യജ്ഞഭാഗഭുജഃ സര്വേ മരുതസ്തേ തതോഭവന്। ന ജഗ്മുരൈക്യമസുരൈരതസ്തേ സുരവല്ലഭാഃ
യജ്ഞത്തിൽ പങ്ക് ലഭിച്ച എല്ലാവരും മരുത്ദേവന്മാരായി. അവർ അസുരന്മാരുമായി ഒന്നിച്ചില്ല, അതുകൊണ്ട് അവർ ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയരായി തുടരുന്നു.
ഭീഷ്മ ഉവാച। ആദിസര്ഗസ്ത്വയാ ബ്രഹ്മന്കഥിതോ വിസ്തരേണ മേ। പ്രതിസര്ഗശ്ച യോ യേഷാമധിപാംസ്താന്വദസ്വ മേ
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മനേ, ആദ്യ സൃഷ്ടിയെ നീ എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ രണ്ടാം സൃഷ്ടിയും ഓരോ വിഭാഗത്തിന്റെയും ഭരണാധികാരികളും കുറിച്ച് എനിക്ക് പറയൂ.
പുലസ്ത്യ ഉവാച। യദാഭിഷിക്തഃ സകലേപി രാജ്യേ പൃഥുര്ദ്ധരിത്ര്യാമധിപോ ബഭൂവ। തഥൌഷധീനാമധിപം ചകാര യജ്ഞവ്രതാനാം തപസാം ച സോമമ്
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: പൃഥു ഭൂമിയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഔഷധികൾക്കും യജ്ഞങ്ങൾക്കും വ്രതങ്ങൾക്കും തപസ്സുകൾക്കും സോമനെ അധിപതിയായി നിയമിച്ചു.
നക്ഷത്രതാരാദ്വിജവൃക്ഷഗുല്മലതാവിതാനസ്യ ച രുക്മഗര്ഭമ്। അപാമധീശം വരുണം ധനാനാം രാജ്ഞാം പ്രഭും വൈശ്രവണം ച തദ്വത്
നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും താരകൾക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും വൃക്ഷങ്ങൾക്കും കുരുമുളകുകൾക്കും ലതകൾക്കും 'പൊൻകരുത്തുള്ളവനെ' അധിപതിയായി നിയമിച്ചു. ജലങ്ങൾക്ക് വരുണനെ, ധനത്തിനും രാജാക്കന്മാർക്കും വൈശ്രവണനെ അധിപതികളാക്കി.
വിഷ്ണും രവീണാമധിപം വസൂനാമഗ്നിം ച ലോകാധിപതിം ചകാര। പ്രജാപതീനാമധിപം ച ദക്ഷം ചകാര ശക്രം മരുതാമധീശമ്
സൂര്യന്മാരുടെ അധിപതിയായി വിഷ്ണുവിനെ, വസുക്കളുടെയും ലോകങ്ങളുടെയും അധിപതിയായി അഗ്നിയെ, പ്രജാപതികളുടെ അധിപതിയായി ദക്ഷനെ, മരുതുകളുടെ അധിപതിയായി ശക്രനെ നിയമിച്ചു.
ദൈത്യാധിപാനാമഥ ദാനവാനാം പ്രഹ്ലാദമീശം ച യമം പിതൄണാമ്। പിശാചരക്ഷഃപശുഭൂതയക്ഷവേതാലരാജം ഹ്യഥ ശൂലപാണിമ്
ദൈത്യന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും അധിപതിയായി പ്രഹ്ലാദനെ, പിതൃകൾക്കു യമനെ, പിശാച്, രാക്ഷസ, മൃഗ, ഭൂത, യക്ഷ, വേതാള എന്നിവയുടെ അധിപതിയായി ശൂലപാണിയെ നിയമിച്ചു.
പ്രാലേയശൈലം ച പതിം ഗിരീണാമീശം സമുദ്രം സരിതാമധീശമ്। ഗംധര്വവിദ്യാധരകിന്നരാണാമീശം പുനശ്ചിത്രരഥം ചകാര
പർവ്വതങ്ങൾക്ക് പിതാവായി ഹിമപർവ്വതത്തെ, നദികൾക്ക് അധിപതിയായി സമുദ്രത്തെ, ഗന്ധർവന്മാർക്കും വിദ്യാധരന്മാർക്കും കിന്നരന്മാർക്കും അധിപതിയായി ചിത്രരഥനെ നിയമിച്ചു.
നാഗാധിപം വാസുകിമുഗ്രവീര്യം സര്പാധിപം തക്ഷകമാദിദേശ। ദിഗ്വാരണാനാമധിപം ചകാര ഗജേംദ്രമൈരാവണനാമധേയമ്
ശക്തിയുള്ള വാസുകിയെ നാഗങ്ങളുടെ അധിപതിയായി, തക്ഷകനെ സർപ്പങ്ങളുടെ അധിപതിയായി, എയരാവതം എന്ന പേരിൽ ദിശകളുടെ കാവൽക്കാരനായ ഗജേന്ദ്രനെ ആനകളുടെ അധിപതിയായി നിയമിച്ചു.
സുപര്ണമീശം പതതാമഥാര്വതാം രാജാനമുച്ചൈഃശ്രവസം ചകാര। സിംഹം മൃഗാണാം വൃഷഭം ഗവാം ച പ്ലക്ഷം പുനഃ സര്വവനസ്പതീനാമ്
പക്ഷികളുടെ അധിപതിയായി സുപർണ്ണനെ, കുതിരകളുടെ രാജാവായി ഉച്ചൈശ്രവസിനെ, മൃഗങ്ങളുടെ അധിപതിയായി സിംഹത്തെ, പശുക്കളുടെ അധിപതിയായി വൃഷഭത്തെ, എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങൾക്കും അധിപതിയായി പ്ലക്ഷവൃക്ഷത്തെ നിയമിച്ചു.
പിതാമഹഃ പൂര്വമഥാഭ്യഷിംചദേതാന്പുനഃ സര്വദിശാധിനാഥാന്। പൂര്വേശ ദിക്പാലമഥാഭ്യഷിംചന്നാമ്നാ സുവര്മാണമരാതികേതും
പിതാമഹൻ ആദ്യം ഇവരെ അധിപതികളായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. പിന്നെ എല്ലാ ദിശകളുടെയും കാവൽക്കാരെയും അഭിഷേകം ചെയ്തു. കിഴക്കൻ ദിശയുടെ കാവൽക്കാരനെ സുവർമാണനും അരാതികേതുവും എന്ന പേരിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
തതോധിപം ദക്ഷിണതശ്ചകാര സര്വേശ്വരം ശംഖപദാഭിധാനമ്। സകേതുമംതം ദിഗധീശമീശം ചകാര പശ്ചാദ്ഭുവനാംഡഗര്ഭഃ
അവൻ ദക്ഷിണ ദിശയുടെ അധിപതിയായി ശംഖപദനെ, പാശ്ചാത്യ ദിശയുടെ അധിപതിയായി സാകേതുമന്തനെ, ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായി ഭുവനാണ്ഡഗർഭനെ നിയമിച്ചു.
ഹിരണ്യരോമാണമുദഗ്ദിഗീശം പ്രജാപതിം മേഘസുതം ചകാര। അദ്യാപി കുര്വംതി ദിശാമധീശാഃ സദാ വഹംതസ്തു ഭുവോഭിരക്ഷാമ്
മേഘപുത്രനായ ഹിരണ്യരോമാണനെ ഉത്തര ദിശയുടെ അധിപതിയായി നിയമിച്ചു. ഇന്നും ദിശകളുടെ കാവൽക്കാർ ഭൂമിയെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ചതുര്ഭിരേതൈഃ പൃഥുനാമധേയോ നൃപോഭിഷിക്തഃ പ്രഥമഃ പൃഥിവ്യാമ്। ഗതേംതരേ ചാക്ഷുഷനാമധേയേ വൈവസ്വതം ചക്രുരിമം പൃഥിവ്യാം
ഈ നാലുപേരോടൊപ്പം പൃഥു ഭൂമിയിലെ ആദ്യ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അവൻ പോയശേഷം ചാക്ഷുഷ എന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ വൈവസ്വതനെ ഭൂമിയുടെ രാജാവായി നിയമിച്ചു.
ഗതേംതരേ ചാക്ഷുഷനാമധേയേ വൈവസ്വതാഖ്യേ ച പുനഃ പ്രവൃത്തേ। പ്രജാപതിഃ സോസ്യ ചരാചരസ്യ ബഭൂവ സൂര്യാന്വയജഃ സചിഹ്നഃ
ചാക്ഷുഷമനുവിന്റെ കാലം കഴിഞ്ഞ് വൈവസ്വതമനുവിന്റെ കാലം വീണ്ടും ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, സൂര്യപുത്രൻ, ലക്ഷണങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ, സകല ചലനസ്ഥിരജാലങ്ങളുടെ അധിപതിയായി.
പുലസ്ത്യ ഉവാച। മന്വംതരാണി സര്വാണി മനൂനാം ചരിതാനി യത്। പ്രമാണം ചൈവ കല്പസ്യ തത്സൃഷ്ടിം ച സമാസതഃ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: കുരുവംശജനായ നീ കേൾക്കുക, എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളും മനുക്കളുടെ കർമ്മങ്ങളും, ഒരു കല്പയുടെ അളവും അതിന്റെ സൃഷ്ടിയും ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു.
ഏകചിത്തഃ പ്രസന്നാത്മാ ശൃണു കൌരവനംദന। യാമാ നാമ പുരാ ദേവാ ആസന്സ്വായംഭുവാംതരേ
ഏകാഗ്രതയോടെ മനസ്സും മനസ്സുതുറന്നും കേൾക്കൂ, കുരുവംശജാ: സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ കാലത്ത് ദേവന്മാർക്ക് 'യാമ' എന്നായിരുന്നു പേര്.
സപ്തൈവ ഋഷയഃ പൂര്വം യേ മരീച്യാദയഃ സ്മൃതാഃ। ആഗ്നീധ്രശ്ചാഗ്നിബാഹുശ്ച വിഭുഃ സവന ഏവ ച
മരീചി മുതലായ ഏഴ് പുരാതന ഋഷിമാർ അന്ന് ഉണ്ടായിരുന്നു. അഗ്നീധ്രൻ, അഗ്നിബാഹു, വിഭു, സവനൻ എന്നിവരും അപ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ജ്യോതിഷ്മാന്ദ്യുതിമാന്ഭവ്യോ മേധാ മേധാതിഥിര്വസുഃ। സ്വായംഭുവസ്യാസ്യ മനോര്ദശൈതേ വംശവര്ദ്ധനാഃ
ജ്യോതിഷ്മാൻ, ദ്യുതിമാൻ, ഭവ്യൻ, മേധാ, മേധാതിഥി, വസു—ഇവരും ചേർന്ന് സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ വംശം വളർത്തിയ പത്തുപേർ.
പ്രതിസര്ഗമമീ കൃത്വാ ജഗ്മുസ്തേ പരമം പദമ്। ഏവം സ്വായംഭുവം പ്രോക്തം സ്വാരോചിഷമതഃ പരമ്
പ്രതിസർഗം സമാപിച്ച ശേഷം അവർ പരമപദം പ്രാപിച്ചു. ഇങ്ങനെ സ്വായംഭുവ മന്വന്തരം വിവരിച്ചു; ഇനി സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരമാണ്.
സ്വാരോചിഷസ്യ തനയാശ്ചത്വാരോ ദേവവര്ചസഃ। നഭോനഭസ്യ പ്രഭൃതിര്ഭാവനഃ കീര്തിവര്ദ്ധനഃ
സ്വാരോചിഷന് നാലു പ്രശസ്തരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: നഭോനഭ, പ്രഭൃതി, ഭാവന, കീർത്തിവർദ്ധന.
ദത്തോഗ്നിശ്ച്യവനസ്തംഭഃ പ്രാണഃ കശ്യപ ഏവ ച। അര്വാ ബൃഹസ്പതിശ്ചൈവ സപ്ത സപ്തര്ഷയോഭവന്
ദത്ത, അഗ്നി, ച്യവന, സ്ഥംഭ, പ്രാണ, കശ്യപ, അർവ ബൃഹസ്പതി — ഇവരാണ് ആഴ്ച്ച സപ്തർഷിമാർ.
തദാ ദേവാശ്ച തുഷിതാഃ സ്മൃതാ സ്വാരോചിഷേംതരേ। ഹവീംദ്രസുഃകൃതോ മൂര്തിരാപോ ജ്യോതിരഥഃ സ്മൃതഃ
അന്നിടെ സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരത്തിൽ ദേവന്മാർ തുഷിതർ എന്നറിയപ്പെട്ടു; ഹവീന്ദ്ര, സുകൃത, മൂർത്തി, ആപ്, ജ്യോതിരഥ — ഇവരെ ഓർക്കുന്നു.
വസിഷ്ഠസ്യ സുതാഃ സപ്ത യേ പ്രജാപതയസ്തദാ। ദ്വിതീയമേതത്കഥിതം മന്വംതരമതഃ പരം
വസിഷ്ഠന്റെ ഏഴ് പുത്രന്മാർ അന്നത്തെ പ്രജാപതികൾ ആയിരുന്നു; രണ്ടാം മന്വന്തരത്തിന്റെ കഥ ഇതാണ്. ഇനി അടുത്തത്.
അന്യച്ചൈവ പ്രവക്ഷ്യാമി തഥാ മന്വംതരം ശുഭം। മനുര്നാമൌത്തമിസ്തത്ര ദശ പുത്രാനജീജനത്
ഇനി ഞാൻ അടുത്ത ശുഭമാന മന്വന്തരവും പറയാം; അവിടെ ഉത്തമ എന്ന മനു പത്ത് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
ഇഷഊര്ജസ്തനൂജശ്ച ശുചിഃ ശുക്രസ്തഥൈവ ച। മധുശ്ച മാധവശ്ചൈവ നഭസ്യോഥ നഭസ്തഥാ
ഇഷ, ഊർജ, തനൂജ, ശുചി, ശുക്ര, മധു, മാധവ, നഭസി, നഭസ് —
സഹഃ സഹസ്യ ഏതേഷാമുത്തമഃ കീര്തിവര്ദ്ധനഃ। ഭാനവസ്തത്ര ദേവാഃ സ്യുരൂര്ജാഃ സപ്തര്ഷയഃ സ്മൃതാഃ
സഹ, സഹസ്യ — ഇവരിൽ ഉത്തമൻ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായിരുന്നു. ഭാനവന്മാർ ദേവന്മാർ, ഊർജർ സപ്തർഷിമാർ എന്നറിയപ്പെട്ടു.
കൌകഭിണ്ഡിഃ കുതുണ്ഡശ്ച ദാല്ഭ്യഃ ശംഖഃ പ്രവാഹിതഃ। മിതിശ്ച സംമിതിശ്ചൈവ സപ്തൈതേ യോഗവര്ദ്ധനാഃ
കൗകഭിണ്ഡി, കുതുണ്ഡ, ദാൽഭ്യ, ശംഖ, പ്രവാഹിത, മിതി, സംമിതി — ഈ ഏഴു പേർ യോഗത്തിൽ വളർന്നു.
മന്വംതരം ചതുര്ഥം തു താമസം നാമ വിശ്രുതം। കപിഃ പൃഥുസ്തഥൈവാഗ്നിരകപിഃ കവിരേവ ച
നാലാമത്തെ മന്വന്തരം, താമസ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്: കപി, പൃതു, അഗ്നി, അക്കപി, കവിയ്.
തഥൈവ ജന്യധാമാനൌ മുനയഃ സപ്ത നാമതഃ। സാധ്യാ ദേവഗണാ യേ ച കഥിതാസ്താമസേംതരേ
അങ്ങനെ തന്നെ ജന്യധാമൻ, ഔനൗ — ഇവർ ഉൾപ്പെടെ ഏഴ് പേരും സപ്തർഷിമാർ; സാദ്ധ്യർ ദേവഗണങ്ങൾ താമസ മന്വന്തരത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
അകല്മഷസ്തപോധന്വീ തപോമൂലസ്തപോധനഃ। തപോരാശിസ്തപസ്യശ്ച സുതപസ്യഃ പരംതപഃ
അകല്മഷ, തപോധന്വി, തപോമൂല, തപോധന, തപോരാശി, തപസ്യ, സുതപസ്യ, പരംതപ —