ത്വന്മുഖാദ്ബ്രാഹ്മണാ ജാതാസ്ത്വത്തഃ ക്ഷത്രമജായത। വൈശ്യാസ്തവോരുജാഃ ശൂദ്രാസ്തവ പദ്ഭ്യാം സമുദ്ഗതാഃ
നിന്റെ വായിൽ നിന്നാണ് ബ്രാഹ്മണന്മാർ ജനിച്ചത്; നിന്നിൽ നിന്നാണ് ക്ഷത്രിയർ ഉത്ഭവിച്ചത്; നിന്റെ ഉരുക്കളിൽ നിന്നാണ് വൈശ്യർ, നിന്റെ കാലുകളിൽ നിന്നാണ് ശൂദ്രർ ഉത്ഭവിച്ചത്.
അക്ഷ്ണോഃ സൂര്യോനിലഃ ശ്രോത്രാച്ചംദ്രമാ മനസസ്തവ। പ്രാണോംതഃ സുഷിരാജ്ജാതോ മുഖാദഗ്നിരജായത
നിന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നാണ് സൂര്യൻ, ചെവികളിൽ നിന്നാണ് ചന്ദ്രൻ, മനസ്സിൽ നിന്നാണ് വായു; വായിൽ നിന്നാണ് അഗ്നി ജനിച്ചത്.
നാഭിതോ ഗഗനം ദ്യൌശ്ച ശിരസഃ സമവര്ത്തത। ദിശഃ ശ്രോത്രാത്ക്ഷിതിഃ പദ്ഭ്യാം ത്വത്തഃ സര്വമഭൂദിദമ്
നിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നാണ് ആകാശം, തലയിൽ നിന്നാണ് സ്വർഗ്ഗം; ദിശകൾ ചെവികളിൽ നിന്നാണ്, ഭൂമി കാലുകളിൽ നിന്നാണ്; ഈ എല്ലാം നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.
ന്യഗ്രോധഃ സുമഹാനല്പേ യഥാ ബീജേ വ്യവസ്ഥിതഃ। സസര്ജ്ജ വിശ്വമഖിലം ബീജഭൂതേ തഥാ ത്വയി
വലിയ ആൽമരം ചെറിയ വിത്തിനുള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, വിത്തായ നിന്നിൽ നിന്നാണ് സർവ്വവിശ്വവും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.
ബീജാംകുരസമുദ്ഭൂതോ ന്യഗ്രോധഃ സമുപസ്ഥിതഃ। വിസ്താരം ച യഥാ യാതി ത്വത്തഃ സൃഷ്ടൌ തഥാ ജഗത്
വിത്തിൽ നിന്ന് മുളയിലൂടെ ആൽമരം വളർന്ന് വ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ, നിന്നിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് ലോകം വ്യാപിക്കുന്നു.
യഥാ ഹി കദലീ നാന്യാ ത്വക്പത്രേഭ്യോഽഭിദൃശ്യതേ। ഏവം വിശ്വമിദം നാന്യത്ത്വത്സ്ഥമീശ്വര ദൃശ്യതേ
വാഴയുടെ തൊലിയും ഇലകളും ഒഴികെ വേറൊരു വാഴയില്ലാത്തതുപോലെ, ഈ വിശ്വം നിനക്കു വേറെ കാണുന്നില്ല, ഈശ്വരാ.
ഹ്ലാദിനീ ത്വയി ശക്തിസ്സാ ത്വയ്യേകാ സഹഭാവിനീ। ഹ്ലാദതാപകരീമിശ്രാ ത്വയി നോ ഗുണവര്ജിതേ
ആനന്ദകരമായ ശക്തി നിനക്കിൽ തന്നെ, നിനക്കൊപ്പം മാത്രം അസ്തിത്വം പുലർത്തുന്നു; ആനന്ദവും ദുഃഖവും കലർന്നതായും, ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത നിനക്കിൽ തന്നെ അവ നിലകൊള്ളുന്നു.
പൃഥഗ്ഭൂതൈകഭൂതായ സര്വഭൂതായ തേ നമഃ। വ്യക്തം പ്രധാനം പുരുഷോ വിരാട്സമ്രാട്തഥാ ഭവാന്
വ്യത്യസ്തവും ഏകത്വവും ഉള്ളവനേ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആധാരമായവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം; പ്രകടമായ പ്രധാനം, പുരുഷൻ, വിശ്വാധിപതി — നീയാണു്.
സര്വസ്മിന്സര്വഭൂതസ്ത്വം സര്വഃ സര്വസ്വരൂപധൃക്। സര്വം ത്വത്തഃ സമുദ്ഭൂതം നമഃ സര്വാത്മനേ തതഃ
നീ എല്ലാ ജീവികളിലും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനാണ്, നീ എല്ലാം തന്നെയാണ്, എല്ലാ രൂപങ്ങളും നീ ധരിക്കുന്നു. എല്ലാം നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. അതുകൊണ്ട്, സകലാത്മാവായ നിന്നെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
സര്വാത്മകോസി സര്വേശ സര്വഭൂതസ്ഥിതോ യതഃ। കഥയാമി തതഃ കിം തേ സര്വം വേത്സി ഹൃദിസ്ഥിതം
നീ സകലാത്മാവാണ്, സകലത്തിന്റെ ഇശ്വരനാണ്, എല്ലാ ജീവികളിലും വസിക്കുന്നവനാണ്. അതിനാൽ ഞാൻ എന്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്? ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ളതൊക്കെയും നീ അറിയുന്നവനല്ലേ.
യോ മേ മനോരഥോ ദേവ സഫലഃ സ ത്വയാ കൃതഃ। തപ്തം സുതപ്തം സഫലം യദ്ദൃഷ്ടോസി ജഗത്പതേ
പ്രഭോ, എന്റെ ആഗ്രഹം നീ നിറവേറ്റി. ഞാൻ ചെയ്ത തപസ്സിന് ഫലം ലഭിച്ചു; ലോകത്തിലെ പ്രഭുവായ നിന്നെ ഞാൻ കണ്ടതുകൊണ്ടാണ് അതിന് സാഫല്യം.
ബ്രഹ്മോവാച। തപസസ്തത്ഫലം പുത്ര യദ്ദൃഷ്ടോഹം ത്വയാധുനാ। മദ്ദര്ശനം ഹി വിഫലം നാരദേഹ ന ജായതേ
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: മകനേ, നീ എന്നെ കണ്ടത് തന്നെയാണ് നിന്റെ തപസ്സിന്റെ ഫലം. ഹേ നാരദാ, എന്റെ ദർശനം ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമാകാറില്ല.
വരം വരയ തസ്മാത്ത്വം യഥാഭിമതമാത്മനഃ। സര്വം സംപദ്യതേ താത മയി ദൃഷ്ടിപഥം ഗതേ
അതുകൊണ്ട്, നീ ഇഷ്ടമുള്ള വരം ചോദിക്കൂ. പ്രിയമകനേ, എന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചാൽ എല്ലാം സാധ്യമാണ്.
നാരദ ഉവാച। ഭഗവന്സര്വഭൂതേശ സര്വസ്യാസ്തേ ഭവാന്ഹൃദി। കിമജ്ഞാതം തവ സ്വാമിന്മനസാ യന്മയേപ്സിതമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവനേ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഇശ്വരനേ, നീ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവനാണ്. ഞാൻ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിൽ നിന്നെ അറിയാത്തതെന്താണ്, സ്വാമിനേ?
കൃതാ ത്വയാ യഥാ സൃഷ്ടിര്മയാ ദൃഷ്ടാ തഥാ വിഭോ। തേന മേ കൌതുകം ജാതം ദൃഷ്ട്വാ ദേവര്ഷിദാനവാന്
പ്രഭോ, നീ സൃഷ്ടിച്ച ഈ ലോകം ഞാൻ കണ്ടു, അതുപോലെ തന്നെയാണ്. ദേവന്മാരെയും മഹർഷിമാരെയും ദാനവന്മാരെയും കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് കൗതുകം തോന്നി.
പുലസ്ത്യ ഉവാച। നാരദസ്യ പിതാ തുഷ്ടോ ബ്രഹ്മാ ദേവോ ദിവസ്പതിഃ। നാരദായ വരം പ്രാദാദൃഷീണാമുത്തമോ ഭവാന്
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ദിവസ്പതിയായ ദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ മകനായ നാരദനിൽ സന്തോഷിച്ചു; അവനു് ഒരു വലിയ വരം നൽകി, അവനെ മഹർഷിമാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാക്കി.
ഭവിതാ മത്പ്രസാദേന കലികേലികഥാപ്രിയഃ। ഗതിശ്ച തേഽപ്രതിഹതാ ദിവി ഭൂമൌ രസാതലേ
എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നീ കലിയുഗത്തിലെ കളികഥകളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവനാകും. സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും നിന്റെ സഞ്ചാരം തടസ്സമില്ലാതെ നടക്കും.
യജ്ഞോപവീതസൂത്രേണ യോഗപട്ടാവലംബികാ। ഛത്രികാ ച തഥാ വീണാ അലംകാരായ തേനഘ
യജ്ഞോപവീതം, യോഗപട്ടം, കുട, വീണ — ഇവയൊക്കെയാണ്, പാപരഹിതനായ നിനക്ക് അലങ്കാരങ്ങൾ.
വിഷ്ണോഃ സമീപേ രുദ്രസ്യ തഥാ ശക്രസ്യ നാരദ। ദ്വീപേഷു പാര്ഥിവാനാം തു സദാ പ്രീതിം ച ലപ്സ്യസേ
നാരദാ, വിഷ്ണുവിന്റെ സമീപത്തും, രുദ്രന്റെയും ഇന്ദ്രന്റെയും അടുത്തും, ദ്വീപുകളിലെ രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിലും, നീ എപ്പോഴും സ്നേഹം ലഭിക്കും.
വര്ണാനാം തു ഭവാന്ശാസ്താവരോദത്തോമയാതവ। തിഷ്ഠ പുത്ര യഥാകാമം സേവ്യമാനഃ സുരൈര്ദ്ദിവി
നീ വർണ്ണങ്ങൾക്കു ഗുരുവായി, എന്റെ നിയോഗപ്രകാരം, നിലകൊള്ളും. മകനേ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവന്മാർ നിന്നെ ആദരിച്ച് സേവിക്കുമ്പോൾ, ഇഷ്ടംപോലെ നീ ഇരിക്കൂ.
ഭീഷ്മ ഉവാച। കഥം സതീ ദക്ഷസുതാ ദേഹം ത്യക്തവതീ ശുഭാ। ദക്ഷയജ്ഞസ്തു രുദ്രേണ വിധ്വസ്തഃ കേന ഹേതുനാ
ഭീഷ്മൻ ചോദിച്ചു: ദക്ഷന്റെ മകളായ സതീ എങ്ങനെ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു? രുദ്രൻ ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിപ്പിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
ഏതന്മേ കൌതുകം ബ്രഹ്മന്കഥം ദേവോ മഹേശ്വരഃ। ജഗാമാഥ ക്രോധവശം ത്രിപുരാരിര്മഹായശാഃ
ബ്രഹ്മനേ, ഇതാണ് എനിക്ക് കൗതുകം: മഹാപ്രഭാവനായ, ത്രിപുരാസുരന്റെ ശത്രുവായ മഹേശ്വരൻ എങ്ങനെ കോപം പിടിച്ചു?
പുലസ്ത്യ ഉവാച। ഗംഗാദ്വാരേ പുരാ ഭീഷ്മ ദക്ഷോ യജ്ഞമഥാരഭത്। തത്ര ദേവാസുരഗണാഃ പിതരോഥ മഹര്ഷയഃ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഗംഗാതീരത്ത്, ഭീഷ്മാ, ഒരിക്കൽ ദക്ഷൻ യാഗം ആരംഭിച്ചു. അവിടെ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പിതാക്കളും മഹർഷിമാരും ഒത്തുചേർന്നു.
സമാജഗ്മുര്മുദായുക്താഃ സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ। നാഗാ യക്ഷാഃ സുപര്ണാശ്ച വീരുദോഷധയസ്തഥാ
സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും കൂടി വന്നു. നാഗന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, സൂപർണ്ണന്മാർ, ഔഷധികളും വൃക്ഷങ്ങളും അവിടെ എത്തി.
കശ്യപോ ഭഗവാനത്രിഃ പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ। പ്രചേതസോംഗിരാശ്ചൈവ വസിഷ്ഠശ്ച മഹാതപാഃ
ഭഗവാൻ കശ്യപൻ, അത്രി, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു, പ്രചേതസ്, അങ്കിരസ്, മഹാതപസ്വിയായ വസിഷ്ഠൻ — ഇവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തത്ര വേദീം സമാം കൃത്വാ ചാതുര്ഹോത്രം ന്യവേശയത്। ഹോതാ വസിഷ്ഠസ്തത്രാസീദംഗിരാധ്വര്യുസത്തമഃ
അവിടെ സമമായ യാഗവേദി നിർമ്മിച്ച്, നാലു യാഗാഗ്നികളും സ്ഥാപിച്ചു. വസിഷ്ഠൻ ഹോതാവായും, അങ്കിരസ് ശ്രേഷ്ഠനായ അധ്വര്യുവായും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ബൃഹസ്പതിരഥോദ്ഗാതാ ബ്രഹ്മാ വൈ നാരദസ്തഥാ। യജ്ഞകര്മപ്രവൃത്തൌ തു ഹൂയമാനേഷു ചാഗ്നിഷു
ബ്രഹസ്പതി, ഉദ്ഗാതാവ്, ബ്രഹ്മാവ്, നാരദൻ എന്നിവരും യജ്ഞകർമ്മങ്ങൾ നടക്കുമ്പോൾ അഗ്നികൾക്കു ഹോമം നടത്തുമ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ആഗതാ വസവഃ സര്വ ആദിത്യാ ദ്വാദശൈവ തു। അശ്വിനൌ മരുതശ്ചൈവ മനവശ്ച ചതുര്ദശ
എല്ലാ വസുക്കളും പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാരും, അശ്വിനീദേവന്മാർ രണ്ടുപേരും, മരുത്ഗണങ്ങളും പതിനാലു മനുക്കളും അവിടെ എത്തി.
ഏവം യജ്ഞേ പ്രവൃത്തേ തു ഹൂയമാനേഷു ചാഗ്നിഷു। വിഭൂതിം താം പരാം തത്ര ഭക്ഷ്യഭോജ്യകൃതാം ശുഭാമ്
അങ്ങനെ യജ്ഞം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ അഗ്നികൾക്കു ഹോമം നടക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ഉത്തമവും ശുഭമായതുമായ വിഭവങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യപാനങ്ങൾ എല്ലാം പ്രത്യക്ഷമായി.
ആലോക്യ സര്വതോ ഭൂമിം സമംതാദ്ദശയോജനമ്। മഹാവേദീ കൃതാ തത്ര സര്വൈസ്തത്ര സമന്വിതൈഃ
പത്ത് യോജന ദൂരത്തോളം ചുറ്റും ഭൂമി നിരീക്ഷിച്ച്, എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് ചേർന്ന് വലിയ യജ്ഞവേദി അവിടെ നിർമ്മിച്ചു.