പുലഹാഗ്രജദായാദാ വൈശ്യാസ്താന്ഭാവയംതി ഹ। യത്ര ശ്രാദ്ധകൃതഃ സര്വേ പശ്യംതി യുഗപദ്ഗതാഃ
പുലഹന്റെ മൂത്ത സഹോദരന്റെ വംശജരായ വൈശ്യന്മാർ അവരെ ആദരിക്കുന്നു. അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന എല്ലാവരും departed ആയവരെ ഒരുമിച്ച് കാണുന്നു.
മാതൃഭ്രാതൃപിതൃസ്വസൄഃ സഖിസംബംധിബാംധവാന്। അപിജന്മായുതൈര്ദൃഷ്ടാനനുഭൂതാന്സഹസ്രശഃ൫൦ 1.9.
അമ്മമാർ, സഹോദരന്മാർ, അപ്പന്മാർ, സഹോദരിമാർ, സുഹൃത്തുക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ, അന്യോന്യം ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ കണ്ടും അനുഭവിച്ചും വന്നവരാണ്.
ഏതേഷാം മാനസീ കന്യാ വിരജാ നാമ വിശ്രുതാ। സാ പത്നീ നഹുഷസ്യാസീദ്യയാതേര്ജനനീ തഥാ
അവരിൽ വിരജ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായ മനസ്സിൽ ജനിച്ച ഒരു മകൾ ഉണ്ട്. അവൾ നഹുഷന്റെ ഭാര്യയും യയാതിയുടെ അമ്മയും ആയിരുന്നു.
ഏഷാഷ്ടകാഭവത്പശ്ചാദ്ബ്രഹ്മലോകഗതാ സതീ। ത്രയ ഏതേ ഗണാഃ പ്രോക്താശ്ചതുര്ഥം തു വദാമ്യഹമ്
പിന്നീട് അവൾ അഷ്ടകയായി ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ എത്തി. ഈ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങൾ ഞാൻ വിവരിച്ചു, ഇനി നാലാമത്തേത് പറയും.
ലോകാഃ സുമനസോ നാമ ബ്രഹ്മലോകോപരിസ്ഥിതാഃ। സോമപാ നാമ പിതരോ യത്ര തിഷ്ഠംതി ശാശ്വതം
സുമനസ്സ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ലോകങ്ങൾ ബ്രഹ്മലോകത്തിന് മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അവിടെ സോമപ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ശാശ്വതരായ പിതാക്കന്മാർ വസിക്കുന്നു.
ധര്മമൂര്തിധരാഃ സര്വേ പരതോ ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതാഃ। ഉത്പന്നാഃ പ്രലയാംതേ തു ബ്രഹ്മത്വം പ്രാപ്യ യോഗിനഃ
അവരൊക്കെയും ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ചവരായി, ബ്രഹ്മാവിനും അതീതരായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രളയത്തിനുശേഷം ജനിച്ച യോഗികൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥിതിക്ക് എത്തുന്നു.
കൃത്വാ സൃഷ്ട്യാദികം സര്വേ മാനസേ സാംപ്രതം സ്ഥിതാഃ। നര്മദാ നാമ തേഷാം തു കന്യാ തോയവഹാ സരിത്
സൃഷ്ടി തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്ത ശേഷം എല്ലാവരും ഇപ്പോൾ മനസ്സിൽ ജനിച്ചവരായി നിലകൊള്ളുന്നു. അവരിൽ നർമദ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മകൾ ഒരു ജലധാരയാണ്.
ഭൂതാനി പുനതീ യാ തു പശ്ചിമോദധിഗാമിനീ। തേഭ്യഃ സര്വത്ര മനുജാഃ പ്രജാസര്ഗേ ച നിര്മിതമ്
അവൾ സകലഭൂതങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിച്ച് പടിഞ്ഞാറ് കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. അവരിൽ നിന്നാണ് എല്ലായിടത്തും മനുഷ്യരാശി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്.
ജ്ഞാത്വാ ശ്രാദ്ധാനി കുര്വംതി ധര്മഭാവേന സര്വദാ। സര്വദാ തേഭ്യ ഏവാസ്യ പ്രസാദാദ്യോഗസംതതിഃ
ഇതറിഞ്ഞ് മനുഷ്യർ എപ്പോഴും ധർമ്മബോധത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നു. അവരിൽ നിന്നാണ് എപ്പോഴും യോഗസംപ്രദായം അനുഗ്രഹമായി ഉണ്ടാകുന്നത്.
പിതൄണാമാദിസര്ഗേ തു ശ്രാദ്ധമേവം വിനിര്മിതമ്। സര്വേഷാം രാജതം പാത്രമഥവാ രാജതാന്വിതമ്
പിതാക്കന്മാരുടെ ആദിസൃഷ്ടിയിൽ ഇങ്ങനെ ശ്രാദ്ധം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാവർക്കും വെള്ളിചടങ്ങിയ പാത്രം അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളിയാൽ അലങ്കരിച്ച പാത്രം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദത്തം സ്വധാം പുരോധായ പിതൄന്പ്രീണാതി സര്വദാ। ആഗ്നീധ്രസോമപാഭ്യാം തു കാര്യമാപ്യായനം ബുധൈഃ
പുരോഹിതന് സ്വധാ അർപ്പിച്ചാൽ, അതിലൂടെ പിതാക്കന്മാർ എപ്പോഴും സന്തോഷം നേടുന്നു. എന്നാൽ, അഗ്നീധ്രനും സോമപാനുമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവർക്ക് പണ്ഡിതന്മാർ ആ പിതൃതൃപ്തി ചടങ്ങ് നിർവഹിക്കണം.
അഗ്ന്യഭാവേ തു വിപ്രസ്യ പാണൌ വാഥ ജലേപി വാ। അജാകര്ണേശ്വകര്ണേ വാ ഗോഷ്ഠേ വാഥ ശിവാംതികേ
അഗ്നി ഇല്ലാത്തപക്ഷം, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ കൈയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളത്തിൽ, ആടിന്റെ ചെവിയുടെ അടിയിൽ, പശുവിന്റെ ചെവിയുടെ അടിയിൽ, പശുശാലയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ശിവവൃക്ഷത്തിന്റെ സമീപത്ത് അർപ്പണം നടത്താം.
പിതൄണാമമലം സ്ഥാനം ദക്ഷിണാദിക്പ്രശസ്യതേ। പ്രാചീനാവീതമുദകം തിലസംത്യാഗമേവ ച
പിതാക്കന്മാർക്ക് ഏറ്റവും ശുദ്ധമായ സ്ഥലം ദക്ഷിണ ദിശയാണെന്ന് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. ജലം പടിഞ്ഞാറ് നോക്കി അർപ്പിക്കണം, കൂടാതെ എള്ളും ഉപയോഗിക്കണം.
ഖഡ്ഗിഗനാമാമിഷം ചൈവമന്നം ശ്യാമാകശാലയഃ। യവനീവാരമുദ്ഗേക്ഷു ശുക്ലപുഷ്പ ഫലാനി ച
കഠിനപയർ, മാംസം, അന്നം, കറുത്ത ചാമ, യവം, ജീരകം, ഗോതമ്പ്, കരിമ്പ്, വെള്ളപ്പൂക്കൾ, പഴങ്ങൾ—
വല്ലഭാനി പ്രശസ്താനി പിതൄണാമിഹ സര്വദാ। ദര്ഭാ മാഷഷ്ഷഷ്ടികാന്നം ഗോക്ഷീരം മധുസര്പിഷീ
—ഇവയെല്ലാം പിതാക്കന്മാർക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയവും ഉത്തമവുമാണ്: ദർഭ, ഉഴുന്ന്, ഷഷ്ടികം, പശുവിന്റെ പാൽ, തേൻ, നെയ്യ്.
ശസ്ത്രാണി ച പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രാദ്ധേ വര്ജ്യാനി യാനി ച। മസൂര ശണ നിഷ്പാവാ രാജമാഷാഃ കുലുത്ഥകാഃ
ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഒഴിവാക്കേണ്ട ഭക്ഷ്യങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം: മസൂർപയർ, ആനക്കൊല, പയരിപ്പയർ, രാജമാഷ്, കുലത്ത്.
പദ്മ ബില്വാര്കാദുത്തൂര പാരിഭദ്രാടരൂഷകാഃ। ന ദേയാഃ പിതൃകാര്യേഷു പയശ്ചാജാവികം തഥാ
താമര, ബില്വം, അർക്കം, ഉമ്മത്ത, പാർിഭദ്രം, അടരൂഷകം—ഇവ പിതൃകർമ്മങ്ങളിൽ അർപ്പിക്കരുത്; ആടിന്റെ പാൽ പോലും അർപ്പിക്കരുത്.
കോദ്രവോദാരവരടകപിത്ഥം മധുകാതസീ। ഏതാന്യപി ന ദേയാനി പിതൄഭ്യഃ ശ്രിയമിച്ഛതാ
കൊദ്രവം, ഉദാര, വരടകം, കപ്പിത്തം, മധുകം, അതസി—ഇവയും ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ പിതാക്കന്മാർക്ക് അർപ്പിക്കരുത്.
പിതൃന്പ്രീണാതി യോ ഭക്ത്യാ തേ പുനഃ പ്രീണയംതി തം। യച്ഛംതി പിതരഃ പുഷ്ടിം സ്വാംഗാരോഗ്യം പ്രജാഫലമ്
ആർ ഭക്തിയോടെ പിതാക്കന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയോ, അവർ പിന്നെയും അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു; അവർ അവനു പോഷണം, ആരോഗ്യവും സന്താനഫലവും നൽകുന്നു.
ദേവകാര്യാദപി പുനഃ പിതൃകാര്യം വിശിഷ്യതേ। ദേവതാഭ്യഃ പിതൄണാം തു പൂര്വമാപ്യായനം സ്മൃതമ്
ദേവതകൾക്കുള്ള ചടങ്ങുകളേക്കാൾ പിതൃകർമ്മം ഉന്നതമാണ്; ദേവതകളെക്കാൾ മുമ്പ് പിതാക്കന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ശീഘ്രപ്രസാദാസ്ത്വക്രോധാ നിസ്സംഗാഃ സ്ഥിര സൌഹൃദാഃ। ശാംതാത്മാനഃ ശൌചപരാഃ സതതം പ്രിയവാദിനഃ
അവർ വേഗത്തിൽ സന്തോഷം പ്രാപിക്കുന്നു, കോപമില്ല, ആശയില്ല, സ്ഥിരമായ സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നു, മനസ്സിൽ ശാന്തരാണ്, ശുദ്ധതയിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവർ, എപ്പോഴും സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നു.
ഭക്താനുരക്താഃ സുഖദാഃ പിതരഃ പര്വദേവതാഃ। ഹവിഷ്മതാമാധിപത്യേ ശ്രാദ്ധദേവഃ സ്മൃതോ രവിഃ
ഭക്തരോടു സ്നേഹമുള്ളവരും സന്തോഷം നൽകുന്നവരുമായ പിതാക്കന്മാർ ഉത്സവദേവതകളെപ്പോലെയാണ്; ഹോമം ചെയ്യുന്നവരിൽ ശ്രാദ്ധദേവതയായി സൂര്യൻ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
ഏതദ്ധി സര്വമാഖ്യാതം പിതൃവംശാനുകീര്ത്തനമ്। പുണ്യം പവിത്രമാരോഗ്യം കീര്ത്തനീയം നൃഭിഃ സദാ
പിതൃവംശത്തിന്റെ ഈ കഥ മുഴുവൻ ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇത് പുണ്യവും ശുദ്ധവും ആരോഗ്യപ്രദവും ആണു, മനുഷ്യർ എപ്പോഴും ഇതു പാരായണം ചെയ്യണം.
ഭീഷ്മ ഉവാച। ശ്രുത്വൈതദഖിലം ഭൂയഃ പരാഭക്തിരുപസ്ഥിതാ। ശ്രാദ്ധകാലം വിധിം ചൈവ ശ്രാദ്ധമേവ തഥൈവ ച
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ഇതെല്ലാം കേട്ടശേഷം എന്റെ ഭക്തി കൂടുതൽ വലുതായി. ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ സമയം, വിധി, അതിന്റെ സ്വഭാവം എന്നിവ ദയവായി പറയൂ.
ശ്രാദ്ധേഷു ഭോജനീയാ യേ ശ്രാദ്ധവര്ജ്യാ ദ്വിജാതയഃ। കസ്മിന്വാസരഭാഗേ തു പിതൃഭ്യഃ ശ്രാദ്ധമാരഭേത്
ശ്രാദ്ധത്തിൽ ആരെ ഭക്ഷിപ്പിക്കണം, ആരെ ഒഴിവാക്കണം? പിതാക്കന്മാർക്കുള്ള ശ്രാദ്ധം ദിവസം എപ്പോഴാണ് ആരംഭിക്കേണ്ടത്?
അന്നം ദത്തം കഥം യാതി ശ്രാദ്ധേ വൈ ബ്രഹ്മവിത്തമ। വിധിനാ കേന കര്ത്തവ്യം കഥം പ്രീണാതി താന്പിതൄന്
ശ്രാദ്ധത്തിൽ നൽകിയ അന്നം എങ്ങനെ പിതാക്കന്മാരിലേക്ക് എത്തുന്നു? ഏത് വിധിയിൽ അത് ചെയ്യണം? എങ്ങനെ അത് അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു?
പുലസ്ത്യ ഉവാച। കുര്യാദഹരഹഃ ശ്രാദ്ധമന്നാദ്യേനോദകേന ച। പയോമൂലഫലൈര്വാപി പിതൃഭ്യഃ പ്രീതിമാവഹന്
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: അന്നം, വെള്ളം, അല്ലെങ്കിൽ പാൽ, കിഴങ്ങുകൾ, പഴങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട്, ഓരോ ദിവസവും ശ്രാദ്ധം നടത്തി പിതാക്കന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
നിത്യം നൈമിത്തികം കാമ്യം ത്രിവിധം ശ്രാദ്ധമുച്യതേ। നിത്യം താവത്പ്രവക്ഷ്യാമി അര്ഘ്യാവാഹനവര്ജിതമ്
നിത്യ, നൈമിത്തിക, കാമ്യ—ഇവയാണ് ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മൂന്ന് വിധങ്ങൾ. അതിൽ ആദ്യമായുള്ള നിത്യശ്രാദ്ധം, അർഘ്യവും ആഹ്വാനവും ഇല്ലാതെ എങ്ങനെ നടത്താം എന്ന് ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.
അദൈവതം വിജാനീയാത്പാര്വണം പര്വ സുസ്മൃതമ്। പാര്വണം ത്രിവിധം പ്രോക്തം ശൃണു യത്നാന്മഹീപതേ
ദേവന്മാരുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത പെരുന്നാൾ 'അദൈവതം' എന്ന് അറിയണം. പെരുന്നാൾക്ക് മൂന്നു വിധങ്ങളുണ്ട്, അവ മനസ്സിൽ സൂക്ഷിക്കണം. രാജാവേ, ആ മൂന്നു വിധങ്ങൾ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
പാര്വണേയ നിയോജ്യാസ്തു താന്ശൃണുഷ്വ നരാധിപ। പംചാഗ്നിഃ സ്നാതകശ്ചൈവ ത്രിസൌപര്ണഃ ഷഡംഗവിത്
പെരുന്നാൾ ചടങ്ങുകൾക്ക് യോഗ്യരായവരെ ഞാൻ പറയാം, രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ: അഞ്ചു അഗ്നികൾ നിലനിർത്തുന്നവൻ, സ്നാനത്തിനു ശേഷം പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയവൻ, മൂന്ന് സൗപർണ്ണം മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ, വേദത്തിന്റെ ആറു അംശങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ.