ഖ്യായതേ തസ്യ നാമാന്യച്ചംദനോദകദുംദുഭിഃ। അസ്യാസീദഭിജിത്പുത്രസ്തതോ ജാതഃ പുനര്വസുഃ
അവന്റെ പേരുകള് പ്രശസ്തമാണ്: ചന്ദനം, ഉദകം, ദുന്ദുഭി. അഭിജിതിന് ഒരു മകനുണ്ടായി; അവനില് നിന്ന് പുനര്വസു ജനിച്ചു.
അപുത്രോഹ്യഭിജിത്പൂര്വമൃഷിഭിഃ പ്രേരിതോ മുദാ। അശ്വമേധംതുപുത്രാര്ഥമാജുഹാവനരോത്തമഃ
മുന്പ് അഭിജിത് മക്കളില്ലാത്തവനായിരുന്നു. മഹര്ഷിമാര് സന്തോഷത്തോടെ അവനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. മകനായി ജനിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച് ആ മഹാനാശ്രയന് അശ്വമേധയാഗം നടത്തി.
തസ്യ മധ്യേ വിചരതഃ സഭാമധ്യാത്സമുത്ഥിതഃ। അന്ധസ്തു വിദ്വാന്ധര്മജ്ഞോ യജ്ഞദാതാ പുനര്വസുഃ
അവന് സഭയില് നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്, സഭയുടെ നടുവില് നിന്ന് പുനര്വസു എഴുന്നേറ്റു. അവന് കാഴ്ചയില്ലാത്തവനായിരുന്നു, പക്ഷേ ജ്ഞാനിയും ധര്മശീലിയും യാഗദാനിയും ആയിരുന്നു.
തസ്യാസീത്പുത്രമിഥുനം വസോശ്ചാരിജിതഃ കില। ആഹുകശ്ചാഹുകീ ചൈവ ഖ്യാതാ മതിമതാം വര൫൦ 1.13.
പുനര്വസുവിന് ഇരട്ടമക്കളുണ്ടായിരുന്നു: വസു, ആരിജിതന് എന്നിങ്ങനെ. അഹുകനും അഹുകിയും ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇവര് ബുദ്ധിമാന്മാരില് പ്രശസ്തരാണ്.
ഇമാംശ്ചോദാഹരംത്യത്ര ശ്ലോകാംശ്ചാതിരസാത്മകാന്। സോപാസംഗാനുകര്ഷാണാം തനുത്രാണാം വരൂഥിനാമ്
ഇവിടെ സൈന്യത്തിന്റെയും പരിരക്ഷകരുടെയും നേതാക്കളെക്കുറിച്ച് അപൂര്വ്വമായ ശ്ലോകങ്ങളും അവയുടെ അനുബന്ധങ്ങളും ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.
രഥാനാം മേഘഘോഷാണാം സഹസ്രാണി ദശൈവ തു। നാസത്യവാദിനോ ഭോജാ നായജ്ഞാ നാസഹസ്രദാഃ
അവിടെ മേഘഗോപുരം പോലെ മുഴങ്ങുന്ന പതിനായിരം രഥങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ഭോജന്മാര് കള്ളം പറയുന്നവരല്ല, യാഗം ചെയ്യുന്നവരല്ല, ആയിരം ദാനം ചെയ്യുന്നവരുമല്ല.
നാശുചിര്നാപ്യവിദ്വാംസോ ന ഭോജാദധികോഭവത്। ആഹുകാം തമനുപ്രാപ്ത ഇത്യേഷോന്വയ ഉച്യതേ
അശുദ്ധരും അജ്ഞാനികളും ഭോജന്മാരെക്കാള് വലിയവരും ആരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അഹുകരുടെ വംശം ഇങ്ങനെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.
ആഹുകശ്ചാപ്യവംതീഷു സ്വസാരം ചാഹുകീം ദദൌ। ആഹുകസ്യൈവ ദുഹിതാ പുത്രൌ ദ്വൌ സമസൂയത
അഹുകന് അവന്റെ സഹോദരി അഹുകിയെ അവന്തി ദേശത്ത് വിവാഹം നല്കി. അഹുകന്റെ സ്വന്തം മകള്ക്ക് രണ്ട് മക്കളുണ്ടായി.
ദേവകം ചോഗ്രസേനം ച ദേവഗര്ഭസമാവുഭൌ। ദേവകസ്യ സുതാശ്ചൈവ ജജ്ഞിരേ ത്രിദശോപമാഃ
ദേവകനും ഉഗ്രസേനനും ദിവ്യഗര്ഭത്തില് ജനിച്ചു. ദേവകന്റെ പുത്രന്മാര് ദേവന്മാരെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
ദേവവാനുപദേവശ്ച സുദേവോ ദേവരക്ഷിതഃ। തേഷാം സ്വസാരഃ സപ്തൈവ വസുദേവായ താ ദദൌ
ദേവവാന്, ഉപദേവന്, സുദേവന്, ദേവരക്ഷിതന് എന്നിവരാണ് ദേവകന്റെ പുത്രന്മാര്. അവരുടെ ഏഴ് സഹോദരിമാരെ വസുദേവന് വിവാഹം ചെയ്തു.
ദേവകീ ശ്രുതദേവാ ച യശോദാ ച ശ്രുതിശ്രവാ। ശ്രീദേവാ ചോപദേവാ ച സുരൂപാ ചേതി സപ്തമീ
ദേവകി, ശ്രുതദേവ, യശോദ, ശ്രുതിശ്രവ, ശ്രീദേവി, ഉപദേവി, സുരൂപ എന്നിങ്ങനെയാണ് ആ ഏഴ് സഹോദരിമാര്.
നവോഗ്രസേനസ്യ സുതാഃ കംസസ്തേഷാം ച പൂര്വജഃ। ന്യഗ്രോധസ്തു സുനാമാ ച കംകഃ ശംകുഃ സുഭൂശ്ച യഃ
ഉഗ്രസേനന് ഒമ്പത് പുത്രന്മാരുണ്ടായിരുന്നു; അവരില് മൂത്തവന് കംസന്. ന്യഗ്രോധന്, സുനാമന്, കങ്കന്, ശങ്കു, സുഭു എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അന്യസ്തു രാഷ്ട്രപാലശ്ച ബദ്ധമുഷ്ടിഃ സമുഷ്ടികഃ। തേഷാം സ്വസാരഃ പംചാസന്കംസാ കംസവതീ തഥാ
മറ്റുള്ളവര് രാജ്യപാലന്, ബദ്ധമുഷ്ടി, സമുഷ്ടികന് എന്നിവരാണ്. അവരുടെ അഞ്ചു സഹോദരിമാര് കംസ, കംസവതി എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും.
സുരഭീ രാഷ്ട്രപാലീ ച കംകാ ചേതി വരാംഗനാഃ। ഉഗ്രസേനഃ സഹാപത്യോ വ്യാഖ്യാതഃ കുകുരോദ്ഭവഃ
സുരഭി, രാഷ്ട്രപാലി, കങ്ക എന്നിങ്ങനെ ഇവര് ശ്രേഷ്ഠയായ സ്ത്രീകളാണ്. ഉഗ്രസേനനും അവന്റെ മക്കളും കുകുര വംശത്തില് ജനിച്ചതായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഭജമാനസ്യ പുത്രോഭൂദ്രഥിമുഖ്യോ വിദൂരഥഃ। രാജാധിദേവഃ ശൂരശ്ച വിദൂരഥസുതോഭവത്
ഭജമാനന്റെ മകനായ രഥപ്രധാനനായ വിദ്യുരഥന്, രാജാധിദേവനും ശൂരനും വിദ്യുരഥന്റെ പുത്രന്മാരാണ്.
രാജാധിദേവസ്യ സുതൌ ജജ്ഞാതേ വീരസംമതൌ। ക്ഷത്രവ്രതേതിനിരതൌ ശോണാശ്വഃ ശ്വേതവാഹനഃ
രാജാധിദേവന് രണ്ട് പുത്രന്മാര് ഉണ്ടായിരുന്നു: ശോണാശ്വനും ശ്വേതവാഹനനും. ഇരുവരും വീരത്വത്തില് പ്രശസ്തരും ക്ഷത്രവ്രതത്തില് നിലനില്ക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.
ശോണാശ്വസ്യ സുതാഃ പംച ശൂരാ രണവിശാരദാഃ। ശമീ ച രാജശര്മാ ച നിമൂര്ത്തഃ ശത്രുജിച്ഛുചിഃ
ശോണാശ്വന് അഞ്ച് പുത്രന്മാരുണ്ടായിരുന്നു; അവർ യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ്: ശമി, രാജശർമ, നിമൂർത്ത, ശത്രുജിത്, ശുചി.
ശമീപുത്രഃ പ്രതിക്ഷത്രഃ പ്രതിക്ഷത്രസ്യ ചാത്മജഃ। പ്രതിക്ഷത്രസുതോ ഭോജോ ഹൃദീകസ്തസ്യ ചാത്മജഃ। ഹൃദീകസ്യാഭവന്പുത്രാ ദശ ഭീമപരാക്രമാഃ
ശമിയുടെ മകനാണ് പ്രതിക്ഷത്രന്. പ്രതിക്ഷത്രന്റെ മകനാണ് ഭോജന്. അവന്റെ മകനാണ് ഹൃദികന്. ഹൃദികന് പത്ത് മക്കളുണ്ടായിരുന്നു; അവർ ഭീമശക്തിയുള്ളവരാണ്.
കൃതവര്മാഗ്രജസ്തേഷാം ശതധന്വാ ച സത്തമഃ। ദേവാര്ഹശ്ച സുഭാനുശ്ച ഭീഷണശ്ച മഹാബലഃ
അവരിൽ കൃതവർമ്മൻ മുതിർന്നവനായിരുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ ഉത്തമനായ ശതധൻവനും, ദേവാർഹനും, സുഭാനുവും, മഹാശക്തിയുള്ള ഭീഷണനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അജാതശ്ച വിജാതശ്ച കരകശ്ച കരംധമഃ। ദേവാര്ഹസ്യ സുതോ വിദ്വാന്ജജ്ഞേ കംബലബര്ഹിഷഃ
അജാതൻ, വിജയതൻ, കരകൻ, കരന്ധമൻ എന്നിവരും ദേവാർഹന്റെ പണ്ഡിതനായ മകനായ കംബലബർഹിഷനും ജനിച്ചു.
അസമൌജാസ്തതസ്തസ്യ സമൌജാശ്ച സുതാവുഭൌ। അജാതപുത്രസ്യ സുതൌ പ്രജായേതേ സമൌജസൌ
അതിനുശേഷം അസമൗജയും സമൗജയും അവന്റെ രണ്ടു മക്കളായി. അജാതന്റെ മകനു സമൗജസെന്ന പേരിൽ രണ്ടു മക്കളും ജനിച്ചു.
സമൌജഃ പുത്രാ വിഖ്യാതാസ്ത്രയഃ പരമധാര്മികാഃ। സുദംശശ്ച സുവംശശ്ച കൃഷ്ണ ഇത്യനുനാമതഃ
സമൗജസിന് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ വളരെ പ്രശസ്തരും ധാർമ്മികരുമായിരുന്നു. അവരുടെ പേരുകൾ സുദംശൻ, സുബംശൻ, കൃഷ്ണൻ എന്നിങ്ങനെയാണ്.
അംധകാനാമിമം വംശം യഃ കീര്തയതി നിത്യശഃ। ആത്മനോ വിപുലം വംശം പ്രജാമാപ്നോത്യയം തതഃ
ആന്ധകരുടെ ഈ വംശം ആരെങ്കിലും നിരന്തരം സ്മരിച്ചാൽ, അവനു തന്നെ വലിയൊരു വംശവും സന്തതിയും ലഭിക്കും.
ഗാംധാരീ ചൈവ മാദ്രീ ച ക്രോഷ്ടോര്ഭാര്യേ ബഭൂവതുഃ। ഗാംധാരീ ജനയാമാസ സുനിത്രം മിത്രവത്സലമ്
ഗാന്ധാരി, മാദ്രി എന്നിവർ ക്രോഷ്ടുവിന്റെ ഭാര്യമാരായി. ഗാന്ധാരി സുഹൃത്തുകളോട് സ്നേഹമുള്ള സുനിത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
മാദ്രീ യുധാജിതം പുത്രം തതോ വൈ ദേവമീഢുഷം। അനമിത്രം ശിനിം ചൈവ പംചാത്ര കൃതലക്ഷണാഃ
മാദ്രി യുദ്ധാജിതിനെ മകനായി പ്രസവിച്ചു; അതിനുശേഷം ദേവമീഢുഷനും, അനമിത്രനും, ശിനിയും — ഇവരൊക്കെ അഞ്ച് പേരും പ്രത്യേകതയുള്ളവരായിരുന്നു.
അനമിത്രസുതോ നിഘ്നോ നിഘ്നസ്യാപി ച ദ്വൌ സുതൌ। പ്രസേനശ്ച മഹാവീര്യഃ ശക്തിസേനശ്ച താവുഭൌ
അനമിത്രന്റെ മകൻ നിഘ്നൻ. നിഘ്നന് രണ്ടു മക്കളായിരുന്നു: മഹാവീര്യശാലിയായ പ്രസേനനും ശക്തിസേനനും.
സ്യമംതകം പ്രസേനസ്യ മണിരത്നമനുത്തമം। പൃഥിവ്യാം മണിരത്നാനാം രാജേതി സമുദാഹൃതമ്
പ്രസേനന്റെ അതുല്യമായ രത്നമായ സ്യാമന്തകമണിയാണ് ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രത്നങ്ങളിലും രാജാവെന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.
ഹൃദി കൃത്വാ സുബഹുശോ മണിം തം സ വ്യരാജത। മണിരത്നം യയാചേഥ രാജാര്ഥം ശൌരിരുത്തമമ്
അവൻ ആ രത്നം ഹൃദയത്തിൽ ധരിച്ച് പലപ്പോഴും ഭംഗിയായി തിളങ്ങി. രാജ്യം വേണ്ടി ശൗരി ആ മഹാരത്നം അവനിൽ നിന്ന് ചോദിച്ചു.
ഗോവിംദശ്ച ന തം ലേഭേ ശക്തോപി ന ജഹാര സഃ। കദാചിന്മൃഗയാം യാതഃ പ്രസേനസ്തേന ഭൂഷിതഃ
ശക്തിയുള്ളവനായിട്ടും ഗോവിന്ദൻ അതു നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, അതു പിടിച്ചുമാറ്റിയില്ലയും. ഒരിക്കൽ പ്രസേനൻ ആ രത്നം ധരിച്ച് വേട്ടയാടാൻ പോയി.
ബിലേ ശബ്ദം സ ശുശ്രാവ കൃതം സത്ത്വേന കേനചിത്। തതഃ പ്രവിശ്യ സ ബിലം പ്രസേനോ ഹ്യൃക്ഷമാസദത്
ഒരു ഗുഹയിൽ ഏതോ ജീവി ഉണ്ടാക്കിയ ശബ്ദം അവൻ കേട്ടു. തുടർന്ന് ഗുഹയിൽ കടന്ന പ്രസേനൻ ഒരു കരടിയെ കണ്ടുമുട്ടി.