ചിരം വിഹൃത്യാഥ ജഗാമ താരാം വിധുര്ഗൃഹീത്വാ സ്വഗൃഹം തതോപി। ന തൃപ്തിരാസീത്സ്വഗൃഹേപി തസ്യ താരാനുരക്തസ്യ സുഖാഗമേഷു
ദീർഘകാലം താരയോടൊപ്പം കഴിഞ്ഞശേഷം, ചന്ദ്രൻ അവളെ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. എന്നാൽ സ്വന്തം വീട്ടിലായിരുന്നാലും, താരയോടുള്ള ആഴമുള്ള സ്നേഹത്തിൽ, അവൻ ആനന്ദങ്ങളിൽ തൃപ്തി കണ്ടെത്തിയില്ല.
ബൃഹസ്പതിസ്തദ്വിരഹാഗ്നിദഗ്ധസ്തദ്ധ്യാനനിഷ്ഠൈകമനാ ബഭൂവ। ശശാക ശാപം ന ച ദാതുമസ്മൈ ന മംത്രശസ്ത്രാഗ്നിവിഷൈരനേകൈഃ
താരയുടെ വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ കത്തിയ ബൃഹസ്പതി, അവളെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടു മാത്രം മനസ്സു മുഴുവൻ ആകുലനായി. എന്നാൽ അവനെ ശപിക്കാനോ, മന്ത്രം, ആയുധം, അഗ്നി, വിഷം മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് ഹാനി വരുത്താനോ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.
തസ്യാപകര്തും വിവിധൈരുപായൈര്നൈവാഭിചാരൈരപി വാഗധീശഃ। സ യാചയാമാസ തതസ്തു ദേവം സോമം സ്വഭാര്യാര്ഥമനംഗതപ്തഃ
അവളെ തിരികെ നേടാൻ പലവിധ ശ്രമങ്ങളും, മായാജാലങ്ങളും ചെയ്തിട്ടും വാഗ്ദേവതാധിപൻ വിജയിച്ചില്ല. ഭാര്യയെക്കുറിച്ചുള്ള കാമവേദനയിൽ കത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നെ ദേവനായ സോമനോട് അപേക്ഷിച്ചു.
സ യാച്യമാനോപി ദദൌ ന ഭാര്യാം ബൃഹസ്പതേഃ കാമവശേന മോഹിതഃ। മഹേശ്വരേണാഥ ചതുര്മുഖേന സാധ്യൈര്മരുദ്ഭിഃ സഹ ലോകപാലൈഃ
അന്യോന്യം അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, കാമത്തിൽ ആകുലനായ സോമൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ ഭാര്യയെ തിരികെ കൊടുത്തില്ല. പിന്നെ മഹേശ്വരനും ചതുരാനനനും സാദ്ധ്യന്മാരും മരുത്ഗണങ്ങളും ലോകപാലകരും ചേർന്ന്,
ദദൌ യദാ താം ന കഥംചിദിംദുസ്തദാ ശിവഃ ക്രോധപരോ ബഭൂവ। യോ വാമദേവപ്രഥിതഃ പൃഥിവ്യാമനേകരുദ്രാര്ചിതപാദപദ്മഃ
ചന്ദ്രൻ അവളെ എങ്ങനെയും തിരികെ നൽകാതിരുന്നപ്പോൾ, ഭൂമിയിൽ വാമദേവനെന്നു പ്രശസ്തനായ, അനേകം രുദ്രന്മാർ പാദപദ്മം പൂജിക്കുന്ന ശിവൻ ക്രോധത്തിൽ കത്തിയവനായി.
തതഃ സശിഷ്യോ ഗിരിശഃ പിനാകീ ബൃഹസ്പതേഃ സ്നേഹവശാനുബദ്ധഃ। ധനുര്ഗൃഹീത്വാജഗവം പുരാരിര്ജഗാമ ഭൂതേശ്വരസിദ്ധജുഷ്ടഃ
ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം, ബൃഹസ്പതിയോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു, പിനാകം കൈവശമാക്കി, നഗരശത്രുവായ ഭൂതേശ്വരനും സിദ്ധന്മാരും കൂടെ, ശിവൻ പുറപ്പെട്ടു.
യുദ്ധായ സോമേന വിശേഷദീപ്തസ്തൃതീയനേത്രാനലഭീമവക്ത്രഃ। സഹൈവ ജഗ്മുശ്ച ഗണേശ്വരാണാം വിംശാധികാ ഷഷ്ടിരഥോഗ്രമൂര്തിഃ
സോമനോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനായി, മൂന്നാമത്തെ കണ്ണിന്റെ അഗ്നിപോല ഭയങ്കരമായ മുഖം കൊണ്ട്, ഉഗ്രരൂപമുള്ള അറുപത്താറു ഗണപതിമാർ ഒരുമിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
യക്ഷേശ്വരാണാം സഗണൈരനേകൈര്യുതോന്വഗാത്സ്യംദനസംസ്ഥിതാനാം। വേതാലയക്ഷോരഗകിന്നരാണാം പദ്മേന ചൈകേന തഥാര്ബുദാനാമ്
യക്ഷാധിപന്മാരും അവരുടെ കൂട്ടങ്ങളും, പലരുമായി, രഥങ്ങളിൽ കയറി, വേതാലന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, പാമ്പുകൾ, കിന്നരന്മാർ, ഒരു പദ്മസേനയും, കോടിക്കണക്കിന് മറ്റുള്ളവരും പിന്തുടർന്നു.
ലക്ഷൈസ്ത്രിഭിര്ദ്വാ ദശഭീ രഥാനാം സോമോപ്യഗാത്തത്ര വിവൃദ്ധമന്യുഃ। ശനൈശ്ചരാംഗാരകവൃദ്ധതേജാ നക്ഷത്രദൈത്യാസുരസൈന്യയുക്തഃ
സോമനും അത്യന്തം ക്രോധത്തോടെ, പതിനിരണ്ടു ലക്ഷം രഥങ്ങളുമായി, ശനിയും അങ്കാരകനും ശക്തിയുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളും, ദാനവാസുരസേനയും കൂട്ടായി അവിടെ എത്തി.
ജഗ്മുര്ഭയം സപ്ത തഥൈവ ലോകാ ധരാവനദ്വീപസമുദ്രഗര്ഭാഃ। സസോമമേവാഭ്യഗമത്പിനാകീ ഗൃഹീതദീപ്താസ്ത്രവിശാലവഹ്നിഃ
അപ്പോൾ ഏഴു ലോകങ്ങളും, ഭൂമി, കാടുകൾ, ദ്വീപുകൾ, സമുദ്രങ്ങൾ എന്നിവയും ഭയത്തിൽ ആകുലമായി. പിനാകധാരി ശക്തമായ ആയുധങ്ങളും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയും കൈവശമാക്കി സോമനെ നേരിട്ടു.
അഥാഭവദ്ഭീഷണ ഭീമ സോമ സൈന്യദ്വയസ്യാഥ മഹാഹവോസൌ। അശേഷസത്വക്ഷയകൃത്പ്രവൃദ്ധസ്തീക്ഷ്ണപ്രധാനോ ജ്വലനൈകരൂപഃ
അപ്പോൾ സോമന്റെയും ശിവന്റെയും സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ ഭയാനകവും ഭീമവുമായ മഹായുദ്ധം ഉണ്ടായി. അതു വളർന്നു, സകല ജീവജാലങ്ങളെയും ദഹിപ്പിക്കുന്ന, മൂർച്ചയുള്ള, അഗ്നിരൂപമായ ഒരു യുദ്ധമായി.
ശസ്ത്രൈരഥാന്യോന്യമശേഷസൈന്യം ദ്വയോര്ജഗാമക്ഷയമുഗ്രതീക്ഷ്ണൈഃ। പതംതി ശസ്ത്രാണി തഥോജ്വലാനി സ്വര്ഭൂമിപാതാലമലം ദഹംതി
ശത്രുക്കളാൽ നിറഞ്ഞ ഇരുവശങ്ങളുടെയും സൈന്യങ്ങൾ, ഭയങ്കരവും മൂർച്ചയുള്ള ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് പരസ്പരം നശിപ്പിച്ചു. ജ്വലിക്കുന്ന ആയുധങ്ങൾ വീണു, സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും പാതാളവും മുഴുവനായി ദഹിപ്പിച്ചു.
രുദ്രഃ ക്രോധാദ്ബ്രഹ്മശിരോ മുമോച സോമോപി സോമാസ്ത്രമമോഘവീര്യം। തയോര്നിപാതേന സമുദ്രഭൂമ്യോരഥാംതരിക്ഷസ്യ ച ഭീതിരാസീത്
ക്രോധത്തിൽ രുദ്രൻ ബ്രഹ്മാശിരസ് ആയുധം പ്രയോഗിച്ചു, സോമൻ അപ്രതിഹതശക്തിയുള്ള സോമാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അവയുടെ വീഴ്ചയിൽ സമുദ്രത്തിലും ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും ഭയം നിറഞ്ഞു.
തദാ സുയുദ്ധം ജഗതാം ക്ഷയായ പ്രവൃദ്ധമാലോക്യ പിതാമഹോപി। തതഃ പ്രവിശ്യാഥ കഥംചിദേവ നിവാരയാമാസ സുരൈഃ സഹൈവ
അപ്പോൾ ലോകങ്ങളുടെ നാശത്തിനായി മഹായുദ്ധം നടക്കുന്നത് കണ്ട ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരും ചേർന്ന് അകത്തു കടന്നു, എങ്കിലും എങ്ങിനെയോ അതിനെ നിർത്താൻ സാധിച്ചു.
അകാരണം കിം ക്ഷയകൃജ്ജനാനാം സോമ ത്വയാപീദമകാര്യകാര്യം। യസ്മാത്പരസ്ത്രീഹരണായ സോമ ത്വയാ കൃതം യുദ്ധമതീവ ഭീമമ്
സോമാ, നീ എന്തുകൊണ്ട് ജനങ്ങളുടെ നാശത്തിന് കാരണമാകുന്ന ഈ ഭയാനകമായ പ്രവർത്തി ചെയ്തുവെന്നു ചോദിക്കുന്നു. അന്യസ്ത്രീയെ അപഹരിച്ചതിനാൽ, നീ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
പാപഗ്രഹസ്ത്വം ഭവിതാ ജനേഷു പാപോസ്യലം വഹ്നിമുഖാശിനാം ത്വം। ഭാര്യാമിമാമര്പയ വാക്പതേസ്ത്വം പ്രമാണയന്നേവ മദീയ വാചമ്
ജനങ്ങളിൽ നീ പാപഗ്രഹമായിരിക്കും, അഗ്നിയെ വായായി ഉപയോഗിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും പാപിയായവനാകും. ഈ ഭാര്യയെ വാഗ്പതിക്ക് തിരികെ നൽകുക, എന്റെ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട്.
തഥേതി ചോവാച ഹിമാംശുമാലീ യുദ്ധാദപാക്രാമദതഃ പ്രശാംതഃ। ബൃഹസ്പതിസ്താമഥ ഗൃഹ്യ താരാം ഹൃഷ്ടോ ജഗാമ സ്വഗൃഹം ച രുദ്രഃ
ചന്ദ്രൻ സമ്മതം അറിയിച്ച് സമരഭൂമിയിൽ നിന്നു പിന്മാറി, മനസ്സിൽ സമാധാനം നേടി. അതിനുശേഷം ബൃഹസ്പതി സന്തോഷത്തോടെ താരയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി; രുദ്രനും അതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു.
പുലസ്ത്യ ഉവാച। തതഃ സംവത്സരസ്യാംതേ ദ്വാദശാദിത്യസന്നിഭഃ। ദിവ്യപീതാമ്ബരധരോ ദിവ്യാഭരണഭൂഷിതഃ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, ദിവ്യമായ മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച് ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
താരോദരവിനിഷ്ക്രാന്തഃ കുമാരസ്സൂര്യസന്നിഭഃ। സര്വാര്ഥശാസ്ത്രവിദ്വിദ്വാന്ഹസ്തിശാസ്ത്രപ്രവര്ത്തകഃ
താരയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രഗത്ഭനും ഹസ്തിശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രചാരകനുമായിരുന്നു.
നാമയദ്രാജപുത്രോയം വിശ്രുതോ രാജവൈദ്യകഃ। രാജ്ഞഃ സോമസ്യ പുത്രത്വാദ്രാജപുത്രോ ബുധഃ സ്മൃതഃ
അവനെ രാജകുമാരൻ എന്ന പേരിൽ വിളിച്ചു, രാജവൈദ്യനെന്ന പേരിലും പ്രശസ്തനായി; രാജാവ് സോമന്റെ പുത്രനെന്നതിനാൽ അവൻ ബുധൻ എന്ന രാജകുമാരനായി അറിയപ്പെട്ടു.
ജനാനാം തു സ തേജാംസി സര്വാണ്യേവാക്ഷിപദ്ബലീ। ബ്രഹ്മാദ്യാസ്തത്ര ചാജഗ്മുര്ദേവാ ദേവര്ഷിഭിഃ സഹ
അവൻ അത്യന്തം ശക്തിയോടെ എല്ലാവരെയും വെല്ലുന്ന തേജസ്സോടെ നിലകൊണ്ടു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരോടൊപ്പം അവിടേക്ക് എത്തി.
ബൃഹസ്പതിഗൃഹേ സര്വേ ജാതകര്മോത്സവേ തദാ। പപ്രച്ഛുസ്തേ സുരാസ്താരാം കേന ജാതഃ കുമാരകഃ
ബൃഹസ്പതിയുടെ വീട്ടിൽ ജാതകർമ്മ ചടങ്ങിനിടയിൽ, എല്ലാ ദേവന്മാരും താരയോട് ചോദിച്ചു: 'ഈ ബാലൻ ആരുടെ മകനാണ്?'
തതഃ സാ ലജ്ജിതാ തേഷാം ന കിംചിദവദത്തദാ। പുനഃ പുനസ്തദാ പൃഷ്ടാ ലജ്ജയംതീ വരാംഗനാ
അവരുടെ മുന്നിൽ ലജ്ജിച്ച താര ആ സമയത്ത് ഒന്നും പറയാതെ നിന്നു; വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചിട്ടും ആ മഹിളാ ലജ്ജയോടെ മിണ്ടാതെയിരുന്നു.
സോമസ്യേതി ചിരാദാഹ തതോ ഗൃഹ്ണാദ്വിധുഃ സുതം। ബുധ ഇത്യകരോന്നാമ പ്രാദാദ്രാജ്യം ച ഭൂതലേ
അവസാനം അവൾ 'സോമൻ' എന്നാണ് പറഞ്ഞത്; അതിനുശേഷം ചന്ദ്രൻ തന്റെ പുത്രനെ ഏറ്റെടുത്തു. അവനെ ബുധൻ എന്ന് പേരിട്ടു, ഭൂമിയിൽ ഒരു രാജ്യം നൽകി.
അഭിഷേകം തതഃ കൃത്വാ പ്രദാനമകരോദ്വിഭുഃ। ഗ്രഹമധ്യം പ്രദായാഥ ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മര്ഷിഭിര്യുതഃ൫൦ 1.12.
അതിനുശേഷം അഭിഷേകം നടത്തി, മഹാശക്തൻ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി; ബ്രഹ്മാവും ബ്രഹ്മർഷിമാരുമൊപ്പം അവനെ ഗ്രഹങ്ങളിൽ ഒരു സ്ഥാനത്ത് നിയമിച്ചു.
പശ്യതാം സര്വഭൂതാനാം തത്രൈവാംതരധീയത। ഇലോദരേ ച ധര്മിഷ്ഠം ബുധഃ പുത്രമജീജനത്
എല്ലാ ജീവികളും നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ അവൻ അവിടെയേയ്ക്ക് അപ്രത്യക്ഷനായി; ബുധൻ, ധാർമ്മികനായവൻ, ഇലയുടെ ഗർഭത്തിൽ ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു.
അശ്വമേധശതംസാഗ്രമകരോദ്യസ്സ്വതേജസാ। പുരൂരവാ ഇതി ഖ്യാതഃ സര്വലോകനമസ്കൃതഃ
സ്വന്തം തേജസ്സുകൊണ്ട് അവൻ നൂറ് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചു; അവൻ പുരൂരവസെന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായി, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെട്ടു.
ഹിമവച്ഛിഖരേ രമ്യേ സമാരാധ്യ പിതാമഹം। ലോകൈശ്വര്യമഗാദ്രാജന്സപ്തദ്വീപപതിസ്തദാ
ഹിമവാന്റെ മനോഹരമായ ശിഖരത്തിൽ പിതാമഹനെ ആരാധിച്ച രാജാവ് ലോകാധിപത്യം നേടി, ഏഴു ദ്വീപുകളുടെ ഭരണാധികാരി ആയി.
കേശിപ്രഭൃതയോ ദൈത്യാസ്തദ്ഭൃത്യത്വം സമാഗതാഃ। ഉര്വശീ യസ്യ പത്നീത്വമഗമദ്രൂപമോഹിതാ
കേശി മുതലായ ദൈത്യന്മാർ അവന്റെ ഭൃത്യന്മാരായി ചേർന്നു; അവന്റെ രൂപത്തിൽ ആകർഷിതയായ ഉർവശി അവന്റെ ഭാര്യയായി.
സപ്തദ്വീപാവസുമതീ സശൈലവനകാനനാ। ധര്മേണ പാലിതാ തേന സര്വലോകഹിതൈഷിണാ
ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമി, അതിലെ മലകളും കാടുകളും വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച അവൻ ധർമ്മപൂർവ്വം സംരക്ഷിച്ചു.