ശ്രാദ്ധസ്യ ലക്ഷണം കാലമിതി പ്രാഹുര്മനീഷിണഃ। തിലോദകാംജലിര്ദേയോ ജലാംതേ തീര്ഥവാസിഭിഃ
ശ്രാദ്ധത്തിന് അനുയോജ്യമായ കാലം ഇതാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. തീർഥവാസികൾ ജലക്രമം കഴിഞ്ഞു തിലജല അർപ്പണം ചെയ്യണം.
സദര്ഭഹസ്തേനൈകേന ഗൃഹേ ശ്രാദ്ധം ഗമിഷ്യതി। പുണ്യം പവിത്രമായുഷ്യം സര്വപാപവിനാശനമ്
ഒരു കൈയിൽ ദർഭയുമായി വീട്ടിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം. അതു പുണ്യവും ശുദ്ധവും ആയുസ്സും നൽകുന്നു; എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണാ ചൈവ കഥിതം തീര്ഥശ്രാദ്ധാനുകീര്തനമ്। ശൃണോതി യഃ പഠേദ്വാപി ശ്രീമാന്സംജായതേ നരഃ
ബ്രഹ്മാവ് തീർഥശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതു കേൾക്കുന്നവനും വായിക്കുന്നവനും ഭാഗ്യശാലിയായ മനുഷ്യനാകുന്നു.
ശ്രാദ്ധകാലേ ച വക്തവ്യം തഥാ തീര്ഥനിവാസിഭിഃ। സര്വപാപോപശാംന്ത്യര്ഥമലക്ഷ്മീനാശനം മതം
ശ്രാദ്ധസമയത്ത് തീർഥവാസികൾ ഇതു പ്രഖ്യാപിക്കണം: ഇത് എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും ശമനം നൽകുകയും ദാരിദ്ര്യം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇദം പവിത്രം യശസോ നിധാനമിദം മഹാപാതകനാശനം ച। ബ്രഹ്മാര്കരുദ്രൈരഭിപൂജിതം ച ശ്രാദ്ധസ്യ മാഹാത്മ്യമുശംതി തജ്ജ്ഞാഃ
ഇത് ശുദ്ധവും, യശസ്സിന്റെ നിധിയും, മഹാപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ബ്രഹ്മാവ്, സൂര്യൻ, രുദ്രൻ എന്നിവരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഭീഷ്മ ഉവാച। സോമവംശഃ കഥം ജാതഃ കഥയാത്ര വിശാരദ। തദ്വംശേ കേതുരാജാനോ ബഭൂവുഃ കീര്തിവര്ദ്ധനാഃ
ഭീഷ്മൻ ചോദിച്ചു: സോമവംശം എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു? ഇതു വിശദമായി പറയൂ. ആ വംശത്തിൽ പ്രശസ്തരായ രാജാക്കന്മാർ ആരായിരുന്നു?
പുലസ്ത്യ ഉവാച। ആദിഷ്ടോ ബ്രഹ്മണാ പൂര്വമത്രിഃ സര്ഗവിധൌ പുരാ। അനംതരം നാമ തപഃ സൃഷ്ട്യര്ഥം തപ്തവാന്വിഭുഃ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ, അത്രിയെ ബ്രഹ്മാവ് നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നതാണ്. സൃഷ്ടിക്കായി 'അനന്തരം' എന്ന തപസ്സ് മഹാത്മാവ് ചെയ്തിരുന്നു.
യദാനംദകരം ബ്രഹ്മ ഭഗവന്ക്ലേശനാശനം। ബ്രഹ്മരുദ്രേന്ദ്രസൂര്യാണാമഭ്യംതരമതീംദ്രിയം
സന്തോഷം നൽകുന്ന, ദുഃഖം അകറ്റുന്ന, ബ്രഹ്മാവ്, രുദ്രൻ, സൂര്യൻ എന്നിവരുടെ ഉള്ളിൽ വാസം ചെയ്യുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറം ഉള്ള ഭാഗവാൻ
ശാന്തിം കൃത്വാത്മമനസാ തദത്രിഃ സംയമേ സ്ഥിതഃ। മാഹാത്മ്യം തപസോ വാപി പരമാനംദകാരകം
അത്രി മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കി, ആത്മനിയന്ത്രണത്തിൽ നിലകൊണ്ടു. തപസ്സിന്റെ മഹത്വം പരമാനന്ദം നൽകുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്.
യസ്മാദ്വംശപതിഃ സാര്ദ്ധം സമയേ തദധിഷ്ഠിതഃ। തം ദൃഷ്ട്വാചഷ്ട സോമേന തസ്മാത്സോമോഭവദ്വിഭുഃ
വംശപതി ഭാര്യയോടൊപ്പം ആ സമയത്ത് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതിനാൽ, അവനെ കണ്ടു സോമൻ സംസാരിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് പ്രശസ്തനായ സോമൻ ജനിച്ചു.
അഥ സുസ്രാവ നേത്രാഭ്യാം ജലം തത്രാത്രിസംഭവമ്। ദ്യോതയദ്വിശ്വമഖിലം ജ്യോത്സ്നയാ സചരാചരമ്
അത്രിയുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നു വെള്ളം ഒഴുകി. അതിന്റെ പ്രകാശം ചന്ദ്രികപോലെ മുഴുവൻ ലോകത്തെയും, ചലിക്കുന്നതും അചലവും എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
തദ്ദിശോ ജഗൃഹുസ്തത്ര സ്ത്രീരൂപേണാസഹൃച്ഛയാഃ। ഗര്ഭോ ഭൂത്വോദരേ താസാം സ്ഥിതഃ സോപ്യത്രിസംഭവഃ
ആ വെള്ളം സ്ത്രീരൂപത്തിൽ ദിശകൾ സ്വീകരിച്ചു; ആത്രിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചത് അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ വളർന്നു.
ആശാശ്ച മുമുചുര്ഗര്ഭമശക്താ ധാരണേ തതഃ। സമാദായാഥ തം ഗര്ഭമേകീകൃത്യ ചതുര്മുഖഃ
ദിശകൾക്ക് ആ ഗർഭം ധരിക്കാൻ കഴിയാതെ അവൾ അതു വിട്ടുകളഞ്ഞു. അപ്പോൾ ചതുര്മുഖൻ ആ ഗർഭം ഒന്നാക്കി എടുത്തു.
യുവാനമകരോദ്ബ്രഹ്മാ സര്വായുധധരം നരമ്। സ്യംദനേഥ സഹസ്തേന വേദശക്തിമയേ പ്രഭുഃ
ബ്രഹ്മാവ് ആ ഗർഭത്തെ ഒരു യുവാവായി, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും കൈവശമുള്ള മനുഷ്യനായി മാറ്റി. തന്റെ കൈകൊണ്ട് വേദശക്തിയിൽ നിർമ്മിച്ച രഥത്തിൽ അവനെ ഇരുത്തി.
ആരോപ്യ ലോകമനയദാത്മീയം സ പിതാമഹഃ। തതോ ബ്രഹ്മര്ഷിഭിഃ പ്രോക്തം ഹ്യസ്മത്സ്വാമീഭവത്വയമ്
അവനെ തന്റെ ലോകത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി പിതാമഹൻ ഇരുത്തി. പിന്നെ ബ്രഹ്മർഷിമാർ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ ഞങ്ങളുടെ സ്വാമിയാകട്ടെ.'
ഋഷിഭിര്ദേവഗംധര്വൈരപ്സരോഭിസ്തഥൈവ ച। സ്തൂയമാനസ്യ തസ്യാഭൂദധികം മഹദംതരമ്
മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അപ്പ്സരസുകളും അവനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, അതിവിശേഷമായ ഒരു സംഭവം അവിടെ സംഭവിച്ചു.
തേജോവിതാനാദഭവദ്ഭുവി ദിവ്യൌഷധീഗണഃ। തദ്ദീപ്തിരധികാ തസ്മാദ്രാത്രൌ ഭവതി സര്വദാ
അവന്റെ തേജസ്സിന്റെ മറയിലിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിൽ ദിവ്യ ഔഷധികൾ ഉദിച്ചു. അതിന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ടു അവയുടെ ദീപ്തി എല്ലായ്പ്പോഴും രാത്രിയിൽ കൂടുതലാണ്.
തേനൌഷധീശഃ സോമോഭൂദ്ദ്വിജേഷ്വപി ഹി ഗണ്യതേ। വേദധാമാ രസശ്ചായം യദിദം മംഡലം ശുഭമ്
അങ്ങനെ സോമൻ ഔഷധികളുടെ അധിപനായി, ദ്വിജന്മാരിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. ഈ ശുഭമായ വലയം വേദങ്ങളുടെ ആധാരവും രസത്തിന്റെ സാരവും ആണു.
ക്ഷീയതേ വര്ദ്ധതേ ചൈവ ശുക്ലേ കൃഷ്ണേ ച സര്വദാ। വിംശതിം ച തഥാ സപ്ത ദക്ഷഃ പ്രാചേതസോ ദദൌ
അത് ശുക്ലപക്ഷത്തും കൃഷ്ണപക്ഷത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും കുറഞ്ഞും കൂടിയും പോകുന്നു. പ്രചേതസിന്റെ മകനായ ദക്ഷൻ അവന് ഇരുപത്തേഴു പെൺമക്കളും നൽകി.
രൂപലാവണ്യസംയുക്താസ്തസ്മൈ കന്യാഃ സുവര്ചസഃ। തതഃ ശക്തിസഹസ്രാണാം സഹസ്രാണി ദശൈവ തു
ആ പെൺമക്കൾ സൗന്ദര്യവും ആകർഷണവും നിറഞ്ഞവരായിരുന്നു. പിന്നെ, ആയിരക്കണക്കിന് ശക്തികളും അവനു ലഭിച്ചു.
തപശ്ചകാര ശീതാംശുര്വിഷ്ണുധ്യാനൈകതത്പരഃ। തതസ്തുഷ്ടശ്ച ഭഗവാംസ്തസ്മൈ നാരായണോ ഹരിഃ
തണുത്ത കിരണങ്ങളുള്ളവൻ വിഷ്ണുവിൽ മാത്രം മനസ്സു നിർത്തി തപസ്സ് ചെയ്തു. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ നാരായണൻ അവനിൽ സന്തോഷിച്ചു.
വരം വൃണീഷ്വ ചോവാച പരമാത്മാ ജനാര്ദനഃ। തതോ വവ്രേ വരം സോമഃ ശക്രലോകേ യജാമ്യഹമ്
പരമാത്മാവായ ജനാർദ്ദനൻ പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളൊരു വരം ചോദിക്കൂ.' അപ്പോൾ സോമൻ ചോദിച്ചു: 'ഞാൻ ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ യാഗം നടത്താൻ കഴിയണം.'
പ്രത്യക്ഷമേവ ഭോക്താരോ ഭവംതു മമ മംദിരേ। രാജസൂയേ സുരഗണാ ബ്രഹ്മാദ്യാ യേ ചതുര്വിധാഃ
'രാജസൂയയാഗത്തിൽ ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവും നാലു വിഭാഗങ്ങളായവരും നേരിട്ട് എന്റെ വീട്ടിൽ അതിഥികളാകട്ടെ.'
രക്ഷപാലഃ സുരോസ്മാകമാസ്താം ശൂലധരോ ഹരഃ। തഥേത്യുക്തഃ സമാജഹ്രേ രാജസൂയം തു വിഷ്ണുനാ
'ശൂലധാരിയായ ശിവൻ ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകനും ദേവന്മാരുടെ കാവലുകാരനുമാകട്ടെ.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വിഷ്ണു രാജസൂയയാഗം ഒരുക്കി.
ഹോതാത്രിര്ഭൃഗുരധ്വര്യുരുദ്ഗാതാ ച ചതുര്മുഖഃ। ബ്രഹ്മത്വമഗമത്തസ്യ ഉപദ്രഷ്ടാ ഹരിഃ സ്വയമ്
അത്രി ഹോതാവായി, ഭൃഗു അധ്വര്യുവായി, ചതുര്മുഖൻ ഉദ്ഗാതാവായി. അവൻ ബ്രഹ്മത്വം നേടി, ഹരിയും നേരിട്ട് ഉപദർശകനായി.
സദസ്യാഃ സര്വദേവാസ്തു രാജസൂയവിധിഃ സ്മൃതഃ। വസവോധ്വര്യവസ്തദ്വദ്വിശ്വേദേവാസ്തഥൈവ ച
എല്ലാ ദേവന്മാരും സഭാസഭ്യരായി. ഇതാണ് രാജസൂയയാഗത്തിന്റെ ക്രമം എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. വസുക്കളും വിശ്വദേവന്മാരും അധ്വര്യുക്കളായി.
ത്രൈലോക്യം ദക്ഷിണാ തേന ഋത്വിഗ്ഭ്യഃ പ്രതിപാദിതാ। സോമഃ പ്രാപ്യാഥദുഷ്പ്രാപ്യമൈശ്വര്യം സൃഷ്ടിസത്കൃതം
അവൻ ത്രിലോകത്തെയും യാഗം നടത്തിപ്പിച്ചവർക്ക് ദക്ഷിണയായി നൽകി. അങ്ങനെ സോമൻ സൃഷ്ടിയിൽ സ്ഥാപിതമായ, പ്രാപിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ഐശ്വര്യം നേടി.
സപ്തലോകൈകനാഥത്വം പ്രാപ്തസ്സ്വതപസാ തദാ। കദാചിദുദ്യാനഗതാമപശ്യദനേകപുഷ്പാഭരണോപശോഭാമ്
അപ്പോൾ തന്റെ തപസ്സുകൊണ്ട് ഏഴു ലോകങ്ങളുടെയും ഏകനായകനായി അവൻ ഉയർന്നു. ഒരിക്കൽ, ഒരു ഉദ്യാനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അനേകം പുഷ്പാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ സ്ത്രീകളെ അവൻ കണ്ടു.
ബൃഹന്നിതംബസ്തനഭാരഖേദാം പുഷ്പാവഭംഗേപ്യതിദുര്ബലാംഗീം। ഭാര്യാം ച താം ദേവഗുരോരനംഗബാണാഭിരാമായത ചാരുനേത്രാം
വിപുലമായ കമരം, ഭാരമുള്ള കുരുക്കളാൽ തളർന്ന ദേഹവും, പൂക്കൾ പൊട്ടിക്കുന്നതിലും അത്യന്തം ദുർബലമായ അവളുടെ അവയവങ്ങളും, മനോഹരവും വിശാലവുമായ കണ്ണുകളുമുള്ള ദേവഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയെ, കാമദേവന്റെ ബാണങ്ങൾ തൊട്ടു.
താരാം സ താരാധിപതിഃ സ്മരാര്തഃ കേശേഷു ജഗ്രാഹ വിവിക്തഭൂമൌ। സാപി സ്മരാര്താ സഹതേ ന രേമേ തദ്രൂപകാംത്യാഹൃതമാനസൈവ
നക്ഷത്രാധിപൻ കാമാഗ്നിയിൽ കത്തിയവൻ, ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് താരയുടെ മുടിയിൽ പിടിച്ചു. അവളും കാമത്തിൽ മുങ്ങി, മനസ്സു അവന്റെ സൗന്ദര്യത്തിലും പ്രകാശത്തിലും ആകർഷിതയായി, എതിര്ത്തു നിൽക്കാനോ ആനന്ദം അനുഭവിക്കാനോ കഴിയാതെ പോയി.