തം ദൃഷ്ട്വാ സാധകം സര്ഗമമന്യദപരം പ്രഭുഃ। തസ്യാഭിധ്യായതസ്സര്ഗസ്തിര്യക്സ്രോതോഭ്യവര്തത
ആ സൃഷ്ടി ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് കണ്ടു, ഭഗവാൻ മറ്റൊരു വ്യത്യസ്തമായ സൃഷ്ടി ചിന്തിച്ചു; അവന്റെ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് തിര്യക്സ്രോതസെന്ന സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു.
യസ്മാത്തിര്യക്പ്രവൃത്തിഃ സ്യാത്തിര്യക്സ്രോതസ്തതഃ സ്മൃതഃ। പശ്വാദയസ്തേ വിഖ്യാതാസ്തമഃ പ്രായാ ഹ്യവേദിനഃ
അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ വശലതയിലായതിനാൽ അവരെ തിര്യക്സ്രോതസെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു; പശുക്കൾ മുതലായവ ഇവരിൽ പ്രശസ്തരാണ്, ഇവർ അധികം അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിയവരും അജ്ഞാനികളും ആണ്.
ഉത്പഥഗ്രാഹിണശ്ചൈവ തേ ജ്ഞാനേ ജ്ഞാനമാനിനഃ। അഹംകൃതാസ്ത്വഹംമാനാ അഷ്ടാവിംശദ്വിധാത്മകാഃ। അംതഃപ്രകാശാസ്തേ സര്വ ആവൃതാസ്തേ പരസ്പരമ്
അവർ തെറ്റായ വഴിയിൽ പോകുന്നവരും, അജ്ഞാനികളായിട്ടും തങ്ങൾ ജ്ഞാനികൾ എന്ന് കരുതുന്നവരും, അഹങ്കാരവും അഭിമാനവും നിറഞ്ഞവരും, ഇരുപത്തിയെട്ട് വിധങ്ങളുള്ളവരും, ഉള്ളിൽ വെളിച്ചമുള്ളവരും, തമ്മിൽ തമ്മിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവരുമാണ്.
തമപ്യസാധകം മത്വാ ധ്യായതോന്യസ്തതോഭവത്। ഊര്ദ്ധ്വസ്രോതസ്തൃതീയസ്തു സാത്വികോര്ധ്വമവര്തത
ആ സൃഷ്ടിയും ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് കരുതി, ഭഗവാൻ വീണ്ടും ധ്യാനിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് മൂന്നാമത്തെ സാത്വികമായ, മേലോട്ടുള്ള സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു.
തേ സുഖപ്രീതിബഹുലാ ബഹിരംതരനാവൃതാഃ। പ്രകാശാ ബഹിരംതശ്ച ഊര്ദ്ധ്വസ്രോതാസ്തതഃ സ്മൃതാഃ
അവർ സന്തോഷത്തിലും ആനന്ദത്തിലും സമൃദ്ധിയുള്ളവരും, പുറത്തും ഉള്ളിലും മറയില്ലാത്തവരും, വെളിച്ചം നിറഞ്ഞവരും, അതുകൊണ്ട് അവരെ ഊർദ്ധ്വസ്രോതസെന്ന് വിളിക്കുന്നു.
തുഷ്ടാത്മനസ്തൃതീയസ്തു ദേവസര്ഗസ്തു സംസ്മൃതഃ। തസ്മിന്സര്ഗേ ഭവത്പ്രീതിര്നിഷ്പന്നേ ബ്രഹ്മണസ്തദാ
സന്തുഷ്ടമായ സ്വഭാവമുള്ള മൂന്നാമത്തെ സൃഷ്ടിയാണ് ദേവതകളുടെ സൃഷ്ടി എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്; ആ സൃഷ്ടി പൂർത്തിയായപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന് സന്തോഷം ഉണ്ടായി.
തതോന്യം സ തദാ ദധ്യൌ സാധകം സര്ഗമുത്തമമ്। അസാധകാംസ്തുതാന്ജ്ഞാത്വാ മുഖ്യസര്ഗാദിസംഭവാന്
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ്, മുഖ്യസൃഷ്ടിയിലും മറ്റും ഉണ്ടായ ഫലപ്രദമല്ലാത്തവയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഫലപ്രദമായ മറ്റൊരു സൃഷ്ടി ധ്യാനിച്ചു.
തഥാഭിധ്യായതസ്തസ്യ സത്യാഭിധ്യായിനസ്തതഃ। പ്രാദുര്ഭൂതസ്തദാവ്യക്താദര്വാക്സ്രോതസ്തു സാധകഃ
അങ്ങനെ സത്യസങ്കൽപ്പത്തോടെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് അവാക്സ്രോതസെന്ന ഫലപ്രദമായ സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു.
യസ്മാദര്വാക്പ്രവര്തംതേ തതോഽവാക്സ്രോതസസ്തു തേ। തേ ച പ്രകാശബഹുലാസ്തമോദ്രിക്താ രജോധികാഃ
അവരുടെ പ്രവൃത്തി താഴോട്ടാണ് പോകുന്നത്, അതുകൊണ്ട് അവരെ അവാക്സ്രോതസെന്ന് വിളിക്കുന്നു; അവർ വെളിച്ചത്തിൽ സമൃദ്ധിയുള്ളവരും, എന്നാൽ അന്ധകാരവും രാജസ്സും അധികം ഉള്ളവരുമാണ്.
തസ്മാത്തേ ദുഃഖബഹുലാ ഭൂയോഭൂയശ്ച കാരിണഃ। പ്രകാശാ ബഹിരംതശ്ച മനുഷ്യാഃ സാധകാശ്ച തേ
അതിനാൽ അവർ ദുഃഖം നിറഞ്ഞവരും, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുമാണ്; പുറത്തും ഉള്ളിലും വെളിച്ചമുള്ള ഇവരാണ് മനുഷ്യർ, ഇവർ ഫലപ്രദരാണ്.
പംചമോനുഗ്രഹഃ സര്ഗഃ സ ചതുര്ദ്ധാ വ്യവസ്ഥിതഃ। വിപര്യയേണ സിദ്ധ്യാ ച ശക്ത്യാ തുഷ്ട്യാ തഥൈവ ച ൭൩ (തുലനീയ - ബ്രഹ്മാണ്ഡ പുരാണമ് [https://sa.wikisource.org/s/89a ൧.൧.൫.൬൧], ലിങ്ഗ പുരാണമ് [https://sa.wikisource.org/s/4ii ൧.൭൦.൧൫൮])। വിവൃത്തം വര്ത്തമാനം ച തേ ന ജാനംതി വൈ പുനഃ। ഭൂതാദികാനാം ഭൂതാനാം ഷഷ്ഠഃ സര്ഗഃ സ ഉച്യതേ
അഞ്ചാമത്തെ സൃഷ്ടി അനുഗ്രഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്, അത് നാലു വിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു: മറിച്ചുള്ളത്, സിദ്ധിയുള്ളത്, ശക്തിയുള്ളത്, സന്തോഷമുള്ളത്. ആറാമത്തെ സൃഷ്ടി ഭൂതാദി എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിൽ ഉള്ള ജീവികൾ കഴിഞ്ഞതോ ഇപ്പോഴുള്ളതോ അറിയുന്നില്ല.
തേ പരിഗ്രാഹിണഃ സര്വേ സവിഭാഗതരാസ്തു തേ। ചോദനാ ജാപ്യശീലാശ്ച ജ്ഞേയാ ഭൂതാദികാസ്തു തേ
അവരൊക്കെയും പിടിച്ചുപറ്റുന്നവരും, കൂടുതൽ വ്യത്യസ്തമായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടവരുമാണ്; പ്രേരണയാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരും ജപശീലമുള്ളവരുമാണ്, ഇവരെ ഭൂതാദികർ എന്ന് അറിയണം.
ഇത്യേതേ കഥിതാഃ സര്ഗാഃ ഷഡത്ര നൃപസത്തമ। പ്രഥമോ മഹതസ്സര്ഗോ ദ്വിതീയോ ബ്രഹ്മണസ്തു യഃ
ഇങ്ങനെ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ ആറു സൃഷ്ടികൾ ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചു: ഒന്നാമത് മഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, രണ്ടാമത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടി.
തന്മാത്രാണാം ദ്വിതീയസ്തു ഭൂതസര്ഗോഹി സ സ്മൃതഃ। വൈകാരികസ്തൃതീയസ്തു സര്ഗശ്ചൈംദ്രിയകഃ സ്മൃതഃ
രണ്ടാമത്തേത് തന്മാത്രകളുടെ സൃഷ്ടി, അതാണ് ഭൂതസൃഷ്ടി എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്; മൂന്നാമത്തേത് വൈകാരികം, അതാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഇത്യേഷ പ്രാകൃതഃ സര്ഗഃ സംഭൂതോ ബുദ്ധിപൂര്വകഃ। മുഖ്യസര്ഗശ്ചതുര്ഥസ്തു മുഖ്യാ വൈ സ്ഥാവരാഃ സ്മൃതാഃ
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിപൂർവ്വം ഉണ്ടായതാണിത് പ്രകൃതിസൃഷ്ടി; നാലാമത്തേത് മുഖ്യസൃഷ്ടി, അതാണ് പ്രധാനമായ നിലനിൽക്കുന്ന ജീവികൾ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തിര്യക്സ്രോതശ്ച യഃ പ്രോക്തസ്തിര്യഗ്യോന്യസ്സ ഉച്യതേ। തതോര്ധ്വസ്രോതസാം ഷഷ്ഠോ ദേവസര്ഗസ്തു സ സ്മൃതഃ
തിര്യക്സ്രോതസെന്ന് പറയുന്നത് മൃഗസൃഷ്ടി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; അതിന് ശേഷം ആറാമത്തേത് ദേവതകളുടെ സൃഷ്ടിയാണ്, അതാണ് ഊർദ്ധ്വസ്രോതസെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
തതോര്വാക്സ്രോതസാം സര്ഗഃ സപ്തമഃ സ തു മാനുഷഃ। അഷ്ടമോനുഗ്രഹഃ സര്ഗഃ സാത്വികസ്താമസസ്തു സഃ
അതിനുശേഷം ഏഴാമത്തെ സൃഷ്ടിയാണ് വാക്കിന്റെ വഴി ഉള്ള ജീവികൾ, അതാണ് മനുഷ്യസൃഷ്ടി. എട്ടാമത്തെ സൃഷ്ടി ദയയുടെ സൃഷ്ടിയാണ്, അതു സാത്വികസ്വഭാവമുള്ളതും, താമസസ്വഭാവമുള്ളതും ആകുന്നു.
പംചൈതേ വൈകൃതാഃ സര്ഗാഃ പ്രാകൃതാസ്തു ത്രയഃ സ്മൃതാഃ। പ്രാകൃതോ വൈകൃതശ്ചൈവ കൌമാരോ നവമഃ സ്മൃതഃ
ഈ അഞ്ചു സൃഷ്ടികളും വ്യത്യസ്തമായവയാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു, ആദ്യത്തെ മൂന്നു പ്രധാന സൃഷ്ടികളാണ്. ഒമ്പതാമത്തെ കൗമാരസൃഷ്ടി പ്രധാനവും വ്യത്യസ്തവുമായതും ആകുന്നു.
ഏതേ തവ സമാഖ്യാതാ നവസര്ഗാഃ പ്രജാപതേഃ। പ്രാകൃതാ വൈകൃതാശ്ചൈവ ജഗതോ മൂലഹേതവഃ
ഇങ്ങനെ പ്രജാപതിയുടെ ഒമ്പതു സൃഷ്ടികളും, പ്രധാനവും വ്യത്യസ്തവുമായവയും, ലോകത്തിന്റെ മൂലകാരണമാകുന്നവയുമാണ്, നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചു.
സൃജതോ ജഗദീശസ്യ കിമന്യച്ഛ്രോതുമര്ഹസി। ഭീഷ്മ ഉവാച। സംക്ഷേപാത്കഥിതാഃ സര്ഗാ ദേവാദീനാം ഗുരോസ്തഥാ
ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് മറ്റെന്താണ് നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ഗുരുവിന്റെയും സൃഷ്ടികൾ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വിസ്തരാച്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി ത്വത്തോ മുനിവരോത്തമ। പുലസ്ത്യ ഉവാച। കര്മഭിര്ഭാവിതാഃ സര്വേകുശലാകുശലൈസ്തു തേ
മഹാമുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, നിന്നിൽ നിന്ന് ഞാൻ അതിന്റെ വിശദമായ വിവരണം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ആ ജീവികൾ എല്ലാം അവരുടെ നല്ലതും ചീത്തയുമായ കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് രൂപം കൊണ്ടത്.
ഖ്യാത്യാ തയാ ഹ്യനിര്മുക്താഃ സംഹാരേ ഹ്യുപസംഹൃതാഃ। സ്ഥാവരാന്താസ്സുരാദ്യാസ്തു പ്രജാ രാജംശ്ചതുര്വിധാഃ
അവരുടെ പ്രശസ്തിയുടെ കാരണത്താൽ അവർ മോചിതരാകുന്നില്ല, എന്നാൽ സംഹാരസമയത്ത് അവർ ഒറ്റയടിക്ക് അകറ്റപ്പെടുന്നു. ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് അചഞ്ചലങ്ങളിലേക്കുള്ള എല്ലാ ജീവികളും രാജാവേ, നാലു തരത്തിലുള്ളവയാണ്.
ബ്രഹ്മണഃ കുര്വതഃ സൃഷ്ടിം ജജ്ഞിരേ മാനസാഃ സ്മൃതാഃ। തതോ ദേവാസുരപിതൄന്മാനുഷാംസ്തു ചതുഷ്ടയം
ബ്രഹ്മാവു സൃഷ്ടി നടത്തുമ്പോൾ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള ജീവികൾ ജനിച്ചു. അതിനുശേഷം ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, മനുഷ്യർ എന്ന നാല് വിഭാഗങ്ങളും ഉണ്ടായി.
സിസൃക്ഷുരംഭാംസ്യേതാനി സ്വമാത്മാനമയൂയുജത്। മുക്താത്മനസ്തതോ ജാതാ ദുരാത്മാനഃ പ്രജാപതേഃ
ഈ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ആത്മാവിനെ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു. മോചിതനായ ആത്മാവിൽ നിന്ന് പ്രജാപതിയുടെ ദുഷ്ടജീവികൾ ജനിച്ചു.
സിസൃക്ഷോര്ജഘനാത്പൂര്വം ജജ്ഞിരേ ത്വസുരാസ്തതഃ। തത്യാജ താം തതോ ദുഷ്ടാന്തമോമാത്രാത്മികാം തനും
സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ താഴത്തെ ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യം അസുരന്മാർ ജനിച്ചു. പിന്നെ അദ്ദേഹം ആ ദുഷ്ടമായ, ഇരുണ്ട സ്വഭാവമുള്ള ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
സാ തു ത്യക്താ തനുസ്തേന രാജേംദ്രാഭൂദ്വിഭാവരീ। സിസൃക്ഷുരന്യദേഹസ്ഥഃ പ്രീതിമാപുസ്തതഃ സുരാഃ
അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ആ ശരീരം രാത്രി ആയി മാറി, രാജാവേ. ബ്രഹ്മാവ് മറ്റൊരു ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർ സന്തോഷം നേടി.
സത്വോദ്രിക്താഃ സമുദ്ഭൂതാ മുഖതോ ബ്രഹ്മണോ നൃപ। ത്യക്താ സാപി തനുസ്തേന സത്വപ്രായമഭൂദ്ദിനം
സാത്വികസ്വഭാവം നിറഞ്ഞവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു, രാജാവേ. ആ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ അതും സാത്വികം കൂടുതലുള്ള പകലായി മാറി.
തതോ ഹി ബലിനോ രാത്രാവസുരാ ദേവതാദി വാ। സത്വമാത്രാത്മികാം ചൈവ തതോന്യാം ജഗൃഹേ തനുമ്
അതിനാൽ ശക്തരായ അസുരന്മാർ രാത്രിയിൽ സജീവരായിരിക്കുന്നു, ദേവന്മാർ പകലിൽ. പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് സാത്വികസ്വഭാവം മാത്രം ഉള്ള മറ്റൊരു ശരീരം സ്വീകരിച്ചു.
പിതൃവന്മന്യമാനസ്യ പിതരസ്തസ്യ ജജ്ഞിരേ। ഉത്സസര്ജ പിതൄന്കൃത്വാ തതസ്താമപി സ പ്രഭുഃ
അവരെ പിതാക്കന്മാർ എന്ന് കരുതിയപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പിതാക്കന്മാർ ജനിച്ചു. പിതാക്കന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ആ ശരീരം ബ്രഹ്മാവ് ഉപേക്ഷിച്ചു.
സാ ചോത്സൃഷ്ടാ ഭവത്സംധ്യാ ദിനനക്താംതരാ സ്ഥിതിഃ। രജോമാത്രാത്മികാമന്യാം ജഗൃഹേ സ തനും തതഃ
അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ആ ശരീരം സന്ധ്യയായി, അതായത് പകലും രാത്രിയും ഇടയിൽ ഉള്ള സമയമായി മാറി. പിന്നെ അദ്ദേഹം രജോഗുണം മാത്രം ഉള്ള മറ്റൊരു ശരീരം സ്വീകരിച്ചു.