഷ്ടിച്ചതാണിത്—ചലനമുള്ളതും ഇല്ലാത്തതുമായ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ.
ആവാം കാര്യസ്യ കരണേ സഹായൌ ച തവ പ്രഭോ। സ്വയം കൃത്വാ പുനര്നാശം കര്തും ദേവ ന ബുധ്യസേ
പ്രഭോ, നിന്റെ കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നിന്റെ സഹായികളാണ്; നീ സ്വയം സൃഷ്ടി ചെയ്തിട്ടും നാശം വരുത്തേണ്ടതാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
കൃതം ജുഗുപ്സിതം കര്മ ശംഭുമേതം ജിഘാംസതാ। ത്വയാ ച ദേവദേവസ്യ സൃഷ്ടഃ കോപേന വൈ പുമാന്
ശംഭുവിനെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചതിലൂടെ ശങ്കരിക്കേണ്ട പ്രവൃത്തിയാണ് നടന്നത്; ദേവദേവന്റെ കോപത്തിൽ നിന്നാണ് നീ മനുഷ്യനെ സൃഷ്ടിച്ചത്.
ശുദ്ധ്യര്ഥമസ്യ പാപസ്യ പ്രായശ്ചിത്തം പരം കുരു। ഗൃഹ്ണന്വഹ്നിത്രയം ദേവ അഗ്നിഹോത്രമുപാഹര
ഈ പാപം ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ഉത്തമമായ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം; ദേവാ, മൂന്നു അഗ്നികളും എടുത്ത് അഗ്നിഹോത്രം അർപ്പിക്കണം.
പുണ്യതീര്ഥേ തഥാ ദേശേ വനേ വാപി പിതാമഹ। സ്വപത്ന്യാ സഹിതോ യജ്ഞം കുരുഷ്വാസ്മത്പരിഗ്രഹാത്
ഒരു പുണ്യതീർത്ഥത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ വിശുദ്ധ പ്രദേശത്ത്, അല്ലെങ്കിൽ കാട്ടിൽ, പിതാമഹാ, നിന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം ഞങ്ങളെ പുരോഹിതരായി സ്വീകരിച്ച് യജ്ഞം നടത്തണം.
സര്വേ ദേവാസ്തഥാദിത്യാ രുദ്രാശ്ചാപി ജഗത്പതേ। ആദേശം തേ കരിഷ്യംതി യതോസ്മാകം ഭവാന്പ്രഭുഃ
സകല ദേവന്മാരും, ആദിത്യന്മാരും, രുദ്രന്മാരും പോലും, ലോകപതിയായ ഭവാൻ, നിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കും; കാരണം ഭവാൻ ഞങ്ങളുടെ പ്രഭുവാണ്.
ഏകോഹി ഗാര്ഹപത്യോഗ്നിര്ദക്ഷിണാഗ്നിര്ദ്വിതീയകഃ। ആഹവനീയസ്തൃതീയസ്തു ത്രികുംഡേഷു പ്രകല്പയ
ഒരു ഗാർഹപത്യാഗ്നി, രണ്ടാമത്തേത് ദക്ഷിണാഗ്നി, മൂന്നാമത്തേത് ആഹവനീയാഗ്നി—ഈ മൂന്നു അഗ്നികളും മൂന്ന് കുണ്ടങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
വര്തുലേ ത്വര്ചയാത്മാനമ്മാമഥോ ധനുരാകൃതൌ। ചതുഃകോണേ ഹരം ദേവം ഋഗ്യജുഃസാമനാമഭിഃ
വൃത്താകൃതിയിലുള്ള കുണ്ടിൽ, സൂര്യസ്വരൂപത്തിൽ നിന്നെ ആരാധിക്കണം; വില്ലാകൃതിയിലുള്ള കുണ്ടിൽ, നാലു കോണുള്ളതിൽ ഹരനെ ഋക്, യജുസ്, സാമവേദങ്ങളുടെ നാമങ്ങളാൽ പൂജിക്കണം.
അഗ്നീനുത്പാദ്യ തപസാ പരാമൃദ്ധിമവാപ്യ ച। ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്രം തു ഹുത്വാഗ്നീന്ശമയിഷ്യസി
തപസ്സിലൂടെ അഗ്നികളെ ഉണർത്തി പരമമായ ഐശ്വര്യം നേടി, ദൈവീയമായ ആയിരം വർഷം ഹോമം നടത്തിയ ശേഷം അഗ്നികളെ ശമിപ്പിക്കാം.
അഗ്നിഹോത്രാത്പരം നാന്യത്പവിത്രമിഹ പഠ്യതേ। സുകൃതേനാഗ്നിഹോത്രേണ പ്രശുദ്ധ്യംതി ഭുവി ദ്വിജാഃ
ഇവിടെ അഗ്നിഹോത്രത്തേക്കാൾ ശുദ്ധമായ മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് പറയുന്നു; അഗ്നിഹോത്രം നന്നായി നിർവഹിച്ചാൽ ഭൂമിയിൽ ദ്വിജന്മാർ ശുദ്ധരാവുന്നു.
പംഥാനോ ദേവലോകസ്യ ബ്രാഹ്മണൈര്ദശിതാസ്ത്വമീ। ഏകോഗ്നിഃ സര്വദാ ധാര്യോ ഗൃഹസ്ഥേന ദ്വിജന്മനാ
ദേവലോകത്തിലേക്കുള്ള വഴികൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർ കാണിച്ചുതന്നതാണ്. ഒരു ഗൃഹസ്ഥൻ എപ്പോഴും ഒരൊറ്റ അഗ്നി നിലനിർത്തണം.
വിനാഗ്നിനാ ദ്വിജേനേഹ ഗാര്ഹസ്ഥ്യന്ന തു ലഭ്യതേ। ഭീഷ്മ ഉവാച। യോഽസൌ കപാലാദുത്പന്നോ നരോ നാമ ധനുര്ദ്ധരഃ
അഗ്നിയില്ലാതെ ഇവിടെ ഒരു ദ്വിജനും ഗാർഹസ്ഥ്യഫലം നേടാൻ കഴിയില്ല. ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: കപാലത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, നരൻ എന്ന വില്ലാളൻ—
കിമേഷ മാധവാജ്ജാത ഉതാഹോ സ്വേന കര്മണാ। ഉത രുദ്രേണ ജനിതോ ഹ്യഥവാ ബുദ്ധിപൂര്വകമ്
അവൻ മാധവനിൽ നിന്നാണോ ജനിച്ചത്, അതോ തന്റെ കർമ്മഫലത്താലോ? അല്ലെങ്കിൽ രുദ്രനാൽ ഉണ്ടാകപ്പെട്ടതാണോ, അതോ മനസ്സോടെ ഉദ്ദേശിച്ചുണ്ടാക്കിയതാണോ?
ബ്രഹ്മന്ഹിരണ്യഗര്ഭോഽയമംഡജാതശ്ചതുര്മുഖഃ। അദ്ഭുതം പഞ്ചമം തസ്യ വക്ത്രം തത്കഥമുത്ഥിതമ്
ബ്രാഹ്മണേ, ഹിരണ്യഗർഭൻ അണ്ടത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച നാലുമുഖനായവനാണ്. അവന്റെ അത്ഭുതമായ അഞ്ചാമത്തെ മുഖം എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു?
സത്വേ രജോ ന ദൃശ്യേത ന സത്വം രജസി ക്വചിത്। സത്വസ്ഥോ ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ കഥമുദ്രേകമാദധാത്
സത്ത്വഗുണത്തിൽ രാജസികം കാണാറില്ല, രാജസികത്തിൽ സത്ത്വം എവിടെയും കാണില്ല. സത്ത്വത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവിന് എങ്ങനെ അതിക്രമം സംഭവിച്ചു?
മൂഢാത്മനാ നരോ യേന ഹംതും ഹി പ്രഹിതോ ഹരം। പുലസ്ത്യ ഉവാച। മഹേശ്വരഹരീ ചൈതോ ദ്വാവേവ സത്പഥി സ്ഥിതൌ
ആ മണ്ടനായ മനുഷ്യനെ ആരാണ് ഹരനെ കൊല്ലാൻ അയച്ചത്? പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: മഹേശ്വരനും ഹരിയും ഈ രണ്ടുപേരും മാത്രമാണ് സത്പഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
തയോരവിദിതം നാസ്തി സിദ്ധാസിദ്ധം മഹാത്മനോഃ। ബ്രഹ്മണഃ പംചമം വക്ത്രമൂര്ദ്ധ്വമാസീന്മഹാത്മനഃ
ഈ മഹാത്മാക്കൾക്ക് സിദ്ധമായതും അസിദ്ധമായതും ഒന്നും അറിയാത്തതില്ല. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഞ്ചാമത്തെ മുഖം മുകളിലായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
തതോ ബ്രഹ്മാഭവന്മൂഢോ രജസാ ചോപബൃംഹിതഃ। തതോഽയം തേജസാ സൃഷ്ടിമമന്യത മയാ കൃതാ
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് മണ്ടനായി, രാജസികം വർദ്ധിച്ചു. പിന്നെ സൃഷ്ടി താൻ തന്നെ തന്റെ ശക്തിയാൽ ഉണ്ടാക്കിയതാണെന്ന് അവൻ കരുതിച്ചു.
മത്തോഽന്യോ നാസ്തി വൈ ദേവോ യേന സൃഷ്ടിഃ പ്രവര്തിതാ। സഹ ദേവാഃ സഗംധര്വാഃ പശുപക്ഷിമൃഗാകുലാഃ
എന്നെ കൂടാതെ സൃഷ്ടി നടത്താൻ മറ്റൊരു ദേവനും ഇല്ല; ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ എന്നിവരോടൊപ്പം സൃഷ്ടി നടക്കുന്നു.
ഏവം മൂഢഃ സ പംചാസ്യോ വിരിംചിരഭവത്പുനഃ। പ്രാഗ്വക്ത്രം മുഖമേതസ്യ ഋഗ്വേദസ്യ പ്രവര്തകമ്
ഇങ്ങനെ മണ്ടനായ ആ അഞ്ചുമുഖനായ വിരിഞ്ചി വീണ്ടും ഉദിച്ചു; അവന്റെ മുൻമുഖം ഋഗ്വേദത്തിന്റെ ആരംഭമാണ്.