ഉന്മത്ത പ്രേതവദ്വിപ്രഃ ശോഭമാനോബ്രവീദിദമ്। ഇയം വിദ്യാധരീ കന്യാ പീനോന്നത പയോധരാ
ഭൂതംപോലും ഉന്മത്തനായി, എന്നാൽ പ്രകാശമുള്ള ദുർവാസൻ പറഞ്ഞു: 'ഈ വിദ്യാധരിക, ഉന്നതവും പുഷ്ടവുമായ വക്ഷസ്സുള്ള യുവതിയാണ്.'
ശോഭാലംകാരസൌഭാഗ്യൈര്യുക്താ ദൃഷ്ടാ തതോ മനഃ। ക്ഷോഭമായാതി മേ ചാദ്യ നാഹം കാമേ വിചക്ഷണഃ
'സൗന്ദര്യവും ആഭരണങ്ങളും ഭാഗ്യവും നിറഞ്ഞ ഈ യുവതിയെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് അശാന്തമായി. ഇഷ്ടങ്ങളിൽ ഞാൻ വിദഗ്ധനല്ല.'
വ്രജാമി താവദന്യത്ര സൌഭാഗ്യം സ്വം പ്രദര്ശയന്। ഏവമുക്ത്വാ സ രാജേംദ്ര പരിബഭ്രാമ മേദിനീമ്
'എന്റെ ഭാഗ്യം കാണിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ വേറെവിടേക്ക് പോകുന്നു.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാജാവേ, ദുർവാസൻ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
ഐരാവതം സമാരൂഢം രാജാനം ത്രിദിവൌകസാമ്। ത്രൈലോക്യാധിപതിം ശക്രം ഭ്രാജമാനം ശചീപതിമ്
അവൻ ആകാശഗജമായ എയരാവതത്തിൽ കയറി, ത്രിലോകങ്ങളുടെ രാജാവായ, ശചിയുടെ ഭർത്താവായ, പ്രകാശം നിറഞ്ഞ ഇന്ദ്രനെ കണ്ടു.
താമാത്മശിരസോ മാലാം ഭ്രമദുന്മത്തഷട്പദാമ്। ആദായാമരരാജായ ചിക്ഷേപോന്മത്തവന്മുനിഃ
തന്റെ തലയിൽ നിന്ന്, ഉന്മത്തമായ തേനീച്ചകൾ ചുറ്റിയിരുന്ന ആ പുഷ്പമാല എടുത്ത്, ദുർവാസൻ ഭഗവാൻ അതു ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രനു നൽകി.
ഗൃഹീത്വാ ദേവരാജേന മാലാ സാ ഗജമൂര്ദ്ധനി। മുക്താ രരാജ സാ മാലാ കൈലാസേ ജാഹ്നവീ യഥാ
ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രൻ ആ മാല എടുത്ത് ആനയുടെ തലയിൽ വെച്ചു; ആ മാല കൈലാസത്തിൽ ജഹ്നവി പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
മദാംധകാരിതാക്ഷോസൌ ഗംധാഘ്രാണേന വാരണഃ। കരേണാദായ ചിക്ഷേപ താം മാലാം പൃഥിവീതലേ
പക്ഷേ, സുഗന്ധത്തിൽ മദംപിടിച്ച ആ ആന തന്റെയന്തുകൊണ്ട് ആ മാല എടുത്ത് ഭൂമിയിൽ എറിഞ്ഞു.
തതശ്ചുക്രോധ ഭഗവാന്ദുര്വാസാ മുനിപുംഗവഃ। രാജേംദ്രദേവരാജാനം ക്രുദ്ധശ്ചേദമുവാച ഹ
അപ്പോൾ മഹർഷിയായ ദുർവാസൻ കോപിച്ചു; ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രനോട് ക്രുദ്ധനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഐശ്വര്യമദദുഷ്ടാത്മന്നതിസ്തബ്ധോസി വാസവ। ശ്രിയോധാമസ്രജം യസ്മാന്മദ്ദത്താന്നാഭിനംദസി
'വാസവാ, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ നീ മനസ്സിൽ ദുഷ്ടനായി, അഭിമാനത്തോടെ പെരുമാറുന്നു. ഞാൻ നൽകിയ ശ്രീയുടെ പുഷ്പമാല നീ ആദരിച്ചില്ല.'
ത്രൈലോക്യശ്രീരതോ മൂഢ വിനാശമുപയാസ്യതി। മദ്ദത്താ ഭവതാ മാലാ ക്ഷിപ്താ യസ്മാന്മഹീതലേ
'മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും ഭാഗ്യം ഇനി നശിക്കും, കാരണം ഞാൻ നൽകിയ മാല നീ ഭൂമിയിൽ എറിഞ്ഞു.'
തസ്മാത്പ്രണഷ്ടലക്ഷ്മീകം ത്രൈലോക്യം തേ ഭവിഷ്യതി। യസ്യ സംജാതകോപസ്യ ഭയമേതി ചരാചരമ്
അതിനാല് നിന്റെ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഭാഗ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരിക്കും. അവിടുത്തെ കോപം ഉയര്ന്നതുകൊണ്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നവരും നിശ്ചലമായവരും എല്ലാം ഭയപ്പെടുന്നു.
തം മാം ത്വമതിഗര്വേണ ദേവരാജാവമന്യസേ। മഹേംദ്രോ വാരണസ്കംധാദവതീര്യ ത്വരാന്വിതഃ
നിന്റെ അത്യന്തം അഭിമാനത്തില് നീ എന്നെ അവഗണിച്ചു, ദേവരാജാവേ. മഹേന്ദ്രന് ത്വരയോടെ ആനയുടെ ചുമലില് നിന്ന് ഇറങ്ങി.
പ്രസാദയാമാസ മുനിം ദുര്വാസസമകല്മഷമ്। പ്രസാദ്യമാനഃ സ തദാ പ്രണിപാതപുരഃസരമ്
അവന് പാപരഹിതനായ ദുർവാസസിനെ മനസ്സിലാക്കി ശാന്തിപ്പെടുത്താന് ശ്രമിച്ചു; അവന്റെ മുമ്പില് നമസ്കരിച്ച് ക്ഷമ ചോദിച്ചു.
നാഹം ക്ഷമിഷ്യേ ബഹുനാ കിമുക്തേന ശതക്രതോ। ഇത്യുക്ത്വാ പ്രയയൌ വിപ്രോ ദേവരാജോപി തം പുനഃ
‘നിനക്ക് ഞാൻ ക്ഷമിക്കില്ല, കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല, ശതക്രതുവേ,’ എന്ന് പറഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണന് പോയി; ദേവരാജാവും അവനെ വീണ്ടും പിന്തുടര്ന്നു.
ആരുഹ്യൈരാവതം നാഗം പ്രയയാവമരാവതീമ്। തതഃ പ്രഭൃതി നിഃശ്രീകം സശക്രം ഭുവനത്രയമ്
അവന് ഐരാവതം എന്ന ആനയിലേറി അമരാവതിയിലേക്ക് പോയി. അതിനുശേഷം ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഭാഗ്യരഹിതമായി.
ന യജ്ഞാഃ സംപ്രവര്തംതേ ന തപസ്യംതി താപസാഃ। ന ച ദാനാനി ദീയംതേ നഷ്ടപ്രായമഭൂജ്ജഗത്
യാഗങ്ങള് നടക്കാതായി, തപസ്സുകാര് തപസ്സു നിര്ത്തി, ദാനം നല്കുന്നവരും ഇല്ലാതായി; ലോകം പൂര്ണമായും നശിച്ചുപോയി.
ഏവമത്യംതനിഃശ്രീകേ ത്രൈലോക്യേ സത്ത്വവര്ജിതേ। ദേവാന്പ്രതിബലോദ്യോഗം ചക്രുര്ദൈതേയദാനവാഃ
ഇങ്ങനെ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഭാഗ്യവും ധര്മ്മവും ഇല്ലാതെ പോയപ്പോള് ദൈത്യരും ദാനവരും ദേവന്മാരെ തോല്പ്പിക്കാന് തയ്യാറായി.
വിജിതാസ്ത്രിദശാ ദൈത്യൈരിംദ്രാദ്യാഃ ശരണം യയുഃ। പിതാമഹം മഹാഭാഗം ഹുതാശനപുരോഗമാഃ
ദൈത്യര് ദേവന്മാരെയും ഇന്ദ്രനെയും ജയിച്ചു; അഗ്നിയെ മുന്നിലാക്കി മഹാഭാഗനായ പിതാമഹനോടു അവര് അഭയം തേടി.
യഥാവത്കഥിതേ ദേവൈര്ബ്രഹ്മാ പ്രാഹ തഥാ സുരാന്। ക്ഷീരോദസ്യോത്തരം കൂലം ജഗാമ സഹിതഃ സുരൈഃ
ദേവന്മാരുടെ കഥ കേട്ട ബ്രഹ്മാവ് അവരെ അനുസരിച്ച് പറഞ്ഞു; പിന്നെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കേ കരയിലേക്ക് പോയി.
ഗത്വാ ജഗാദ ഭഗവാന്വാസുദേവം പിതാമഹഃ। ഉത്തിഷ്ഠ വിഷ്ണോ ശീഘ്രം ത്വം ദേവതാനാം ഹിതം കുരു
അവിടെ ചെന്നു, പിതാമഹന് വാസുദേവനോടു പറഞ്ഞു: ‘വിഷ്ണുവേ, എഴുന്നേറ്റു, ദേവന്മാരുടെ ഭാവി നന്മക്കായി വേഗം പ്രവര്ത്തിക്കണം.’
ത്വയാ വിനാ ദാനവൈസ്തു ജിതാഃ സര്വേ പുനഃപുനഃ। ഇത്യുക്തഃ പുംഡരീകാക്ഷഃ പുരുഷഃ പുരുഷോത്തമഃ
‘നീ ഇല്ലാതെ ദേവന്മാര് വീണ്ടും വീണ്ടും ദൈത്യര്ക്കു തോറ്റുപോകുന്നു,’ എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോള് കമലനയനായ പരമപുരുഷന് സംസാരിച്ചു.
അപൂര്വരൂപസംസ്ഥാനാന്ദൃഷ്ട്വാ ദേവാനുവാച ഹ। തേജസോ ഭവതാം ദേവാഃ കരിഷ്യാമ്യുപബൃംഹണമ്
ദേവന്മാരുടെ അത്യന്തം ദുർബലമായ അവസ്ഥ കണ്ടു, അവന് പറഞ്ഞു: ‘ഞാന് നിങ്ങളുടെ ശക്തി വര്ദ്ധിപ്പിക്കും, ദേവന്മാരേ.’
വദാമ്യഹം യത്ക്രിയതാം ഭവദ്ഭിസ്തദിദം സുരാഃ। ആനീയ സഹിതാ ദൈത്യൈഃ ക്ഷീരാബ്ധൌ സകലൌഷധീഃ
‘എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ഞാന് പറയും, ദേവന്മാരേ. ദൈത്യന്മാരോടൊപ്പം എല്ലാ ഔഷധികളും ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക.’
മംഥാനം മംദരം കൃത്വാ നേത്രം കൃത്വാ ച വാസുകിമ്। മഥ്യതാമമൃതം ദേവാഃ സഹായേ മയ്യവസ്ഥിതേ
‘മന്ദരപര്വ്വതം കുലുക്കാന് ഉപയോഗിച്ച്, വാസുകിയെ കയറ്റിയാക്കി, ഞാന് സഹായിക്കുമ്പോള് ദേവന്മാരേ, അമൃതം കുലുക്കണം.’
സാമപൂര്വം ച ദൈതേയാംസ്തത്ര സമ്ഭാഷ്യ കര്മണി। സമാനഫലഭോക്താരോ യൂംയ ചാത്ര ഭവിഷ്യഥ
‘ആദ്യം ദൈത്യന്മാരോട് സൗഹൃദത്തോടെ ഈ കാര്യത്തില് സംസാരിക്കുക; ഫലത്തില് നിങ്ങളെല്ലാവരും ഒരുപോലെ പങ്കുവെക്കും.’
മഥ്യമാനേ ച തത്രാബ്ധൌ യത്സമുത്പദ്യതേഽമൃതമ്। തത്പാനാദ്ബലിനോ യൂയമമരാഃ സംഭവിഷ്യഥ
‘ക്ഷീരസമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോള് അമൃതം പുറത്തുവരുമ്പോള്, അതു കുടിച്ചാല് നിങ്ങള് ശക്തരായി അമരന്മാരാകും.’
തഥൈവാഹം കരിഷ്യാമി യഥാ ത്രിദശവിദ്വിഷഃ। ന പ്രാപ്സ്യംത്യമൃതം ദേവാഃ കേവലം ക്ലേശഭാഗിനഃ
‘അതു പോലെ തന്നെ, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കള്ക്ക് അമൃതം ലഭിക്കാതിരിക്കാന് ഞാന് ശ്രദ്ധിക്കും; ദേവന്മാര്ക്ക് മാത്രം അതു ലഭിക്കും, എങ്കിലും കഷ്ടം സഹിക്കേണ്ടി വരും.’
ഇത്യുക്താ ദേവദേവേന സര്വ ഏവ തതഃ സുരാഃ। സംധാനമസുരൈഃ കൃത്വാ യത്നവംതോഽമൃതേഭവന്
ദേവദേവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടശേഷം, ദേവന്മാര് എല്ലാവരും അസുരന്മാരുമായി കൂട്ടുകൂടി അമൃതം നേടാന് പരിശ്രമിച്ചു.
സര്വൌഷധീഃ സമാനീയ ദേവദൈതേയദാനവാഃ। ക്ഷിപ്ത്വാ ക്ഷീരാബ്ധിപയസി ശരദഭ്രാമലത്വിഷി
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ദാനവന്മാരും എല്ലാം ഔഷധികൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, അവയെ ശരദ്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങൾപോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള പാൽക്കടലിൽ ഇട്ടു.
മംഥാനം മംദരം കൃത്വാ നേത്രം കൃത്വാ ച വാസുകിമ്। തതോ മഥിതുമാരബ്ധാ രാജേംദ്ര തരസാമൃതമ്
മന്ദരപർവ്വതം കയറ്റിയായി, വാസുകിയെ കയറ്റു കയറ്റായി എടുത്ത്, അവർ അമൃതം നേടാൻ ഉത്സാഹത്തോടെ പാൽക്കടൽ ഉഴുകാൻ തുടങ്ങി, രാജാവേ.