ന ചാന്യത്കാരണം കിംചിദ്ധാസ്യഹേതുഃ ശുചിസ്മിതേ। ന സാമന്യതതം ദേവീ പ്രാഹാലീകമിദം തവ
പ്രകാശമുള്ള പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, ഈ ചിരിക്ക് വേറൊരു കാരണം ഇല്ല; രാജ്ഞി നിനക്കൊന്നും അസത്യമായി പറഞ്ഞിട്ടില്ല.
അഹമേവേഹ ഹസിതാ ന ജീവിഷ്യേ ത്വയാധുനാ। കഥം പിപീലികാലാപം മര്ത്യോ വേത്തി സുരാദൃതേ
ഞാനാണ് ഇവിടെ ചിരിച്ചത്; ഇനി നിന്നോടൊപ്പം ഞാൻ ജീവിക്കില്ല. ദേവന്മാരെ കൂടാതെ ഒരു മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ പുഴുവിന്റെ ഭാഷ അറിയും?
തസ്മാത്ത്വയാഹമേവാദ്യ ഹസിതാ കിമതഃ പരമ്। തതോ നിരുത്തരോ രാജാ ജിജ്ഞാസുസ്തദ്വചോ ഹരേഃ
ഇന്ന് നീ എന്നെ മാത്രം പരിഹസിച്ചു — അതിൽ കൂടുതൽ പറയാനില്ല. പിന്നെ രാജാവ് വാക്കില്ലാതെ അവളുടെ വാക്കിന്റെ അർത്ഥം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
ആസ്ഥായ നിയമം തസ്ഥൌ സപ്തരാത്രമകല്മഷഃ। സ്വപ്നാന്തേ പ്രാഹ തം ബ്രഹ്മാ പ്രഭാതേ പര്യടന്പുരമ്
അവൻ ഏഴു രാത്രികൾ നിർമലനായി വ്രതം പാലിച്ചു; സ്വപ്നം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, പുലർച്ചെ നഗരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു.
വൃദ്ധദ്വിജോത്തമാദ്വാക്യം സര്വം ജ്ഞാസ്യതി തേ പ്രിയാ। ഇത്യുക്ത്വാംതര്ദധേ ബ്രഹ്മാ പ്രഭാതേ ച നൃപഃ പുരാത്
'വയസ്സായ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നാണ് നിന്റെ പ്രിയതമയ്ക്ക് എല്ലാം അറിയാൻ കഴിയുക.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് അപ്രത്യക്ഷനായി; രാവിലെ രാജാവ് നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
നിര്ഗച്ഛന്മന്ത്രിസഹിതഃ സഭാര്യോ വൃദ്ധമഗ്രതഃ। ഗദംതം വിപ്രമായാംതം വൃദ്ധം ച സ ദദര്ശ ഹ
മന്ത്രിമാരോടും ഭാര്യയോടും കൂടെ പുറപ്പെട്ട രാജാവ് മുന്നിൽ ഒരു വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് വരുന്നത് കണ്ടു.
ബ്രാഹ്മണ ഉവാച। യേ വിപ്രമുഖ്യാഃ കുരുജാംഗലേഷു ദാശാസ്തഥാ ദാശപുരേ മൃഗാശ്ച। കാലംജരേ സപ്ത ച ചക്രവാകാ യേ മാനസേ തേത്ര വസംതി സിദ്ധാഃ
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: കുറുജാംഗളത്തിൽ ഉള്ള പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ദാശപുരത്തിലെ ദാശന്മാർ, കാലഞ്ജരത്തിലെ മൃഗങ്ങൾ, ഏഴു ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾ, മാനസസരസ്സിൽ വസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ —
ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ സ പപാത ശുചാന്വിതഃ। ജാതിസ്മരത്വമഗമത്തൌ ച മംത്രിവരാത്മജൌ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവ് ദു:ഖത്തിൽ ആകി വീണു; മന്ത്രിവരന്റെ മക്കൾക്ക് അവരുടെ മുൻജന്മങ്ങൾ ഓർമ്മയായി.
കാമശാസ്ത്രപ്രണേതാ തു ബാഭ്രവ്യഃ സ തു ബാലകഃ। പംചാല ഇതി ലോകേഷു വിശ്രുതഃ സര്വശാസ്ത്രവിത്
കാമശാസ്ത്രത്തിന്റെ രചയിതാവായ ബാഭ്രവ്യൻ ആ ബാലനാണ്; പഞ്ചാലൻ എന്ന പേരിൽ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രഗത്ഭനായി പ്രശസ്തനാണ്.
പുംഡരീകോപി ധര്മാത്മാ വേദശാസ്ത്രപ്രവര്തകഃ। ഭൂത്വാ ജാതിസ്മരൌ ശോകാത്പതിതാവഗ്രതസ്തഥാ
പുണ്ഡരീകനും ധാർമ്മികനും വേദശാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നവനുമാണ്; മുൻജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവനായി ദു:ഖത്തിൽ മുന്നിൽ വീണു.
ഹാ വയം കര്മവിഭ്രഷ്ടാഃ കാമതഃ കര്മബംധനാത്। ഏവം വിലപ്യ ബഹുശസ്ത്രയസ്തേ യോഗപാരഗാഃ
'അയ്യോ, നാം കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയവരാണ്, ആസക്തിയാൽ കർമ്മബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയവരാണ്!' അങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, ആ യോഗശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ —
വിസ്മയാച്ഛ്രാദ്ധമാഹാമ്യമഭിനംദ്യ പുനഃ പുനഃ। സ തു തസ്മൈ ധനം ദത്ത്വാ പ്രഭൂതഗ്രാമസംയുതമ്
ആശ്ചര്യത്തോടെ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം പ്രശംസിച്ചു; രാജാവ് അവനു ധനവും അനേകം ഗ്രാമങ്ങളും നൽകി.
വിസൃജ്യ ബ്രാഹ്മണം തം ച വൃദ്ധം ധനമദാന്വിതമ്। ആത്മീയം നൃപതിഃ പുത്രം നൃപലക്ഷണസംയുതമ്
അവൻ ധനസമ്പന്നനായ, വൃദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണനെ വിട്ട്, രാജകീയ ലക്ഷണങ്ങളുള്ള തന്റെ സ്വന്തം മകനെയാണ് രാജാവ് രാജാവായി നിയമിച്ചത്.
വിഷ്വക്സേനാഭിധാനം ച രാജാരാജ്യേഭ്യഷേചയത്। മാനസേ സലിലേ സര്വേ തതസ്തേ യോഗിനാം വരാഃ
വിഷ്വക്സേന എന്ന പേരുള്ള തന്റെ മകനെയാണ് രാജാവ് രാജ്യങ്ങളിൽ ഭരണാധികാരിയായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. അതിനുശേഷം, മാനസസരസ്സിന്റെ ജലത്തിൽ ആ യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാം—
ബ്രഹ്മദത്താദയസ്തസ്മിന്പിതൃഭക്താ വിമത്സരാഃ। സന്നതിശ്ചാഭവദ്ധൃഷ്ടാ മയൈവ തവ ദര്ശിതമ്
ബ്രഹ്മദത്തനും മറ്റു പിതൃഭക്തരും അസൂയയില്ലാതെ, ഞാൻ നിന്നോട് കാണിച്ചതുപോലെ, വിനയത്തിൽ ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.
രാജന്യോഗഫലം സര്വം യദേതദഭിലക്ഷ്യതേ। തഥേതി പ്രാഹ രാജാപി പുരസ്താദഭിനംദയന്
രാജാവ് അവർക്കുമുന്നിൽ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'രാജയോഗഫലങ്ങൾ എല്ലാം നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ്.'
ത്വത്പ്രസാദാദിദം സര്വം മയൈവം പ്രാപ്യതേ ഫലമ്
'ഇത് എല്ലാം ഞാൻ നേടിയത് നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താലാണ്.'
തതസ്തേ യോഗമാസ്ഥായ സര്വ ഏവ വനൌകസഃ। ബ്രഹ്മരംധ്രേണ പരമം പദമാപുസ്തപോബലാത്
അതിനുശേഷം ആ വനവാസികൾ എല്ലാവരും യോഗം ആചരിച്ചു, തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ബ്രഹ്മരന്ധ്രം വഴി പരമപദം പ്രാപിച്ചു.
ഏവമായുര്ധനം വിദ്യാം സ്വര്ഗമോക്ഷസുഖാനി ച। പ്രയച്ഛംതി സുതം രാജ്യം നൃണാം തുഷ്ടാഃ പിതാമഹാഃ
ഇങ്ങനെ, പിതാമഹന്മാർ സന്തോഷപ്പെട്ടാൽ, മനുഷ്യർക്കു ദീർഘായുസ്, സമ്പത്ത്, വിജ്ഞാനം, സ്വർഗ്ഗസുഖം, മോക്ഷസുഖം, പുത്രന്മാർ, രാജ്യം എന്നിവ നൽകുന്നു.
ഇദം ച പിതൃമാഹാത്മ്യം ബ്രഹ്മദത്തസ്യ വൈ നൃപ। ദ്വിജേഭ്യഃ ശ്രാവയേദ്വിദ്വാന്ശൃണോതി പഠതേപി വാ। കല്പകോടിശതം സാഗ്രം ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ
രാജാവേ, ബ്രഹ്മദത്തന്റെ പിതാക്കന്മാരുടെ ഈ മഹത്വം ഒരു പണ്ഡിതൻ ദ്വിജന്മാർക്ക് വായിച്ചുകേൾപ്പിച്ചാലോ, അല്ലെങ്കിൽ വായിച്ചാലോ, കേട്ടാലോ, അവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ഒരു കോടികൾക്കാലം മഹത്വം പ്രാപിക്കും.
ഭീഷ്മ ഉവാച। കസ്മിന്വാസരഭാഗേ തു ശ്രാദ്ധീ ശ്രാദ്ധം സമാചരേത്। തീര്ഥേഷു കേഷു വൈ ശ്രാദ്ധം കൃതം ബഹുഫലം ദ്വിജ
ഭീഷ്മൻ ചോദിച്ചു: ഏത് സമയത്താണ് ശ്രാദ്ധം നടത്തേണ്ടത്? ഏത് തീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഫലം ലഭിക്കും, മഹാബ്രാഹ്മണനേ?
പുലസ്ത്യ ഉവാച। തീര്ഥം തു പുഷ്കരം നാമ യത്തു ശ്രേഷ്ഠതമം സ്മൃതമ്। സര്വേഷാം ദ്വിജമുഖ്യാനാം മനോരഥമിവ സ്ഥിതമ്
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: പുഷ്കരം എന്ന തീർത്ഥം ഏറ്റവും ഉത്തമമായതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; അത് എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും ആഗ്രഹംപോലെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
തത്ര ദത്തം ഹുതം ജപ്തമനന്തം ഭവതി ധ്രുവമ്। പിതൄണാം വല്ലഭം നിത്യമൃഷീണാം പരമം മതമ്
അവിടെ നൽകിയതും ഹോമം ചെയ്തതും ജപിച്ചതും എല്ലാം അനന്തവും ഉറപ്പുള്ളതുമാകും; അത് പിതാക്കന്മാർക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയവും, ഋഷിമാർക്ക് പരമമായതുമാണ്.
നംദാഥ ലലിതാ തദ്വത്തീര്ഥം മായാപുരീ ശുഭാ। തഥാ മിത്രപദം രാജംസ്തതഃ കേദാരമുത്തമമ്
അതുപോലെ, നന്ദാ, ലളിതാ, മായാപുരി എന്ന ശുഭമായ നഗരം, മിത്രപദം, പിന്നെ ഉത്തമമായ കേദാരം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഗംഗാസാഗരമിത്യാഹുഃ സര്വതീര്ഥമയം ശുഭമ്। തീര്ഥം ബ്രഹ്മസരസ്തദ്വച്ഛതദ്രുസലിലം ശുഭമ്
ഗംഗാസാഗരം എന്നത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സംയുക്തമായ ശുഭതീർത്ഥമാണെന്ന് പറയുന്നു; ബ്രഹ്മാസരസ്സും, അതുപോലെ ശതദ്രു നദിയുടെ ശുഭജലവും ഉണ്ട്.
തീര്ഥം തു നൈമിഷം നാമ സര്വതീര്ഥഫലപ്രദമ്। ഗംഗോദ്ഭേദസ്തു ഗോമത്യാം യത്രോദ്ഭൂതഃ സനാതനഃ
നൈമിഷം എന്ന തീർത്ഥം എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും നൽകുന്നതാണ്; അവിടെ ഗോമതിയിൽ ശാശ്വതമായ ഗംഗാ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
തഥാ യജ്ഞവരാഹസ്തു ദേവദേവശ്ച ശൂലധൃക്। യത്ര തത്കാംചനം ദാനമഷ്ടാദശഭുജോ ഹരഃ
അവിടെ യജ്ഞവർാഹനും, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ള ദേവദേവനും ഉണ്ട്; അവിടെയാണ് പതിനെട്ടു കൈകളുള്ള ഹരൻ സ്വർണ്ണദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത്.
നേമിസ്തു ധര്മചക്രസ്യ ശീര്ണാ യത്രാഭവത്പുരാ। തദേതന്നൈമിശാരണ്യം സര്വതീര്ഥനിഷേവിതമ്
പണ്ടുകാലത്ത്, ധർമ്മചക്രത്തിന്റെ അരികു നശിച്ചിടമാണ് നൈമിഷാരണ്യം; അത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സന്ദർശിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ്.
ദേവദേവസ്യ തത്രാപി വരാഹസ്യ ച ദര്ശനമ്। യഃ പ്രയാതി സ പൂതാത്മാ നാരായണപുരം വ്രജേത്
അവിടെ ദേവദേവനും വർാഹൻറെ ദർശനവും ലഭിക്കും; അവിടെ പോകുന്നവൻ ശുദ്ധഹൃദയനായി നാരായണപുരിയിൽ എത്തും.
കോകാമുഖം പരം തീര്ഥമിന്ദ്രമാര്ഗോപി ലക്ഷ്യതേ। അഥാപി പിതൃതീര്ഥം തു ബ്രഹ്മണോവ്യക്തജന്മനഃ
കോകാമുഖം എന്നത് ഉത്തമതീർത്ഥമാണ്, ഇന്ദ്രമാർഗ്ഗവും അതുപോലെ; ബ്രഹ്മാവിന്റെ അദൃശ്യജനനമായ പിതൃതീർത്ഥവും അവിടെ ഉണ്ട്.