ഭ്രമമാണാ വനേ തസ്മിന്ചിംതയാമാസ ഭാമിനീ। കോ മേ പിതാ വാ ഭ്രാതാ വാ കോ മേ ത്രാതാ ഭവേദിഹ
ആ വനത്തിൽ അലഞ്ഞുനടന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ ഭാസുരയായ യുവതി ചിന്തിച്ചു: 'എന്റെ അച്ഛനാർ, സഹോദരൻ ആരാണ്? ഇവിടെ എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരുണ്ട്?'
കസ്യ ഭര്ത്തുരഹം ദത്താ കിയദ്വര്ഷാസ്മി ഭൂതലേ। ചിംതയംതീ ച ദദൃശേ സോമപുത്രേണ സാങ്ഗനാ
'എനിക്ക് ഭർത്താവായി ആരാണ് നിശ്ചയിച്ചത്? ഭൂമിയിൽ എത്ര വർഷം ഞാൻ ജീവിച്ചു?' എന്ന് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, സോമന്റെ മകനും സ്ത്രീകളോടൊപ്പം അവളെ കണ്ടു.
ഇലാരൂപ സമാക്ഷിപ്ത മനസാ വരവര്ണിനീ। ബുധസ്തദാപ്തയേ യത്നമകരോത്കാമപീഡിതഃ
ഇലയുടെ സുന്ദരമായ രൂപം മനസ്സിൽ ആകർഷിച്ച ആ സുന്ദരിവർണ്ണയുള്ള സ്ത്രീയെ നേടാൻ, കാമത്തിൽ പീഡിതനായ ബുധൻ ശ്രമിച്ചു.
വിശിഷ്ടാകാരവാന്മുംഡീ സ കമംഡലുപുസ്തകഃ। വേണുദംഡകൃതാവേശഃ പവിത്രക ഖനിത്രകഃ
പ്രത്യേകമായ രൂപവും, മുണ്ടമായ തലയും, കമണ്ഡലും പുസ്തകവും കൈവശം, വേണുദണ്ഡം, പൂണൂൽ, കല്ല് വെട്ടാനുള്ള ഉപകരണം എന്നിവയുമുള്ളവനായിരുന്നു.
ദ്വിജരൂപഃ ശിഖീ ബ്രഹ്മ നിഗദന്കര്ണകുംഡലീ। വടുഭിശ്ചാര്ഥിഭിര്യുക്തഃ സമിത്പുഷ്പകുശോദകൈഃ
ദ്വിജരൂപത്തിൽ, ശിഖയും യജ്ഞോപവീതവും കാതിൽ കുണ്ഡലവും ധരിച്ച്, സമിതും പൂക്കളും ദർഭയും വെള്ളവും കൈവശം വച്ചുള്ള ഭിക്ഷാർഥികളായ ബാലന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി അവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
കാലേന്വിഷ്യാം തതസ്തസ്മിന്നാജുഹാവ സ താമിലാമ്। ബഹിര്വനസ്യാംതരിതഃ കില പാദപമംഡപേ
ശരിയായ സമയത്ത്, കാട്ടിനുള്ളിൽ മരച്ചുവട്ടിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു മണ്ടപത്തിൽ അവൻ ഇളയെ അവിടെ വിളിച്ചു.
സസംഭ്രമമകസ്മാച്ച സോപാലംഭമിവാഭവത്। ത്യക്ത്വാഗ്നിഹോത്രശുശ്രൂഷാം ക്വ ഗതാ മംദിരാന്മമ
അപ്രതീക്ഷിതമായി അലസതയും അല്പം കുറ്റപ്പെടുത്തലും നിറഞ്ഞ് അവൻ പറഞ്ഞു: 'അഗ്നിഹോത്ര സേവനം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് എവിടെയാണു പോയത്?'
ഇയം വിഹാരവേലാ തേ അതിക്രാമതി സാംപ്രതമ്। ഏഹ്യേഹി പൃഥുസുശ്രോണി സംഭ്രാംതാ കേന ഹേതുനാ
'ഇപ്പോൾ നിന്റെ വിനോദസമയമാകുന്നു, വിശാലശ്രോണി, വരവാ വരവാ! എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ഉത്കണ്ഠയോടെ നീ നടക്കുന്നത്? എന്താണ് കാരണം?'
ഇയം സായംതനീ വേലാ വിഹാരസ്യേഹ വര്ത്തതേ। കൃത്വോപലേപനം പുഷ്പൈരലംകുരു ഗൃഹം മമ൧൦൦ 1.8.
'ഇവിടെ ഇപ്പോൾ സായാഹ്ന വിനോദസമയമാണ്; ഉണക്കൊണ്ടു പൂക്കൾ അലങ്കരിച്ച് എന്റെ വീട് അലങ്കരിക്കൂ.'
സാബ്രവീദ്വിസ്മൃതാഹം ച സര്വമേവ തപോധന। ആത്മാനം ത്വാം ച ഭര്ത്താരം കുലം ച വദ മേനഘ
അവൾ പറഞ്ഞു: 'തപസ്സുള്ളവനേ, ഞാൻ എല്ലാം മറന്നുപോയി—എന്നെയും, നിന്നെയും ഭർത്താവായും, കുടുംബത്തെയും. ദോഷമില്ലാത്തവനേ, ദയവായി പറയൂ.'
ബുധഃ പ്രോവാച താം തന്വീമിലാ ത്വം വരവര്ണിനീ। അഹം ച കാമുകോ നാമ ബഹുവിദ്യോ ബുധഃ സ്മൃതഃ
ബുധൻ അവളോടു പറഞ്ഞു: 'നീ ഇളയാണ്, മനോഹരിയായവളേ; ഞാൻ ബുധൻ, അനേകം വിദ്യകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും പ്രേമിയുമാണ്.'
തേജസ്വിനഃ കുലേ ജാതഃ പിതാ മേ ബ്രാഹ്മണാധിപഃ। ഇതി സാ തസ്യവചനാത്പ്രവിഷ്ടാ ബുധമംദിരമ്
'മഹത്വമുള്ള കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു, എന്റെ അച്ഛൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ പ്രഭുവാണ്.' അങ്ങനെ അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട് അവൾ ബുധന്റെ വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു.
രത്നസ്തംഭസമാകീര്ണം ദിവ്യമായാവിനിര്മിതമ്। ഇലാ കൃതാര്ഥമാത്മാനം മേനേ തദ്ഭവനേ സ്ഥിതാ
രത്നസ്തംഭങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, ദൈവികമായ മായയാൽ നിർമ്മിതമായ ആ ഭവനത്തിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ട്, ഇള അവിടെ തനിക്കാവശ്യമായതെല്ലാം ലഭിച്ചുവെന്ന് കരുതുന്നു.
അഹോ വൃത്തമഹോരൂപമഹോ ധനമഹോകുലമ്। മമ ചാസ്യ ച ഭര്ത്തുര്വാ അഹോ ലാവണ്യമുത്തമമ്
'അയ്യോ, എത്ര ഉത്തമമായ പെരുമാറ്റം! എത്ര വലിയ സമ്പത്തും വംശവും! എനിക്കും എന്റെ ഭർത്താവിനും എത്ര മനോഹാരിത!'
രേമേ ച സാ തേന സമമതികാലമിലാ വനേ। സര്വഭോഗമയേ ഗേഹേ യഥേംദ്രഭവനേ തഥാ
അവിടെ, ആ വനത്തിൽ, എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭവനത്തിൽ, ഇള ബുധനോടൊപ്പം ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു, ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽപോലെ.
അഥാന്വിഷ്യംതോ രാജാനം ഭ്രാതരസ്തസ്യ മാനവാഃ। ഇക്ഷ്വാകുപ്രമുഖാ ജഗ്മുസ്തദാ ശരവണാംതികമ്
അതിനുശേഷം രാജാവിനെ അന്വേഷിച്ച്, മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരായ സഹോദരന്മാർ, ഇക്ഷ്വാകുവിനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ശരവണത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോയി.
തതസ്തേ ദദൃശുഃ സര്വേ വഡവാമഗ്രതഃ സ്ഥിതാമ്। രത്നപര്യംതകിരണദീപ്യമാനാമനുത്തമാമ്
അവിടെ അവർ എല്ലാവരും, മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന, രത്നപൂശലുകളുടെ പ്രകാശം ചൊരിയുന്ന, അതുല്യമായ ഒരു കുതിരയെ കണ്ടു.
സംപ്രാപ്യ പ്രത്യഭിജ്ഞാനാത്സര്വേ വിസ്മയമാഗതാഃ। അയം ചംദ്രപ്രഭോ നാമ വാജീ തസ്യ മഹാത്മനഃ
അവളെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ എല്ലാവർക്കും അത്ഭുതം തോന്നി: 'ഇവൾ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ചന്ദ്രപ്രഭ എന്ന കുതിരയല്ലേ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
അഗമദ്വഡവാരൂപമുത്തമം കേന ഹേതുനാ। തതസ്തു മൈത്രാവരുണിം പപ്രച്ഛുഃ സ്വപുരോഹിതമ്
'ഈ ഉത്തമമായ കുതിര എങ്ങനെ കുതിരയായ രൂപം സ്വീകരിച്ചു?' എന്നറിയാൻ അവർ മിത്രാവരുണന്റെ പുത്രനായ തങ്ങളുടെ പുരോഹിതനോടു ചോദിച്ചു.
കിമേതദിത്യഭൂച്ചിത്രം വദ യോഗവിദാം വര। വസിഷ്ഠോപ്യബ്രവീത്സര്വം ദൃഷ്ട്വാ തം ധ്യാനചക്ഷുഷാ
'ഇത് എന്താണ്, ഇത്രയും അത്ഭുതം?' എന്ന് അവർ യോഗജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു. ധ്യാനദൃഷ്ടിയാൽ എല്ലാം കണ്ട വസിഷ്ഠൻ എല്ലാം വിശദീകരിച്ചു.
സമയഃ ശംഭുദയിതാ കൃതഃ ശരവണേ പുരാ। യഃ പുമാന്പ്രവിശേച്ചാത്ര സ നാരീത്വമവാപ്സ്യതി
'പണ്ടു ശരവണത്തിൽ ശംഭുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ ഒരു നിബന്ധന സ്ഥാപിച്ചു: ഇവിടെ പ്രവേശിക്കുന്ന ഏതു പുരുഷനും സ്ത്രീരൂപം പ്രാപിക്കും'.
അയമശ്വോപി നാരീത്വമഗാദ്രാജ്ഞാ സഹൈവ തു। ഇലഃ പുരുഷതാമേതി യഥാസൌ ധനദോപമഃ
'ഈ കുതിരയും രാജാവിനോടൊപ്പം സ്ത്രീയായി മാറി; ഇള വീണ്ടും പുരുഷത്വം പ്രാപിച്ചു, കുബേരനുപോലെ'.
തഥൈവ യത്നഃ കര്ത്തവ്യ ആരാധ്യ ച പിനാകിനമ്। തതസ്തേ മാനവാ ജഗ്മുര്യത്ര ദേവോ മഹേശ്വരഃ
അതു പോലെ തന്നെ, പരിശ്രമം നടത്തുകയും പിനാകധാരിയായ മഹാദേവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുകയും വേണം. പിന്നെ ആ മനുഷ്യർ മഹേശ്വരൻ ഇരുന്നിടത്തേക്ക് പോയി.
തുഷ്ടവുര്വിവിധൈഃ സ്തോത്രൈഃ പാര്വതീപരമേശ്വരൌ। താവൂചതുരലം ചൈഷ സമയഃ കിം നു സാംപ്രതം
അവർ വിവിധ സ്തോത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് പാർവതിയും പരമേശ്വരനെയും സ്തുതിച്ചു. അപ്പോൾ ആ ഇരുവരും പറഞ്ഞു: 'മതി, ഈ സമയമാകുന്നു, ഇനി എന്താണ് വേണ്ടത്?'
ഇക്ഷ്വാകോരശ്വമേധേന യത്ഫലം സ്യാത്തദാവയോഃ। ദത്വാ കിംപുരുഷോ വീരഃ സ ഭവിഷ്യത്യസംശയമ്
ഇക്ഷ്വാകുവിന് അശ്വമേധയാഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞങ്ങൾക്കു ഇരുവർക്കും ലഭിക്കും; അത് നൽകി ഈ വീരൻ സംശയമില്ലാതെ കിംപുരുഷനാകും.
തഥേത്യുക്ത്വാ തു തേ സര്വേ ജഗ്മുര്വൈവസ്വതാത്മജാഃ। ഇഷ്ട്വാശ്വമേധേന തത ഇലാ കിംപുരുഷോഭവത്
'അങ്ങിനെ തന്നെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് വൈവസ്വതന്റെ മക്കൾ എല്ലാവരും പുറപ്പെട്ടു. അശ്വമേധയാഗം നടത്തി ഇലാ കിംപുരുഷനായി.
മാസമേകം പുമാന്വീരഃ സ്ത്രീത്വം മാസമഭൂത്പുനഃ। ബുധസ്യ ഭവനേ തിഷ്ഠന്നിലോ ഗര്ഭധരോഭവത്
ഒരു മാസം ആ വീരൻ പുരുഷനായി, പിന്നെ മറ്റൊരു മാസം സ്ത്രീയായി. ബുധന്റെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ ഇലാ ഗർഭിണിയായി.
അജീജനത്പുത്രമേകമനേകഗുണസംയുതമ്। ബുധ ഉത്പാദ്യ തം പൂരും സ സ്വര്ഗമഗമത്പുനഃ
അവൾ അനേകം ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ഒരു മകനിനെ പ്രസവിച്ചു. ബുധൻ ആ പൂരുവിനെ ജനിപ്പിച്ച ശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഇലസ്യ നാമ്നാ തദ്വര്ഷമിലാവൃതമഭൂത്തദാ। സോമാര്കവംശജോ രാജാ ഇലോഭൂദ്വംശവര്ദ്ധനഃ
ഇലയുടെ പേരിൽ ആ ദേശം ഇലാവൃതം എന്നു അറിയപ്പെട്ടു. ചന്ദ്രവംശവും സൂര്യവംശവും ചേർന്ന രാജാവായ ഇലാ വംശത്തെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
ഏവം പുരൂരവാഃ പൂരോരഭവദ്വംശവര്ദ്ധനഃ। ഇക്ഷ്വാകുരര്കവംശസ്യ തഥൈവോക്തോ നരേശ്വരഃ
അങ്ങനെ പൂരുവിന്റെ മകനായ പുരൂരവൻ വംശത്തെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. അതുപോലെ തന്നെ ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ സൂര്യവംശത്തിലെ രാജാവും പ്രശസ്തനാണ്.