തതോയോധ്യാം സമാഗത്യ സമതിഷ്ഠദ്യഥാ പുരാ। അഥൈകദാ രഥാരൂഢ ഇലോ നിജ സുതോ മനോഃ
അതിനുശേഷം അയോധ്യയിൽ എത്തി, പഴയപോലെ ഭരണവും നടത്തി. ഒരിക്കൽ, മനുവിന്റെ സ്വന്തം മകനായ ഇലൻ രഥത്തിൽ കയറി.
നിര്ജഗാമാര്ഥസിധ്യര്ഥമിനപ്രായാം മഹീമിമാം। ഭ്രമന്ദ്വീപാനി സര്വാണി ക്ഷ്മാഭൃതഃ സംപ്രസാധയന്
സ്വന്തം ലക്ഷ്യം നേടാൻ ഇലൻ ഈ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, എല്ലാ ദ്വീപുകളും ചുറ്റി, ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി.
ജഗാമോപവനം ശംഭോരഥാകൃഷ്ടഃ പ്രതാപവാന്। കല്പദ്രുമലതാകീര്ണം നാമ്നാ ശരവണം മഹത്
ശക്തനായ ഇലൻ ശിവന്റെ ഉദ്യാനത്തിലേക്ക്, അതായത് കൽപവൃക്ഷലതകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട പ്രശസ്തമായ വലിയ ശരവണത്തിലേക്ക് ആകർഷിതനായി പോയി.
രമതേ യത്ര ദേവേശഃ സോമഃ സോമാര്ദ്ധശേഖരഃ। ഉമയാ സമയസ്തത്ര പുരാ ശരവണേ കൃതഃ
അവിടെ, ചന്ദ്രകലയുള്ള സോമനായ ദേവേശ്വരൻ ഉമയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നു; പുരാതനകാലത്ത് ശരവണത്തിൽ ഉമയുമായി ഒരു ഉടമ്പടി ഉണ്ടായിരുന്നു.
പുംനാമസംജ്ഞം യത്കിംചിദാഗമിഷ്യതി നോ വനം। സ്ത്രീത്വമേഷ്യതി തത്സര്വം ദശയോജനമംഡലേ
ഈ വനത്തിൽ പുരുഷനാമം ഉള്ള ആരെങ്കിലും കടന്നാൽ, ആ പ്രദേശത്ത് പത്ത് യോജന പരിമിതിയിൽ, അവർ എല്ലാവരും സ്ത്രീകളായി മാറും.
അജ്ഞാതസമയോ രാജാ ഇലഃ ശരവണം ഗതഃ। സ്ത്രീത്വം ജഗാമ സഹസാ ബഡവാശ്വോഽഭവത്ക്ഷണാത്
ആ ഉടമ്പടി അറിയാതെ രാജാവായ ഇലൻ ശരവണത്തിൽ കടന്നു, ഉടനെ സ്ത്രീയായി മാറി, ഒരു കുതിരപോലെ അതിവേഗത്തിൽ രൂപം മാറി.
പുരുഷത്വേ കൃതം സര്വം സ്ത്രീകായേ വിസ്മൃതം തതഃ। ഇലേതി സാഭവന്നാരീ പീനോന്നതഘനസ്തനീ
പുരുഷാവസ്ഥയിൽ ചെയ്തതെല്ലാം സ്ത്രീശരീരത്തിൽ മറന്നുപോയി; അങ്ങനെ അവൾ പീനമായ ഉയർന്ന ഉറഞ്ഞ കനത്ത മുലകളോടെ ഇല എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.
ഉന്നതശ്രോണിജഘനാ പദ്മപത്രായതേക്ഷണാ। പൂര്ണേന്ദുവദനാ തന്വീ വിലാസിന്യസിതേക്ഷണാ
ഉയർന്ന കമരും ഉരുവും, കമലദളപോലെ വലുതായ കണ്ണുകൾ, സുന്ദരിയും സുന്ദരമായ പൂർണ്ണചന്ദ്രമുഖവും, കായം സുന്ദരിയും കളികൂട്ടിയവളും കറുത്ത കണ്ണുകളുമാണ് അവളെ.
പീനോന്നതായതഭുജാ നീലകുംചിതമൂര്ദ്ധജാ। തനുലോമാ സുവദനാ മൃദുഗദ്ഗദഭാഷിണീ
പീനവും നീളമുള്ള കൈകളും, നീല നിറത്തിലുള്ള ചുരുണ്ട മുടിയും, മൃദുലമായ രോമവും, സുന്ദരമായ മുഖവും, മൃദുവായ മന്ദമായ വാക്കുകളും അവളെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
ശ്യാമാഗൌരേണ വര്ണേന തനുതാമ്രനഖാംകുരാ। കാര്മുകഭ്രൂയുഗോപേതാ ഹംസാവരണഗാമിനീ
കറുപ്പും വെളുപ്പും കലർന്ന നിറം, സുന്ദരമായ ചെമ്പ് നിറമുള്ള നീളമുള്ള നഖങ്ങൾ, വില്ലുപോലെ വളഞ്ഞ ഭ്രൂകൾ, ഹംസയുടെ നടപ്പുപോലെയുള്ള സുന്ദരമായ നടപ്പാണ് അവള്ക്ക്.
ഭ്രമമാണാ വനേ തസ്മിന്ചിംതയാമാസ ഭാമിനീ। കോ മേ പിതാ വാ ഭ്രാതാ വാ കോ മേ ത്രാതാ ഭവേദിഹ
ആ വനത്തിൽ അലഞ്ഞുനടന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ ഭാസുരയായ യുവതി ചിന്തിച്ചു: 'എന്റെ അച്ഛനാർ, സഹോദരൻ ആരാണ്? ഇവിടെ എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരുണ്ട്?'
കസ്യ ഭര്ത്തുരഹം ദത്താ കിയദ്വര്ഷാസ്മി ഭൂതലേ। ചിംതയംതീ ച ദദൃശേ സോമപുത്രേണ സാങ്ഗനാ
'എനിക്ക് ഭർത്താവായി ആരാണ് നിശ്ചയിച്ചത്? ഭൂമിയിൽ എത്ര വർഷം ഞാൻ ജീവിച്ചു?' എന്ന് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, സോമന്റെ മകനും സ്ത്രീകളോടൊപ്പം അവളെ കണ്ടു.
ഇലാരൂപ സമാക്ഷിപ്ത മനസാ വരവര്ണിനീ। ബുധസ്തദാപ്തയേ യത്നമകരോത്കാമപീഡിതഃ
ഇലയുടെ സുന്ദരമായ രൂപം മനസ്സിൽ ആകർഷിച്ച ആ സുന്ദരിവർണ്ണയുള്ള സ്ത്രീയെ നേടാൻ, കാമത്തിൽ പീഡിതനായ ബുധൻ ശ്രമിച്ചു.
വിശിഷ്ടാകാരവാന്മുംഡീ സ കമംഡലുപുസ്തകഃ। വേണുദംഡകൃതാവേശഃ പവിത്രക ഖനിത്രകഃ
പ്രത്യേകമായ രൂപവും, മുണ്ടമായ തലയും, കമണ്ഡലും പുസ്തകവും കൈവശം, വേണുദണ്ഡം, പൂണൂൽ, കല്ല് വെട്ടാനുള്ള ഉപകരണം എന്നിവയുമുള്ളവനായിരുന്നു.
ദ്വിജരൂപഃ ശിഖീ ബ്രഹ്മ നിഗദന്കര്ണകുംഡലീ। വടുഭിശ്ചാര്ഥിഭിര്യുക്തഃ സമിത്പുഷ്പകുശോദകൈഃ
ദ്വിജരൂപത്തിൽ, ശിഖയും യജ്ഞോപവീതവും കാതിൽ കുണ്ഡലവും ധരിച്ച്, സമിതും പൂക്കളും ദർഭയും വെള്ളവും കൈവശം വച്ചുള്ള ഭിക്ഷാർഥികളായ ബാലന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി അവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
കാലേന്വിഷ്യാം തതസ്തസ്മിന്നാജുഹാവ സ താമിലാമ്। ബഹിര്വനസ്യാംതരിതഃ കില പാദപമംഡപേ
ശരിയായ സമയത്ത്, കാട്ടിനുള്ളിൽ മരച്ചുവട്ടിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു മണ്ടപത്തിൽ അവൻ ഇളയെ അവിടെ വിളിച്ചു.
സസംഭ്രമമകസ്മാച്ച സോപാലംഭമിവാഭവത്। ത്യക്ത്വാഗ്നിഹോത്രശുശ്രൂഷാം ക്വ ഗതാ മംദിരാന്മമ
അപ്രതീക്ഷിതമായി അലസതയും അല്പം കുറ്റപ്പെടുത്തലും നിറഞ്ഞ് അവൻ പറഞ്ഞു: 'അഗ്നിഹോത്ര സേവനം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് എവിടെയാണു പോയത്?'
ഇയം വിഹാരവേലാ തേ അതിക്രാമതി സാംപ്രതമ്। ഏഹ്യേഹി പൃഥുസുശ്രോണി സംഭ്രാംതാ കേന ഹേതുനാ
'ഇപ്പോൾ നിന്റെ വിനോദസമയമാകുന്നു, വിശാലശ്രോണി, വരവാ വരവാ! എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ഉത്കണ്ഠയോടെ നീ നടക്കുന്നത്? എന്താണ് കാരണം?'
ഇയം സായംതനീ വേലാ വിഹാരസ്യേഹ വര്ത്തതേ। കൃത്വോപലേപനം പുഷ്പൈരലംകുരു ഗൃഹം മമ൧൦൦ 1.8.
'ഇവിടെ ഇപ്പോൾ സായാഹ്ന വിനോദസമയമാണ്; ഉണക്കൊണ്ടു പൂക്കൾ അലങ്കരിച്ച് എന്റെ വീട് അലങ്കരിക്കൂ.'
സാബ്രവീദ്വിസ്മൃതാഹം ച സര്വമേവ തപോധന। ആത്മാനം ത്വാം ച ഭര്ത്താരം കുലം ച വദ മേനഘ
അവൾ പറഞ്ഞു: 'തപസ്സുള്ളവനേ, ഞാൻ എല്ലാം മറന്നുപോയി—എന്നെയും, നിന്നെയും ഭർത്താവായും, കുടുംബത്തെയും. ദോഷമില്ലാത്തവനേ, ദയവായി പറയൂ.'
ബുധഃ പ്രോവാച താം തന്വീമിലാ ത്വം വരവര്ണിനീ। അഹം ച കാമുകോ നാമ ബഹുവിദ്യോ ബുധഃ സ്മൃതഃ
ബുധൻ അവളോടു പറഞ്ഞു: 'നീ ഇളയാണ്, മനോഹരിയായവളേ; ഞാൻ ബുധൻ, അനേകം വിദ്യകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും പ്രേമിയുമാണ്.'
തേജസ്വിനഃ കുലേ ജാതഃ പിതാ മേ ബ്രാഹ്മണാധിപഃ। ഇതി സാ തസ്യവചനാത്പ്രവിഷ്ടാ ബുധമംദിരമ്
'മഹത്വമുള്ള കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു, എന്റെ അച്ഛൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ പ്രഭുവാണ്.' അങ്ങനെ അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട് അവൾ ബുധന്റെ വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു.
രത്നസ്തംഭസമാകീര്ണം ദിവ്യമായാവിനിര്മിതമ്। ഇലാ കൃതാര്ഥമാത്മാനം മേനേ തദ്ഭവനേ സ്ഥിതാ
രത്നസ്തംഭങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, ദൈവികമായ മായയാൽ നിർമ്മിതമായ ആ ഭവനത്തിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ട്, ഇള അവിടെ തനിക്കാവശ്യമായതെല്ലാം ലഭിച്ചുവെന്ന് കരുതുന്നു.
അഹോ വൃത്തമഹോരൂപമഹോ ധനമഹോകുലമ്। മമ ചാസ്യ ച ഭര്ത്തുര്വാ അഹോ ലാവണ്യമുത്തമമ്
'അയ്യോ, എത്ര ഉത്തമമായ പെരുമാറ്റം! എത്ര വലിയ സമ്പത്തും വംശവും! എനിക്കും എന്റെ ഭർത്താവിനും എത്ര മനോഹാരിത!'
രേമേ ച സാ തേന സമമതികാലമിലാ വനേ। സര്വഭോഗമയേ ഗേഹേ യഥേംദ്രഭവനേ തഥാ
അവിടെ, ആ വനത്തിൽ, എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭവനത്തിൽ, ഇള ബുധനോടൊപ്പം ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു, ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽപോലെ.
അഥാന്വിഷ്യംതോ രാജാനം ഭ്രാതരസ്തസ്യ മാനവാഃ। ഇക്ഷ്വാകുപ്രമുഖാ ജഗ്മുസ്തദാ ശരവണാംതികമ്
അതിനുശേഷം രാജാവിനെ അന്വേഷിച്ച്, മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരായ സഹോദരന്മാർ, ഇക്ഷ്വാകുവിനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ശരവണത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോയി.
തതസ്തേ ദദൃശുഃ സര്വേ വഡവാമഗ്രതഃ സ്ഥിതാമ്। രത്നപര്യംതകിരണദീപ്യമാനാമനുത്തമാമ്
അവിടെ അവർ എല്ലാവരും, മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന, രത്നപൂശലുകളുടെ പ്രകാശം ചൊരിയുന്ന, അതുല്യമായ ഒരു കുതിരയെ കണ്ടു.
സംപ്രാപ്യ പ്രത്യഭിജ്ഞാനാത്സര്വേ വിസ്മയമാഗതാഃ। അയം ചംദ്രപ്രഭോ നാമ വാജീ തസ്യ മഹാത്മനഃ
അവളെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ എല്ലാവർക്കും അത്ഭുതം തോന്നി: 'ഇവൾ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ചന്ദ്രപ്രഭ എന്ന കുതിരയല്ലേ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
അഗമദ്വഡവാരൂപമുത്തമം കേന ഹേതുനാ। തതസ്തു മൈത്രാവരുണിം പപ്രച്ഛുഃ സ്വപുരോഹിതമ്
'ഈ ഉത്തമമായ കുതിര എങ്ങനെ കുതിരയായ രൂപം സ്വീകരിച്ചു?' എന്നറിയാൻ അവർ മിത്രാവരുണന്റെ പുത്രനായ തങ്ങളുടെ പുരോഹിതനോടു ചോദിച്ചു.
കിമേതദിത്യഭൂച്ചിത്രം വദ യോഗവിദാം വര। വസിഷ്ഠോപ്യബ്രവീത്സര്വം ദൃഷ്ട്വാ തം ധ്യാനചക്ഷുഷാ
'ഇത് എന്താണ്, ഇത്രയും അത്ഭുതം?' എന്ന് അവർ യോഗജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു. ധ്യാനദൃഷ്ടിയാൽ എല്ലാം കണ്ട വസിഷ്ഠൻ എല്ലാം വിശദീകരിച്ചു.