ബുധഃ പ്രോവാച താം തന്വീമിലാ ത്വം വരവര്ണിനീ। അഹം ച കാമുകോ നാമ ബഹുവിദ്യോ ബുധഃ സ്മൃതഃ
ബുധൻ അവളോടു പറഞ്ഞു: 'നീ ഇളയാണ്, മനോഹരിയായവളേ; ഞാൻ ബുധൻ, അനേകം വിദ്യകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും പ്രേമിയുമാണ്.'
തേജസ്വിനഃ കുലേ ജാതഃ പിതാ മേ ബ്രാഹ്മണാധിപഃ। ഇതി സാ തസ്യവചനാത്പ്രവിഷ്ടാ ബുധമംദിരമ്
'മഹത്വമുള്ള കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു, എന്റെ അച്ഛൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ പ്രഭുവാണ്.' അങ്ങനെ അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട് അവൾ ബുധന്റെ വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു.
രത്നസ്തംഭസമാകീര്ണം ദിവ്യമായാവിനിര്മിതമ്। ഇലാ കൃതാര്ഥമാത്മാനം മേനേ തദ്ഭവനേ സ്ഥിതാ
രത്നസ്തംഭങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, ദൈവികമായ മായയാൽ നിർമ്മിതമായ ആ ഭവനത്തിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ട്, ഇള അവിടെ തനിക്കാവശ്യമായതെല്ലാം ലഭിച്ചുവെന്ന് കരുതുന്നു.
അഹോ വൃത്തമഹോരൂപമഹോ ധനമഹോകുലമ്। മമ ചാസ്യ ച ഭര്ത്തുര്വാ അഹോ ലാവണ്യമുത്തമമ്
'അയ്യോ, എത്ര ഉത്തമമായ പെരുമാറ്റം! എത്ര വലിയ സമ്പത്തും വംശവും! എനിക്കും എന്റെ ഭർത്താവിനും എത്ര മനോഹാരിത!'
രേമേ ച സാ തേന സമമതികാലമിലാ വനേ। സര്വഭോഗമയേ ഗേഹേ യഥേംദ്രഭവനേ തഥാ
അവിടെ, ആ വനത്തിൽ, എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭവനത്തിൽ, ഇള ബുധനോടൊപ്പം ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു, ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽപോലെ.
അഥാന്വിഷ്യംതോ രാജാനം ഭ്രാതരസ്തസ്യ മാനവാഃ। ഇക്ഷ്വാകുപ്രമുഖാ ജഗ്മുസ്തദാ ശരവണാംതികമ്
അതിനുശേഷം രാജാവിനെ അന്വേഷിച്ച്, മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരായ സഹോദരന്മാർ, ഇക്ഷ്വാകുവിനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ശരവണത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോയി.
തതസ്തേ ദദൃശുഃ സര്വേ വഡവാമഗ്രതഃ സ്ഥിതാമ്। രത്നപര്യംതകിരണദീപ്യമാനാമനുത്തമാമ്
അവിടെ അവർ എല്ലാവരും, മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന, രത്നപൂശലുകളുടെ പ്രകാശം ചൊരിയുന്ന, അതുല്യമായ ഒരു കുതിരയെ കണ്ടു.
സംപ്രാപ്യ പ്രത്യഭിജ്ഞാനാത്സര്വേ വിസ്മയമാഗതാഃ। അയം ചംദ്രപ്രഭോ നാമ വാജീ തസ്യ മഹാത്മനഃ
അവളെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ എല്ലാവർക്കും അത്ഭുതം തോന്നി: 'ഇവൾ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ചന്ദ്രപ്രഭ എന്ന കുതിരയല്ലേ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
അഗമദ്വഡവാരൂപമുത്തമം കേന ഹേതുനാ। തതസ്തു മൈത്രാവരുണിം പപ്രച്ഛുഃ സ്വപുരോഹിതമ്
'ഈ ഉത്തമമായ കുതിര എങ്ങനെ കുതിരയായ രൂപം സ്വീകരിച്ചു?' എന്നറിയാൻ അവർ മിത്രാവരുണന്റെ പുത്രനായ തങ്ങളുടെ പുരോഹിതനോടു ചോദിച്ചു.
കിമേതദിത്യഭൂച്ചിത്രം വദ യോഗവിദാം വര। വസിഷ്ഠോപ്യബ്രവീത്സര്വം ദൃഷ്ട്വാ തം ധ്യാനചക്ഷുഷാ
'ഇത് എന്താണ്, ഇത്രയും അത്ഭുതം?' എന്ന് അവർ യോഗജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു. ധ്യാനദൃഷ്ടിയാൽ എല്ലാം കണ്ട വസിഷ്ഠൻ എല്ലാം വിശദീകരിച്ചു.
സമയഃ ശംഭുദയിതാ കൃതഃ ശരവണേ പുരാ। യഃ പുമാന്പ്രവിശേച്ചാത്ര സ നാരീത്വമവാപ്സ്യതി
'പണ്ടു ശരവണത്തിൽ ശംഭുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ ഒരു നിബന്ധന സ്ഥാപിച്ചു: ഇവിടെ പ്രവേശിക്കുന്ന ഏതു പുരുഷനും സ്ത്രീരൂപം പ്രാപിക്കും'.
അയമശ്വോപി നാരീത്വമഗാദ്രാജ്ഞാ സഹൈവ തു। ഇലഃ പുരുഷതാമേതി യഥാസൌ ധനദോപമഃ
'ഈ കുതിരയും രാജാവിനോടൊപ്പം സ്ത്രീയായി മാറി; ഇള വീണ്ടും പുരുഷത്വം പ്രാപിച്ചു, കുബേരനുപോലെ'.
തഥൈവ യത്നഃ കര്ത്തവ്യ ആരാധ്യ ച പിനാകിനമ്। തതസ്തേ മാനവാ ജഗ്മുര്യത്ര ദേവോ മഹേശ്വരഃ
അതു പോലെ തന്നെ, പരിശ്രമം നടത്തുകയും പിനാകധാരിയായ മഹാദേവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുകയും വേണം. പിന്നെ ആ മനുഷ്യർ മഹേശ്വരൻ ഇരുന്നിടത്തേക്ക് പോയി.
തുഷ്ടവുര്വിവിധൈഃ സ്തോത്രൈഃ പാര്വതീപരമേശ്വരൌ। താവൂചതുരലം ചൈഷ സമയഃ കിം നു സാംപ്രതം
അവർ വിവിധ സ്തോത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് പാർവതിയും പരമേശ്വരനെയും സ്തുതിച്ചു. അപ്പോൾ ആ ഇരുവരും പറഞ്ഞു: 'മതി, ഈ സമയമാകുന്നു, ഇനി എന്താണ് വേണ്ടത്?'
ഇക്ഷ്വാകോരശ്വമേധേന യത്ഫലം സ്യാത്തദാവയോഃ। ദത്വാ കിംപുരുഷോ വീരഃ സ ഭവിഷ്യത്യസംശയമ്
ഇക്ഷ്വാകുവിന് അശ്വമേധയാഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞങ്ങൾക്കു ഇരുവർക്കും ലഭിക്കും; അത് നൽകി ഈ വീരൻ സംശയമില്ലാതെ കിംപുരുഷനാകും.
തഥേത്യുക്ത്വാ തു തേ സര്വേ ജഗ്മുര്വൈവസ്വതാത്മജാഃ। ഇഷ്ട്വാശ്വമേധേന തത ഇലാ കിംപുരുഷോഭവത്
'അങ്ങിനെ തന്നെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് വൈവസ്വതന്റെ മക്കൾ എല്ലാവരും പുറപ്പെട്ടു. അശ്വമേധയാഗം നടത്തി ഇലാ കിംപുരുഷനായി.
മാസമേകം പുമാന്വീരഃ സ്ത്രീത്വം മാസമഭൂത്പുനഃ। ബുധസ്യ ഭവനേ തിഷ്ഠന്നിലോ ഗര്ഭധരോഭവത്
ഒരു മാസം ആ വീരൻ പുരുഷനായി, പിന്നെ മറ്റൊരു മാസം സ്ത്രീയായി. ബുധന്റെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ ഇലാ ഗർഭിണിയായി.
അജീജനത്പുത്രമേകമനേകഗുണസംയുതമ്। ബുധ ഉത്പാദ്യ തം പൂരും സ സ്വര്ഗമഗമത്പുനഃ
അവൾ അനേകം ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ഒരു മകനിനെ പ്രസവിച്ചു. ബുധൻ ആ പൂരുവിനെ ജനിപ്പിച്ച ശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഇലസ്യ നാമ്നാ തദ്വര്ഷമിലാവൃതമഭൂത്തദാ। സോമാര്കവംശജോ രാജാ ഇലോഭൂദ്വംശവര്ദ്ധനഃ
ഇലയുടെ പേരിൽ ആ ദേശം ഇലാവൃതം എന്നു അറിയപ്പെട്ടു. ചന്ദ്രവംശവും സൂര്യവംശവും ചേർന്ന രാജാവായ ഇലാ വംശത്തെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
ഏവം പുരൂരവാഃ പൂരോരഭവദ്വംശവര്ദ്ധനഃ। ഇക്ഷ്വാകുരര്കവംശസ്യ തഥൈവോക്തോ നരേശ്വരഃ
അങ്ങനെ പൂരുവിന്റെ മകനായ പുരൂരവൻ വംശത്തെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. അതുപോലെ തന്നെ ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ സൂര്യവംശത്തിലെ രാജാവും പ്രശസ്തനാണ്.
ഇലഃ കിംപുരുഷത്വേ ച സുദ്യുമ്ന ഇതി ചോച്യതേ। പുനഃ പുത്രത്രയമഭൂത്സുദ്യുമ്നസ്യാപരാജിതമ്
കിംപുരുഷനായി ഇലാ സുദ്യുമ്നൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ സുദ്യുമ്നന് മൂന്ന് അജേയരായ മക്കൾ ഉണ്ടായി.
ഉത്കലോഥ ഗയസ്തദ്വദ്ധരിതാശ്വശ്ച വീര്യവാന്। ഉത്കലസ്യോത്കലാ നാമ ഗയസ്യ തു ഗയാപുരീ
ഉത്കലൻ, പിന്നെ ഗയൻ, അതുപോലെ ശക്തനായ ഹരിതാശ്വൻ. ഉത്കലന്റെ ദേശം ഉത്കലാ എന്നും ഗയന്റെ നഗരം ഗയാപുരി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഹരിതാശ്വസ്യ ദിഗ്യാമ്യാ സംജ്ഞാതാ കുരുഭിഃ സഹ। പ്രതിഷ്ഠാനേഭിഷിച്യാഥ സ പുരൂരവസം സുതമ്
ഹരിതാശ്വന്റെ തെക്കേ ഭാഗം കുറുക്കളോടൊപ്പം അറിയപ്പെടുന്നു. അവൻ തന്റെ മകനായ പുരൂരവനെ പട്ടണത്തിൽ രാജാവാക്കി സ്ഥാനാരോഹണം നടത്തി.
ജഗാമേലാവൃതം ഭോക്തും ദിവ്യം വര്ഷം ഫലാശനഃ। ഇക്ഷ്വാകുര്ജ്യേഷ്ഠദായാദോ മധ്യദേശമവാപ്തവാന്
അവൻ ഫലങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ച് ദിവ്യമായ ഇലാവൃതം അനുഭവിക്കാൻ പോയി. ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ മൂത്ത മകൻ മധ്യദേശം സ്വന്തമാക്കി.
നരിഷ്യംതസ്യ പുത്രോഭൂച്ഛുകോ നാമ മഹാബലഃ। നാഭാഗാദംബരീഷസ്തു ധൃഷ്ടസ്യ തു സുതത്രയമ്
നരിഷ്യന്തന്റെ മകൻ മഹാബലശാലിയായ ശുകൻ ആയിരുന്നു. ധൃഷ്ടന്റെ മക്കൾ നാഭാഗനും അംബരീഷനും ആയിരുന്നു.
ധൃഷ്ടകേതുഃ സ്വധര്മാഥോ രണധൃഷ്ടശ്ച വീര്യവാന്। ആനര്തോ നാമ ശര്യാതേഃ സുകന്യാ ചൈവ ദാരികാ
ധൃഷ്ടകേതു തന്റെ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും, രണധൃഷ്ടൻ ശക്തിയുള്ളവനും. ശര്യാതിയുടെ മകൻ ആനർത്തനും, മകൾ സുകന്യയും ആയിരുന്നു.
ആനര്തസ്യാഭവത്പുത്രോ രോചമാനഃ പ്രതാപവാന്। ആനര്തോ നാമ ദേശോഭൂന്നഗരീ ച കുശസ്ഥലീ
ആനർത്തന്റെ മകൻ പ്രകാശമുള്ള രോചമാനൻ ആയിരുന്നു. ആനർത്തം ആ ദേശത്തിന്റെ പേരായി, നഗരത്തിന് കുശസ്ഥലീ എന്ന് പേരായി.
രോചമാനസ്യ രേവോഭൂദ്രേവാദ്രൈവത ഏവ ച। കകുദ്മീ ചാപരം നാമ ജ്യേഷ്ഠഃ പുത്രശതസ്യ ച
രോചമാനന്റെ മകൻ രേവൻ, രേവനിൽ നിന്ന് രൈവതൻ. കകുദ്മി എന്ന മറ്റൊരു മകൻ, നൂറു മക്കളിൽ മൂത്തവൻ.
രേവതീ തസ്യ സാ കന്യാ ഭാര്യാ രാമസ്യ വിശ്രുതാ। കരൂഷാച്ചൈവ കാരൂഷാ ബഹവഃ പ്രഥിതാ ഭുവി
അവളുടെ മകൾ രേവതി, രാമന്റെ പ്രശസ്തയായ ഭാര്യ. കരൂഷനിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തരായ അനേകം കാരൂഷന്മാർ ജനിച്ചു.
പൃഷധ്രോ ഗോവധാച്ഛൂദ്രോ ഗുരുശാപാദജായത। ഇക്ഷ്വാകുപുത്രാ നാമ്നാഥ വികുക്ഷി നിമിദംഡകാഃ
ഗാവിനെ കൊല്ലുന്നതിനാൽ പൃഷധ്രൻ ഗുരുവിന്റെ ശാപം മൂലം ശൂദ്രനായി. ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ മക്കൾ വികുക്ഷി, നിമി, ദണ്ഡകൻ എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു.