ഹാ വയം കര്മവിഭ്രഷ്ടാഃ കാമതഃ കര്മബംധനാത്। ഏവം വിലപ്യ ബഹുശസ്ത്രയസ്തേ യോഗപാരഗാഃ
'അയ്യോ, നാം കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയവരാണ്, ആസക്തിയാൽ കർമ്മബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയവരാണ്!' അങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, ആ യോഗശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ —
വിസ്മയാച്ഛ്രാദ്ധമാഹാമ്യമഭിനംദ്യ പുനഃ പുനഃ। സ തു തസ്മൈ ധനം ദത്ത്വാ പ്രഭൂതഗ്രാമസംയുതമ്
ആശ്ചര്യത്തോടെ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം പ്രശംസിച്ചു; രാജാവ് അവനു ധനവും അനേകം ഗ്രാമങ്ങളും നൽകി.
വിസൃജ്യ ബ്രാഹ്മണം തം ച വൃദ്ധം ധനമദാന്വിതമ്। ആത്മീയം നൃപതിഃ പുത്രം നൃപലക്ഷണസംയുതമ്
അവൻ ധനസമ്പന്നനായ, വൃദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണനെ വിട്ട്, രാജകീയ ലക്ഷണങ്ങളുള്ള തന്റെ സ്വന്തം മകനെയാണ് രാജാവ് രാജാവായി നിയമിച്ചത്.
വിഷ്വക്സേനാഭിധാനം ച രാജാരാജ്യേഭ്യഷേചയത്। മാനസേ സലിലേ സര്വേ തതസ്തേ യോഗിനാം വരാഃ
വിഷ്വക്സേന എന്ന പേരുള്ള തന്റെ മകനെയാണ് രാജാവ് രാജ്യങ്ങളിൽ ഭരണാധികാരിയായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. അതിനുശേഷം, മാനസസരസ്സിന്റെ ജലത്തിൽ ആ യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാം—
ബ്രഹ്മദത്താദയസ്തസ്മിന്പിതൃഭക്താ വിമത്സരാഃ। സന്നതിശ്ചാഭവദ്ധൃഷ്ടാ മയൈവ തവ ദര്ശിതമ്
ബ്രഹ്മദത്തനും മറ്റു പിതൃഭക്തരും അസൂയയില്ലാതെ, ഞാൻ നിന്നോട് കാണിച്ചതുപോലെ, വിനയത്തിൽ ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.
രാജന്യോഗഫലം സര്വം യദേതദഭിലക്ഷ്യതേ। തഥേതി പ്രാഹ രാജാപി പുരസ്താദഭിനംദയന്
രാജാവ് അവർക്കുമുന്നിൽ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'രാജയോഗഫലങ്ങൾ എല്ലാം നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ്.'
ത്വത്പ്രസാദാദിദം സര്വം മയൈവം പ്രാപ്യതേ ഫലമ്
'ഇത് എല്ലാം ഞാൻ നേടിയത് നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താലാണ്.'
തതസ്തേ യോഗമാസ്ഥായ സര്വ ഏവ വനൌകസഃ। ബ്രഹ്മരംധ്രേണ പരമം പദമാപുസ്തപോബലാത്
അതിനുശേഷം ആ വനവാസികൾ എല്ലാവരും യോഗം ആചരിച്ചു, തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ബ്രഹ്മരന്ധ്രം വഴി പരമപദം പ്രാപിച്ചു.
ഏവമായുര്ധനം വിദ്യാം സ്വര്ഗമോക്ഷസുഖാനി ച। പ്രയച്ഛംതി സുതം രാജ്യം നൃണാം തുഷ്ടാഃ പിതാമഹാഃ
ഇങ്ങനെ, പിതാമഹന്മാർ സന്തോഷപ്പെട്ടാൽ, മനുഷ്യർക്കു ദീർഘായുസ്, സമ്പത്ത്, വിജ്ഞാനം, സ്വർഗ്ഗസുഖം, മോക്ഷസുഖം, പുത്രന്മാർ, രാജ്യം എന്നിവ നൽകുന്നു.
ഇദം ച പിതൃമാഹാത്മ്യം ബ്രഹ്മദത്തസ്യ വൈ നൃപ। ദ്വിജേഭ്യഃ ശ്രാവയേദ്വിദ്വാന്ശൃണോതി പഠതേപി വാ। കല്പകോടിശതം സാഗ്രം ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ
രാജാവേ, ബ്രഹ്മദത്തന്റെ പിതാക്കന്മാരുടെ ഈ മഹത്വം ഒരു പണ്ഡിതൻ ദ്വിജന്മാർക്ക് വായിച്ചുകേൾപ്പിച്ചാലോ, അല്ലെങ്കിൽ വായിച്ചാലോ, കേട്ടാലോ, അവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ഒരു കോടികൾക്കാലം മഹത്വം പ്രാപിക്കും.
ഭീഷ്മ ഉവാച। കസ്മിന്വാസരഭാഗേ തു ശ്രാദ്ധീ ശ്രാദ്ധം സമാചരേത്। തീര്ഥേഷു കേഷു വൈ ശ്രാദ്ധം കൃതം ബഹുഫലം ദ്വിജ
ഭീഷ്മൻ ചോദിച്ചു: ഏത് സമയത്താണ് ശ്രാദ്ധം നടത്തേണ്ടത്? ഏത് തീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഫലം ലഭിക്കും, മഹാബ്രാഹ്മണനേ?
പുലസ്ത്യ ഉവാച। തീര്ഥം തു പുഷ്കരം നാമ യത്തു ശ്രേഷ്ഠതമം സ്മൃതമ്। സര്വേഷാം ദ്വിജമുഖ്യാനാം മനോരഥമിവ സ്ഥിതമ്
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: പുഷ്കരം എന്ന തീർത്ഥം ഏറ്റവും ഉത്തമമായതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; അത് എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും ആഗ്രഹംപോലെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
തത്ര ദത്തം ഹുതം ജപ്തമനന്തം ഭവതി ധ്രുവമ്। പിതൄണാം വല്ലഭം നിത്യമൃഷീണാം പരമം മതമ്
അവിടെ നൽകിയതും ഹോമം ചെയ്തതും ജപിച്ചതും എല്ലാം അനന്തവും ഉറപ്പുള്ളതുമാകും; അത് പിതാക്കന്മാർക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയവും, ഋഷിമാർക്ക് പരമമായതുമാണ്.
നംദാഥ ലലിതാ തദ്വത്തീര്ഥം മായാപുരീ ശുഭാ। തഥാ മിത്രപദം രാജംസ്തതഃ കേദാരമുത്തമമ്
അതുപോലെ, നന്ദാ, ലളിതാ, മായാപുരി എന്ന ശുഭമായ നഗരം, മിത്രപദം, പിന്നെ ഉത്തമമായ കേദാരം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഗംഗാസാഗരമിത്യാഹുഃ സര്വതീര്ഥമയം ശുഭമ്। തീര്ഥം ബ്രഹ്മസരസ്തദ്വച്ഛതദ്രുസലിലം ശുഭമ്
ഗംഗാസാഗരം എന്നത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സംയുക്തമായ ശുഭതീർത്ഥമാണെന്ന് പറയുന്നു; ബ്രഹ്മാസരസ്സും, അതുപോലെ ശതദ്രു നദിയുടെ ശുഭജലവും ഉണ്ട്.
തീര്ഥം തു നൈമിഷം നാമ സര്വതീര്ഥഫലപ്രദമ്। ഗംഗോദ്ഭേദസ്തു ഗോമത്യാം യത്രോദ്ഭൂതഃ സനാതനഃ
നൈമിഷം എന്ന തീർത്ഥം എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും നൽകുന്നതാണ്; അവിടെ ഗോമതിയിൽ ശാശ്വതമായ ഗംഗാ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
തഥാ യജ്ഞവരാഹസ്തു ദേവദേവശ്ച ശൂലധൃക്। യത്ര തത്കാംചനം ദാനമഷ്ടാദശഭുജോ ഹരഃ
അവിടെ യജ്ഞവർാഹനും, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ള ദേവദേവനും ഉണ്ട്; അവിടെയാണ് പതിനെട്ടു കൈകളുള്ള ഹരൻ സ്വർണ്ണദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത്.
നേമിസ്തു ധര്മചക്രസ്യ ശീര്ണാ യത്രാഭവത്പുരാ। തദേതന്നൈമിശാരണ്യം സര്വതീര്ഥനിഷേവിതമ്
പണ്ടുകാലത്ത്, ധർമ്മചക്രത്തിന്റെ അരികു നശിച്ചിടമാണ് നൈമിഷാരണ്യം; അത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സന്ദർശിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ്.
ദേവദേവസ്യ തത്രാപി വരാഹസ്യ ച ദര്ശനമ്। യഃ പ്രയാതി സ പൂതാത്മാ നാരായണപുരം വ്രജേത്
അവിടെ ദേവദേവനും വർാഹൻറെ ദർശനവും ലഭിക്കും; അവിടെ പോകുന്നവൻ ശുദ്ധഹൃദയനായി നാരായണപുരിയിൽ എത്തും.
കോകാമുഖം പരം തീര്ഥമിന്ദ്രമാര്ഗോപി ലക്ഷ്യതേ। അഥാപി പിതൃതീര്ഥം തു ബ്രഹ്മണോവ്യക്തജന്മനഃ
കോകാമുഖം എന്നത് ഉത്തമതീർത്ഥമാണ്, ഇന്ദ്രമാർഗ്ഗവും അതുപോലെ; ബ്രഹ്മാവിന്റെ അദൃശ്യജനനമായ പിതൃതീർത്ഥവും അവിടെ ഉണ്ട്.
പുഷ്കരാരണ്യസംസ്ഥോസൌ യത്ര ദേവഃ പിതാമഹഃ। വിരിംചിദര്ശനം ശ്രേഷ്ഠമപവര്ഗഫലപ്രദമ്
പുഷ്കരാരണ്യത്തിൽ പിതാമഹനായ ദേവൻ വസിക്കുന്നു; അവിടെ വിഷ്ണുവിന്റെ ഉത്തമമായ ദർശനം ലഭിക്കുന്നു, അത് മോക്ഷഫലം നൽകുന്നു.
കൃതം നാമ മഹാപുണ്യം സര്വപാപനിഷൂദനമ്। യത്രാദ്യോ നാരസിംഹസ്തു സ്വയമേവ ജനാര്ദനഃ
അത് കൃതം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അതി പുണ്യമുള്ളതും എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും നാശം വരുത്തുന്നതുമാണ്. അവിടെ ആദി നരസിംഹൻ, ജനാർദ്ദനൻ സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തീര്ഥമിക്ഷുമതീനാമ പിതൄണാം ച ശുഭാവഹാ। തുഷ്യന്തി പിതരോ നിത്യം ഗംഗായമുനസംഗമേ
ഇക്ഷുമതീ എന്ന തീർത്ഥം അവിടെ ഉണ്ട്, പിതൃകൾക്ക് ശുഭം നൽകുന്നതാണ്; ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് പിതാക്കന്മാർ എപ്പോഴും തൃപ്തരാകുന്നു.
കുരുക്ഷേത്രം മഹാപുണ്യം യത്ര മാര്ഗോപി ലക്ഷ്യതേ। അദ്യാപി പിതൃതീര്ഥം തു സര്വകാമഫലപ്രദമ്
കുരുക്ഷേത്രം അതി പുണ്യമുള്ള സ്ഥലമാണ്, അവിടെ വഴിയും വ്യക്തമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇന്നും അവിടെയുള്ള പിതൃതീർത്ഥം എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഫലം നൽകുന്നു.
നീലകണ്ഠമിതി ഖ്യാതം പിതൃതീര്ഥം നരാധിപ। തഥാ ഭദ്രസരഃ പുണ്യം സരോ മാനസമേവ ച
നീലകണ്ഠം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പിതൃതീർത്ഥവും, അതുപോലെ ഭദ്രസരവും, മാനസസരസ്സും പ്രശസ്തമാണ്.
മംദാകിനീ തഥാഽച്ഛോദാ വിപാശാ ച സരസ്വതീ। സര്വമിത്രപദം തദ്വദ്വൈദ്യനാഥം മഹാഫലമ്
മന്ദാകിനി, അക്ഷോദാ, വിപാശ, സരസ്വതി എന്നിവയും, സർവമിത്രപദം എന്ന സ്ഥലം, വൈദ്യനാഥം എന്നത് വലിയ ഫലം നൽകുന്നു.
ക്ഷിപ്രാ നദീ തഥാ പുണ്യാ തഥാ കാലഞ്ജരം ശുഭമ്। തീര്ഥോദ്ഭേദം ഹരോദ്ഭേദം ഗര്ഭഭേദം മഹാലയമ്
ക്ഷിപ്രാ എന്ന പുണ്യനദിയും, കലഞ്ചരം എന്ന ശുഭസ്ഥലവും, തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം, ഹരന്റെ ഉദ്ഭവം, ഗർഭഭേദം, മഹാലയം എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്.
ഭദ്രേശ്വരം വിഷ്ണുപദം നര്മദാ ദ്വാരമേവ ച। ഗയാപിംഡപ്രദാനേന സമാന്യാഹുര്മഹര്ഷയഃ
ഭദ്രേശ്വരം, വിഷ്ണുപദം, നർമദാ ദ്വാരം എന്നിവയും, ഗയയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നത് ഇതിന് തുല്യമായതായി മഹർഷികൾ പറയുന്നു.
ഏതാനി പിതൃതീര്ഥാനി സര്വപാപഹരാണി ച। സ്മരണാദപി ലോകാനാം കിമു ശ്രാദ്ധപ്രദായിനാമ്
ഇവയാണ് പിതൃതീർത്ഥങ്ങൾ, എല്ലാപാപങ്ങൾക്കും മാറ്റം വരുത്തുന്നവ. ഇവയെ ഓർക്കുന്നതു കൊണ്ടു പോലും ലോകങ്ങൾക്ക് ഗുണം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർക്ക് എത്ര ഗുണം ലഭിക്കും!
ഓംകാരം പിതൃതീര്ഥം തു കാവേരീകപിലോദകമ്। സംഭേദശ്ചണ്ഡവേഗായാം തഥൈവാമരകംടകമ്
ഓംകാരവും, കാവേരി കപിലാ നദികളുടെ ജലം, ചണ്ഡവേഗയിൽ സംഗമം, അമരകണ്ടകം എന്നിവയും പിതൃതീർത്ഥങ്ങളാണ്.