പ്രതിഹാരമിമം കൃത്വാ ശീതാദേസ്താഃ പ്രജാഃ പുനഃ। വാര്തോപായം തതശ്ചക്രുര്ഹസ്തസിദ്ധിം ച കര്മജാമ്
ഇങ്ങനെ തണുപ്പ് മുതലായവയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം ഒരുക്കിയ ശേഷം, അവർ ഉപജീവന മാർഗങ്ങളും കൈവശം തൊഴിൽ കഴിവുകളും കണ്ടെത്തി.
വ്രീഹയശ്ച യവാശ്ചൈവ ഗോധൂമാ അണവസ്തിലാഃ। പ്രിയംഗുകോവിദാരാശ്ച കോരദൂഷാഃ സചീനകാഃ
അവിടെ അരി, യവം, ഗോതമ്പ്, ചെറുപയർ, എള്ള്, പ്രിയങ്കു, കൊരദൂഷ, ചീന എന്നിവയും ഉൽപ്പന്നമായി.
മാഷാ മുദ്ഗാ മസൂരാശ്ച നിഷ്പാവാഃ സകുലത്ഥകാഃ। അഢകാശ്ചണകാശ്ചൈവ ശണാസ്സപ്തദശ സ്മൃതാഃ
ഉഴുന്ന്, പയർ, മസൂർ, നിഷ്പാവം, കുലത്ത, അടകം, കടല, ചണ എന്നിവ ചേർത്ത് പതിനേഴു തരങ്ങൾ അങ്ങനെ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേതാ ഓഷധീനാം തു ഗ്രാമ്യാണാം ജാതയോ നൃപ। ഓഷധ്യോ യജ്ഞിയാശ്ചൈവ ഗ്രാമ്യാവന്യാശ്ചതുര്ദശ
ഇവയാണ് കൃഷിയിടങ്ങളിൽ വളരുന്ന ഔഷധികൾ, രാജാവേ. യജ്ഞത്തിന് അനുയോജ്യമായ കൃഷിയിടത്തിലും കാടിലും വളരുന്ന പതിനാലു തരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
വ്രീഹയഃ സയവാ മാഷാ ഗോധൂമാ അണവസ്തിലാഃ। പ്രിയംഗുസപ്തമാ ഹ്യേതാ അഷ്ടമാസ്തു കുലുത്ഥകാഃ
അരി, യവം, ഉഴുന്ന്, ഗോതമ്പ്, ചെറുപയർ, എള്ള്, പ്രിയങ്കു—ഇവയാണ് ഏഴ്; എട്ടാമത്തേത് കുലത്തയാണ്.
ശ്യാമാകസ്ത്വഥ നീവാരോ വര്തുലസ്സ ഗവേധുകഃ। അഥ വേണുയവാഃ പ്രോക്താസ്തദ്വന്മര്കടകാ നൃപ
ശ്യാമാകം, നീവാരം, വർത്തുലം, ഗവേദുകം, വേണുയവം, മാർക്കടകം എന്നിവയും കൂടി, മഹാരാജാവേ.
ഗ്രാമ്യാ വന്യാഃ സ്മൃതാ ഹ്യേതാ ഓഷധ്യശ്ച ചതുര്ദശ। യജ്ഞനിഷ്പത്തയേ തദ്വത്തഥാസാം ഹേതുരുത്തമഃ ൧൫൦ 1.3.
കൃഷിയിടത്തിലും കാടിലും വളരുന്ന ഈ പതിനാലു ഔഷധികൾ യജ്ഞത്തിന് ഏറ്റവും നല്ല മാർഗമാണ്.
ഏതാശ്ച സഹയജ്ഞേന പ്രജാനാം കാരണം പരമ്। പരാപരവിദഃ പ്രാജ്ഞാസ്തതോ യജ്ഞാന്വിതന്വതേ
ഇവയും യജ്ഞവും ചേർന്ന് ജനങ്ങളുടെ പരമകാരണമാകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഉന്നതതയും താഴ്മയും അറിയുന്ന ജ്ഞാനികൾ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
അഹന്യഹന്യനുഷ്ഠാനം യജ്ഞാനാം പാര്ഥിവോത്തമ। ഉപകാരകരം പുംസാം ക്രിയമാണം ഫലാര്ഥിനാമ്
രാജാവേ, ദിവസേന യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നത് ഫലത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആളുകൾക്ക് ഉപകാരപ്രദമാണ്.
യേഷാം ചകാലസൃഷ്ടോസൌ പപാ(?)ബിംദുര്മഹാമതേ। മര്യാദാം സ്ഥാപയാമാസ യഥാസ്ഥാനം യഥാഗുണമ്
ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ജനിച്ചവർക്ക്, മഹാമനസ്സേ, അവരവരുടെ സ്ഥാനംക്കും ഗുണത്തിനും അനുസരിച്ച് അതാത് പരിധികൾ സ്ഥാപിച്ചു.
വര്ണാനാമാശ്രമാണാം ച ധര്മാന്ധര്മഭൃതാംവര। ലോകാംശ്ച സര്വവര്ണാനാം സമ്യഗ്ധര്മാനുപാലിനാമ്
വർണങ്ങൾക്കും ആശ്രമങ്ങൾക്കും, ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കുന്നവരേ, അവരവരുടെ കർത്തവ്യങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചു; ധർമ്മം ശരിയായി പാലിക്കുന്ന എല്ലാ വർണങ്ങൾക്കുമുള്ള ലോകങ്ങളും നിർണ്ണയിച്ചു.
പ്രാജാപത്യം ബ്രാഹ്മണാനാം സ്മൃതം സ്ഥാനം തു പാര്ഥിവ। സ്ഥാനമൈംദ്രം ക്ഷത്രിയാണാം സങ്ഗ്രാമേഷ്വനിവര്തിനാമ്
ബ്രാഹ്മണർക്കായി പ്രജാപത്യ എന്ന സ്ഥാനം ഓർത്തിരിക്കുന്നു, രാജാവേ; യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങാത്ത ക്ഷത്രിയർക്കായി ഇന്ദ്രൻ്റെ സ്ഥാനം ആണ്.
വൈശ്യാനാമ്മാരുതം സ്ഥാനം സ്വധര്മമനുവര്തിനാമ്। ഗാന്ധര്വം ശൂദ്രജാതീനാം പരിചര്യാ സുവര്തിനാമ്
സ്വധർമ്മം അനുസരിക്കുന്ന വൈശ്യർക്കായി മാർുതൻ്റെ സ്ഥാനം, സേവനത്തിൽ ഉത്തമരായ ശൂദ്രർക്കായി ഗാന്ധർവലോകം.
അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണാം യതീനാമൂര്ദ്ധ്വരേതസാമ്। സ്മൃതം തേഷാം തു യത്സ്ഥാനം തദേവ ഗുരുവാസിനാമ്
എൺപത്തിയെട്ടായിരം ഉർദ്ധ്വരേതസ്സന്മ്യാസികൾക്കും ഗുരുവിനൊപ്പം വസിക്കുന്നവർക്കുമുള്ള സ്ഥാനം ഒരുപോലെയാണ്.
സപ്തര്ഷീണാം ച യത്സ്ഥാനം സ്മൃതം തദ്വൈ വനൌകസാമ്। പ്രാജാപത്യം ഗൃഹസ്ഥാനാം ന്യാസിനാം ബ്രാഹ്മസംജ്ഞിതമ്
ഏഴു മഹർഷിമാർക്കുള്ള സ്ഥാനം വനവാസികൾക്കുമാണ്; ഗൃഹസ്ഥർക്കായി പ്രജാപത്യലോകം, സന്ന്യാസികൾക്ക് ബ്രഹ്മലോകം.
യോഗിനാമമൃതം സ്ഥാനം ബ്രഹ്മണഃ പരമം പദം। ഏകാംതിനഃ സദോദ്യുക്താ ധ്യായിനോ യോഗിനോ ഹി യേ
യോഗികൾക്കുള്ള സ്ഥാനം അമൃതസ്വരൂപമായ ബ്രഹ്മൻ്റെ പരമപദമാണ്; ഏകാന്തരായി, എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ ധ്യാനത്തിൽ ലീനരായ യോഗികൾക്ക് അതാണ് ലക്ഷ്യം.
തേഷാം തത്പരമം സ്ഥാനം യത്തത്പശ്യംതി സൂരയഃ। ഗതാഗതാനി വര്ത്തംതേ ചംദ്രാദിത്യാദയോ ഗ്രഹാഃ
അവർക്കുള്ള പരമസ്ഥാനം മഹർഷിമാർ കാണുന്നതുതന്നെ ആണു; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളും വരവുപോകലിൽ ചുറ്റുന്നു.
അദ്യാപി ന നിവര്തംതേ നാരായണപരായണാഃ। താമിസ്രമംധതാമിസ്രം മഹാരൌരവ രൌരവമ്
ഇന്നും നാരായണഭക്തർ തിരിച്ചുവരുന്നില്ല; താമിസ്രം, അന്ധതാമിസ്രം, മഹാരൗരവം, റൗരവം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
അസിപത്രവനം ഘോരം കാലസൂത്രമവീചിമത്। വിനിംദകാനാം വേദസ്യ യജ്ഞവ്യാഘാതകാരിണാമ്
കത്തിയിലയുള്ള കാടും, കാലസൂത്രവും, അവീചിയും—വേദത്തെ അപമാനിക്കുന്നവർക്കും യജ്ഞം തടയുന്നവർക്കുമാണ് ഈ ഭയങ്കരസ്ഥലങ്ങൾ.
സ്ഥാനമേതത്സമാഖ്യാതം സ്വധര്മത്യാഗിനശ്ച യേ। തതോഭിധ്യായതസ്തസ്യ ജജ്ഞിരേ മാനസാഃ പ്രജാഃ
സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർക്കാണ് ഈ സ്ഥാനം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്; അവൻ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള സന്തതികൾ ജനിച്ചു.
തച്ഛരീരസമുത്പന്നൈഃ കായസ്ഥൈഃ കരണൈഃ സഹ। ക്ഷേത്രജ്ഞാഃ സമവര്ത്തംത ഗാത്രേഭ്യസ്തസ്യ ധീമതഃ
അവൻ്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അവയവങ്ങളോടൊപ്പം, അവയവങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കൊപ്പം, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാർ ആ ജ്ഞാനിയുടെയും ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദിച്ചു.
തേ സര്വേ സമവര്തംത യേ മയാ പ്രാഗുദാഹൃതാഃ। ദേവാദ്യാഃ സ്ഥാവരാം താശ്ച ത്രൈഗുണ്യവിഷയേസ്ഥിതാഃ
ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ ദേവന്മാരും, അചഞ്ചലജന്തുക്കളും, മൂന്നു ഗുണങ്ങളിലുമുള്ള സകലജീവികളും അങ്ങനെ ജനിച്ചു.
ഏവം ഭൂതാനി സൃഷ്ടാനി സ്ഥാവരാണി ചരാണി ച। യദാസ്യ താഃ പ്രജാഃ സര്വാനവ്യവര്ദ്ധംതധീമതഃ
ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും നിലനിൽക്കുന്നവരുമായ ജീവികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; എന്നാൽ ആ മഹാത്മാവിന് അവ സന്തതികൾ വർദ്ധിച്ചില്ല.
അഥാന്യാന്മാനസാന്പുത്രാന്സദൃശാനാത്മനോഽസൃജത്। ഭൃഗും മാം പുലഹം ചൈവ ക്രതുമംഗിരസം തഥാ
അപ്പോൾ അവൻ തനിക്കു സമാനമായ മറ്റൊരു മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു—ഭൃഗു, എന്നെ, പുലഹ, ക്രതു, അഗിരസു എന്നിവരെ.
മരീചിം ദക്ഷമത്രിം ചവസിഷ്ഠംചൈവമാനസാന്। നവബ്രഹ്മാണ ഇത്യേതേപുരാണേ നിശ്ചയം ഗതാഃ
മരീചി, ദക്ഷ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ എന്നിവരും മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാരാണ്; ഇവരാണ് പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒൻപതു ബ്രഹ്മന്മാർ.
സനംദനാദയോ യേ ച പൂര്വം സൃഷ്ടാസ്തു വേധസാ। ന തേ ലോകേഷ്വസജ്ജംത നിരപേക്ഷാഃ പ്രജാസുതേ
സനന്ദനനും മറ്റു മുൻപ് സ്രഷ്ടാവിനാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവരും ലോകങ്ങളിൽ സന്തതിയിൽ ആസ്വാദനമില്ലാതെ അശക്തരായി തുടരുന്നു.
സര്വേ ഹ്യാഗതവിജ്ഞാനാ വീതരാഗാ വിമത്സരാഃ। തേഷ്വേവം നിരപേക്ഷേഷു ലോകസൃഷ്ടൌ മഹാത്മനഃ
സത്യത്തെ അറിയുന്ന മഹാത്മാക്കൾ എല്ലാവരും മോഹവും അസൂയയും ഇല്ലാത്തവരും, പക്ഷപാതമില്ലാത്തവരുമായിരുന്നു. ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി അത്തരം മഹാത്മാക്കളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്.
ബ്രഹ്മണോഭൂന്മഹാന്ക്രോധസ്ത്രൈലോക്യദഹന ക്ഷമഃ। തസ്യ ക്രോധാത്സമുദ്ഭൂതം ജ്വാലാമാലാവദീപിതമ്
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ചുട്ടുകളയാൻ കഴിയുന്ന വലിയ കോപം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു. ആ കോപത്തിൽ നിന്ന് ജ്വലിക്കുന്ന തീയുടെ വലിയ അകലം പുറത്ത് വന്നു.
ബ്രഹ്മണസ്തു തദാ ജ്യോതിസ്ത്രൈലോക്യമഖിലം ദഹത്। ഭ്രകുടീ കുടിലാത്തസ്യ ലലാടാത്ക്രോധദീപിതാത്
അന്നപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ചുണ്ടുകൾ ചുരുണ്ട കോപഭരിതമായ നെറ്റിയിൽ നിന്ന്, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ചുട്ടുകളയുന്ന പ്രകാശം പുറത്ത് വന്നു.
സമുത്പന്നസ്തദാ രുദ്രോ മധ്യാഹ്നാര്കസമപ്രഭഃ। അര്ദ്ധനാരീനരവപുഃ പ്രചണ്ഡോതി ശരീരവാന്
അപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് രുദ്രൻ ഉദിച്ചുവന്നു. ഉച്ചക്കാല സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവനും, അർദ്ധം പുരുഷനും അർദ്ധം സ്ത്രീയും ആയ ഭയങ്കരമായ രൂപവും ഉള്ളവനായിരുന്നു.