ഉപവാസം ച യസ്തസ്യാം കരോത്യേതത്സമം സ്മൃതമ് । തസ്യാം ജഗത്പതിര്ദേവസ്തുഷ്ടഃ സര്വേശ്വരോ ഹരിഃ
അത് പോലെ, ആ ദിവസം ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവനും സമാനമായ ഫലം ലഭിക്കും. ആ ദിവസം ലോകത്തിന്റെ നാഥനായ ഹരിയെ ആരാധിച്ചാൽ, ദൈവം അതിയായി സന്തോഷിക്കും.
പ്രത്യക്ഷതാം പ്രയാത്യേവ തത്രാനംതഫലം സ്മൃതമ് । സഗരേണ കകുത്സ്ഥേന നഹുഷേണ ച സാധിതഃ
അവിടെ ദൈവം നേരിട്ട് പ്രത്യക്ഷനാവും; ലഭിക്കുന്ന ഫലം അനന്തമായിരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. സഗരനും കകുത്സ്ഥനും നഹുഷനും ഇതു് ആചരിച്ചവരാണ്.
തസ്യാമാരാധിതഃ കൃഷ്ണോ ദത്തവാനഖിലം ഭുവി । വാചികാന്മാനസാദ്വാപി കായജാച്ച വിശേഷതഃ
ആ ദിവസം കൃഷ്ണനെ ഭക്ത്യാ ആരാധിച്ചാൽ ഭൂമിയിൽ എല്ലാം ലഭിക്കും. വാക്കിലൂടെ, മനസ്സിലൂടെ, പ്രത്യേകിച്ച് ശരീരത്തിലൂടെ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ—even those—
സപ്തജന്മകൃതാത്പാപാന്മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ । താമേകാം സമുപോഷ്യാഥ പുണ്യനക്ഷത്രസംയുതാമ്
ഏഴു ജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊക്കെയും മോചനം ലഭിക്കും — ഇതിൽ സംശയമില്ല. ആ ഒരു ദിവസം, നല്ല നക്ഷത്രം കൂടിയപ്പോൾ ഉപവാസം ചെയ്താൽ—
ഏകാദശീസഹസ്രസ്യ ഫലം പ്രാപ്നോതി മാനവഃ । സ്നാനം ദാനം ജപോ ഹോമഃ സ്വാധ്യായോ ദേവതാര്ചനമ്
ആളു് ആയിരം ഏകാദശികൾ ആചരിച്ച ഫലമത്രയും നേടും. ആ ദിവസം സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, സ്വാധ്യായം, ദേവതാരാധന —
യത്തസ്യാം ക്രിയതേ കിംചിത്തദക്ഷയഫലം സ്മൃതമ് । തസ്മാദേഷാ പ്രകര്തവ്യാ യത്നേന ഫലകാംക്ഷിഭിഃ
ആ ദിവസം ചെയ്യുന്ന ഏതു സത്കർമ്മത്തിനും ക്ഷയിക്കാത്ത ഫലമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടു്, ഫലമുണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹമുള്ളവർ അതു് ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണം.
പംചമേനാശ്വമേധേന യദി സ്നാതോ യുധിഷ്ഠിരഃ । പര്യപൃച്ഛത ധര്മാത്മാ കൃഷ്ണം യദുകുലോദ്വഹമ്
അഞ്ചാമത്തെ അശ്വമേധ യാഗത്തിന് ശേഷം, ധർമ്മാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ച കൃഷ്ണനോടു് ചോദിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- ഉപവാസസ്യ നക്തസ്യ ത്വേകഭുക്തസ്യ മേ പ്രഭോ । കിം പുണ്യം കിം ഫലം തസ്യ ബ്രൂഹി സര്വം ജനാര്ദന
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: പ്രഭോ, ഉപവാസം, രാത്രി ഉപവാസം, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു പ്രാവശ്യം മാത്രം ഭക്ഷണം — ഇവയ്ക്ക് എന്ത് പുണ്യവും ഫലവും ലഭിക്കും എന്ന് ദയവായി മുഴുവനും പറയേണമേ, ജനാർദ്ദനാ.
ശ്രീഭഗവാനുവാച- ഹേമംതേ ചൈവ സംപ്രാപ്തേ മാസേ മാര്ഗേ ച ശോഭനേ । കൃഷ്ണപക്ഷേ ച യാ പാര്ഥ ദ്വാദശീ താമുപോഷയേത് । ദശമ്യാം ചൈകഭക്തശ്ച ശുദ്ധചിത്തോ ദൃഢവ്രതഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ശീതകാലത്ത് മനോഹരമായ മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി വ്രതം നിർബന്ധമായും ആചരിക്കണം, പാര്ഥാ. പത്ത് തിയതി ദിവസം മനസ്സു ശുദ്ധിയോടെ, ഉറച്ച വ്രതനിശ്ചയത്തോടെ ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം.
നക്തം ചൈവ തഥാ ജ്ഞാത്വാ ദശമ്യാം നിയതഃ സദാ । ദിവസസ്യാഷ്ടമേ ഭാഗേ മംദീഭൂതേ ദിവാകരേ
പത്ത് തിയതി ദിവസം, സൂര്യൻ അഷ്ടമാംശം കടന്നശേഷം, രാത്രി ഭക്ഷണം കഴിക്കണമെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, എല്ലായ്പ്പോഴും നിയന്ത്രിതനായി ഇരിക്കണം.
നക്തം ച തദ്വിജാനീയാന്ന നക്തം നിശിഭോജനമ് । നക്ഷത്രദര്ശനാന്നക്തം ഗൃഹസ്ഥസ്യ വിധീയതേ
രാത്രിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അതിന്റെ അർത്ഥം അർദ്ധരാത്രി ഭക്ഷണം കഴിക്കണമെന്നല്ല; വീട്ടുകാരുടെ കാര്യത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ കാണുന്ന സമയത്ത് ഭക്ഷണം കഴിക്കാനാണ് വിധി.
യതേര്ദിനാഷ്ടമേ ഭാഗേ രാത്രൌ തസ്യ നിഷേധനമ് । തതഃ പ്രഭാതസമയേ കൃത്വാ ച നിയമം വ്രതീ
യതികൾക്ക്, പകൽ എട്ടാം ഭാഗം കഴിഞ്ഞ് രാത്രി ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനുശേഷം, രാവിലെ വ്രതം അനുസരിച്ച് നിർബന്ധങ്ങൾ പാലിക്കണം.
മധ്യാഹ്നേ ച തഥാ പാര്ഥ സ്നാനം ശുചിഃ സമാചരേത് । അധമം കൂപകേ സ്നാനം വാപ്യാം സ്നാനം ച മധ്യമമ്
പകൽ മധ്യാഹ്നത്തിൽ, പാര്ഥാ, ശുദ്ധനായവൻ കുളിക്കണം; കിണറ്റിൽ കുളിക്കുന്നത് ഏറ്റവും താഴ്ന്നതും, കുളം അല്ലെങ്കിൽ വാപ്പിയിൽ കുളിക്കുന്നത് മധ്യസ്ഥത്വവും ആണ്.
തഡാഗേ ചോത്തമം സ്നാനം നദ്യാം സ്നാനം തതഃ പരമ് । പീഡ്യംതേ ജംതവോ യത്ര ജലമധ്യേ വ്യവസ്ഥിതേ
തടാകത്തിൽ കുളിക്കൽ ഉത്തമം, നദിയിൽ കുളിക്കൽ അതിലും ഉന്നതം; ജലത്തിൽ ജീവികൾ കൂട്ടമായി ഉള്ളിടത്താണ് ഇത്.
തത്ര സ്നാനേ കൃതേ പാര്ഥ പാപം പുണ്യം സമം ഭവേത് । ഗൃഹേ ചൈവോത്തമം സ്നാനം ജലം ചൈവ വിശോധയേത്
അവിടെ കുളിച്ചാൽ, പാര്ഥാ, പാപവും പുണ്യവും ഒരുപോലെയാകും; വീട്ടിൽ കുളിക്കൽ ഉത്തമമാണ്, പക്ഷേ വെള്ളം ശുദ്ധമാക്കണം.
തസ്മാത്തു പാംഡവശ്രേഷ്ഠ ഗൃഹേ സ്നാനം സമാചരേത് । അശ്വക്രാംതേ രഥക്രാംതേ വിഷ്ണുക്രാംതേ വസുംധരേ
അതിനാൽ, പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠ, വീട്ടിൽ തന്നെ കുളിക്കണം; കുതിര, രഥം, വിഷ്ണു തുടങ്ങിയവയുടെ കാൽത്തടിയുള്ള ഭൂമിയിൽ.
മൃത്തികേ ഹര മേ പാപം യന്മയാ പൂര്വസംചിതമ് । ക്രോധലോഭൌ പരിത്യജ്യ ചൈകചിത്തോ ദൃഢവ്രതഃ
മണ്ണേ, ഞാൻ മുമ്പ് സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ നീക്കിക്കൊടുക്കണം; ക്രോധവും ലോഭവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഏകാഗ്രതയോടെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരിക്കണം.
നാലാപേതാംത്യജം ചൈവ തഥാ പാഖംഡിനോ നരാന് । മിഥ്യാവാദരതാംശ്ചൈവ തഥാ ബ്രാഹ്മണനിംദകാന്
സത്യം പറയാത്തവരെയും, കപടന്മാരെയും, കള്ളവാദികൾക്കും ബ്രാഹ്മണരെ അപമാനിക്കുന്നവരെയും ഒഴിവാക്കണം.
അന്യാംശ്ചൈവ ദുരാചാരാനഗമ്യാഗമനേരതാന് । പരദ്രവ്യാപഹാരാംശ്ച പരദാരാഭിഗാമിനഃ
ദുഷ്ടചര്യയുള്ളവരെയും, നിരോധിത ബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവരെയും, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് കവർച്ച ചെയ്യുന്നവരെയും, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യയെ സമീപിക്കുന്നവരെയും ഒഴിവാക്കണം.
കേശവം പൂജയിത്വാ തു നൈവേദ്യം തത്ര കാരയേത് । ദീപം ദദ്യാദ്ഗൃഹേ തത്ര ഭക്തിയുക്തേന ചേതസാ
കേശവനെ പൂജിച്ചശേഷം അവിടെ നൈവേദ്യം അർപ്പിക്കണം; ഭക്തിപൂർവ്വം മനസ്സോടെ വീട്ടിൽ വിളക്ക് തെളിയിക്കണം.
തദ്ദിനേ വര്ജയേത്പാര്ഥ നിദ്രാം ചൈവ തു മൈഥുനമ് । ധര്മശാസ്ത്രവിനോദേന ദിനം സര്വം നിവാരയേത്
ആ ദിവസം, പാര്ഥാ, ഉറക്കം, ലൈംഗികബന്ധം എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം; ധർമ്മശാസ്ത്രം വായിച്ച് ആ ദിവസം മുഴുവൻ ചെലവഴിക്കണം.
രാത്രൌ ജാഗരണം കൃത്വാ ഭക്തിയുക്തോ നൃപോത്തമ । വിപ്രേഭ്യോ ദക്ഷിണാം ദദ്യാത്പ്രണിപത്യ ക്ഷമാപയേത്
രാത്രിയിൽ ജാഗരണമാക്കി, ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കണം, രാജാവേ; ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി, നമസ്കരിച്ച് ക്ഷമ ചോദിക്കണം.
യഥാ കൃഷ്ണാ തഥാ ശുക്ലാ വിധിനൈവം പ്രകാരയേത് । ഏകാദശീം ദ്വിജഃ പാര്ഥ വിഭേദം നൈവ കാരയേത്
കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ചെയ്യുന്നപോലെ തന്നെ ശുക്ലപക്ഷത്തും ഈ വിധത്തിൽ വ്രതം ആചരിക്കണം; പാര്ഥാ, ദ്വിജന്മാർക്ക് ഈരണ്ടു ഏകാദശികളിലും വ്യത്യാസം കാണിക്കേണ്ടതില്ല.
ഏവം ഹി കുരുതേ യസ്തു ശൃണു തസ്യ ഹി യത്ഫലമ് । ശംഖോദ്ധാരേ നരഃ സ്നാത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവം ഗദാധരമ്
ഇങ്ങനെ ആചരിക്കുന്നവൻ നേടുന്ന ഫലം ഞാൻ പറയാം: ശംഖം മുഴങ്ങുന്ന സമയത്ത് കുളിച്ച്, ഗദാധരനെ ദർശിച്ചാൽ.
ഏകാദശ്യുപവാസസ്യ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ് । സംക്രാംതിഷു ചതുര്ലക്ഷം യോ ദദാതി നൃപോത്തമ
രാജാവേ, ഏകാദശി ഉപവാസത്തിന്റെ പുണ്യത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും, സംക്രാന്തി ദിനങ്ങളിൽ നാലുലക്ഷം ദാനം ചെയ്താലും തുല്യമായിരിക്കില്ല.
ഏകാദശ്യുപവാസസ്യ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ് । പ്രഭാസക്ഷേത്രേ യത്പുണ്യം ഗ്രഹണേ ചംദ്ര സൂര്യയോഃ
ഏകാദശി ഉപവാസത്തിന്റെ പുണ്യത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും, പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രസൂര്യഗ്രഹണത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യത്താൽ തുല്യമായിരിക്കില്ല.
തത്ഫലം ജായതേ നൂനമേകാദശ്യുപവാസിനഃ । കേദാരേ ചോദകം പീത്വാ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ
ഏകാദശി ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവന് ഈ ഫലം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും; വയലില് വെള്ളം കുടിച്ചാല് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
തഥാ ചൈകാദശീ പാര്ഥ ഗര്ഭവാസക്ഷയംകരീ । അശ്വമേധസ്യ യജ്ഞസ്യ പൃഥിവ്യാം യത്ഫലം ലഭേത്
പാര്ത്ഥാ, അതുപോലെ തന്നെ, ഏകാദശി ഗര്ഭവാസം നീക്കുന്നതാണ്; ഭൂമിയില് അശ്വമേധ യാഗം ചെയ്താല് കിട്ടുന്ന ഫലമൊക്കെയും അതിനാല് ലഭിക്കും.
തസ്മാച്ഛതഗുണം പുണ്യമേകാദശ്യുപവാസിനഃ । തപസ്വിനോ ഗൃഹേ യസ്യ ഭുംജതേ ച ദ്വിജോത്തമാഃ
ഏകാദശി ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവന് അതിലുമെണ്ണൂറിരട്ടി പുണ്യം ലഭിക്കും; അത്തരം ആളുകളുടെ വീട്ടില് തപസ്സുകാരും മഹത്തായ ദ്വിജന്മാരും ഭക്ഷണം കഴിക്കും.
തത്ഫലം ജായതേ നൂനമേകാദശ്യുപവാസിനഃ । ഗോസഹസ്രേണ യത്പുണ്യം ദത്വാ വേദാംതപാരഗേ
ഏകാദശി ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവന് ഈ ഫലം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും; വേദപാരായണന് ഒരു ആയിരം പശു ദാനം ചെയ്താല് കിട്ടുന്ന പുണ്യവും അതിനാല് ലഭിക്കും.