ശബ്ദാദിഭിര്ഗുണൈര്വീര യുക്താനീത്യുത്തരോത്തരൈഃ। ശാംതാ ഘോരാശ്ച മൂഢാശ്ച വിശേഷാസ്തേന തേ സ്മൃതാഃ
ശബ്ദം മുതലായ ഗുണങ്ങൾ ക്രമംകേടില്ലാതെ കൂടിക്കഴിഞ്ഞു. അതിനാൽ അവ ശാന്തം, ക്രൂരം, മൂടൽമഞ്ഞ് എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യാസങ്ങളോടെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
നാനാവീര്യാഃ പൃഥഗ്ഭൂതാസ്തതസ്തേ സംഹതിം വിനാ। നാശക്നുവന്പ്രജാഃ സ്രഷ്ടുമസമാഗമ്യ കൃത്സ്നശഃ
വിവിധ ശക്തികളും വേറിട്ട നിലയും ഉള്ള ഇവ, ഒരുമിച്ചില്ലെങ്കിൽ, പൂർണ്ണമായും ഒന്നിച്ചില്ലെങ്കിൽ, സൃഷ്ടിയെ സാദ്ധ്യമാക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
സമേത്യാന്യോന്യസംയോഗാത്പരസ്പരസമാശ്രയാത്। ഏകസംഘാതലക്ഷാശ്ച സംപ്രാപ്യൈക്യമശേഷതഃ
പിന്നീട് പരസ്പരം ചേർന്ന്, ഒരുമിച്ച് സംയോജിച്ച്, അവ ഒറ്റ സംയുക്തമായി പൂർണ്ണ ഐക്യത്തിലേക്ക് എത്തി.
പുരുഷാധിഷ്ഠിതത്വാച്ച വ്യക്താനുഗ്രഹണേ തഥാ। മഹദാദയോ വിശേഷാംതാ ഹ്യംഡമുത്പാദയംതി വൈ
പുരുഷൻ മേൽനോട്ടം വഹിച്ചതിനാലും, പ്രകടമായവയ്ക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നതിനാലും, മഹത്ത്വം മുതലായവയും അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങളും അണ്ടം സൃഷ്ടിച്ചു.
തത്ക്രമേണ വിവൃത്തം തു ജലബുദ്ബുദവത്സമമ്। തത്രാവ്യക്തസ്വരൂപോസൌ വ്യക്തരൂപീ ജനാര്ദനഃ
അത് ക്രമമായി, ജലബുധ്ബുദംപോലെ, വ്യാപിച്ചു. അവിടെ അവ്യക്തസ്വഭാവം ഉള്ളത്, പ്രകടമായ ജനാർദ്ദനനായി.
ബ്രഹ്മാബ്രഹ്മസ്വരൂപേണ സ്വയമേവ വ്യവസ്ഥിതഃ। മേരുരുല്ബമഭൂത്തസ്യ ജരായുശ്ച മഹീധരാഃ
ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മസ്വരൂപത്തിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ടു. മേരു അതിന്റെ നാഭിക്കൊടി ആയി, മഹാപർവ്വതങ്ങൾ അതിന്റെ ഗർഭപേശിയായി.
ഗര്ഭോദകം സമുദ്രാശ്ച തസ്യാസംശ്ച മഹാത്മനഃ। തത്ര ദ്വീപാസ്സമുദ്രാശ്ച സജ്യോതിര്ലോകസംഗ്രഹഃ
ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഗർഭജലവും സമുദ്രങ്ങളും അവനാണ്. അവയിൽ ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും പ്രകാശമുള്ള ലോകങ്ങളും ഒന്നിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്മിന്നംഡേഽഭവന്വീര സദേവാസുരമാനുഷാഃ। വാരി വഹ്ന്യനിലാകാശൈര്വൃതൈര്ഭൂതാദിനാ ബഹിഃ
ആ അണ്ടത്തിൽ, വീരാ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൽപ്പത്തി നേടി; പുറത്തു വെള്ളം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം എന്നിവയും ഭൂമിയുടേതായ ഘടകങ്ങളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
വൃതം ദശഗുണൈരംഡം ഭൂതാദിര്മഹതാ തഥാ। അവ്യക്തേനാവൃതോ രാജംസ്തൈഃ സര്വൈഃ സഹിതോ മഹാന്
അണ്ടം പത്ത് തവണ ഭൂതാദികൾ എന്ന മഹത്തും അവ്യക്തവും കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; രാജാവേ, മഹാൻ ഇവയൊക്കെയും ചേർന്ന് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏഭിരാവരണൈഃ സര്വൈഃ സര്വഭൂതൈശ്ച സംയുതമ്। നാരികേലഫലം യദ്വദ്ബീജം ബാഹ്യദലൈരിവ
ഈ പൊതിപ്പുകളും എല്ലാ ജീവികളും ചേർന്ന്, അത് ഒരു തേങ്ങാഫലത്തെപ്പോലെ, പുറംതോലിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിത്തുപോലെയാണ്.
ബ്രഹ്മാ സ്വയം ച ജഗതോ വിസൃഷ്ടൌ സംപ്രവര്ത്തതേ। സൃഷ്ടിം ച പാത്യനുയുഗം യാവത്കല്പവികല്പനാ
ബ്രഹ്മാവു തന്നെ ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; സൃഷ്ടിയെ ഓരോ യುಗത്തിലും, ഒരു കല്പത്തിന്റെ കാലം മുഴുവൻ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
സ സംജ്ഞാം യാതി ഭഗവാനേക ഏവ ജനാര്ദനഃ। സത്വഭുഗ്ഗുണവാന്ദേവോ ഹ്യപ്രമേയ പരാക്രമഃ
ഭഗവാൻ ജനാർദ്ദനൻ ഒരുവൻ തന്നെ, സത്ത്വഗുണം ഉള്ളവൻ, അളവുകിട്ടാത്ത ശക്തിയുള്ള ദേവൻ, ആ പേര് സ്വീകരിക്കുന്നു.
തമോദ്രേകം ച കല്പാംതേ രൂപം രൌദ്രം കരോതി ച। രാജേംദ്രാഖിലഭൂതാനി ഭക്ഷയത്യതിഭീഷണഃ
കല്പാവസാനത്ത്, രാജാവേ, അവൻ ഭയാനകമായ ഇരുണ്ട രൂപം ധരിച്ച്, അത്യന്തം ഭീകരമായി എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും ഉണ്ണുന്നു.
ഭക്ഷയിത്വാ ച ഭൂതാനി ജഗത്യേകാര്ണവീകൃതേ। നാഗപര്യംകശയനേ ശേതേ സര്വസ്വരൂപധൃക്
ലോകം ഒറ്റ സമുദ്രമായി മാറുമ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളെയും ഉണ്ണിയശേഷം, സർവ്വരൂപം ധരിച്ച്, പാമ്പിനെ കിടക്കയാക്കി അവൻ വിശ്രമിക്കുന്നു.
പ്രബുദ്ധശ്ച പുനഃ സൃഷ്ടിം പ്രകരോതി ച രൂപധൃക്। സൃഷ്ടിസ്ഥിത്യംതകരണാദ്ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാത്മകഃ
പിന്നീട് ഉണർന്നവൻ വീണ്ടും സൃഷ്ടിയെ ആരംഭിക്കുന്നു; സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, സംഹാരം എന്നിവയ്ക്കു കാരണം ബ്രഹ്മാവായും വിഷ്ണുവായും ശിവനായും രൂപം ധരിക്കുന്നു.
സ്രഷ്ടാ സൃജതി ചാത്മാനം വിഷ്ണുഃ പാല്യം ച പാതി ച। ഉപസംഹ്രിയതേ ചാപി സംഹര്ത്താ ച സ്വയം പ്രഭുഃ
സ്രഷ്ടാവ് തന്നെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വിഷ്ണു സംരക്ഷണത്തിന് വേണ്ടത് സംരക്ഷിക്കുന്നു; സ്വയം പ്രഭു എല്ലാം പിൻവലിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പൃഥിവ്യാപസ്തഥാ തേജോ വായുരാകാശമേവ ച। സ ഏവ സര്വഭൂതേശോ വിശ്വരൂപോ യതോവ്യയഃ
ഭൂമി, വെള്ളം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം—ഇവയെല്ലാം അവനാണ്; അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ നാഥൻ, വിശ്വരൂപൻ, എല്ലാറ്റിനും ആധാരവും അക്ഷരവുമാണ്.
സര്ഗാദികം തതോസ്യൈവ ഭൂതസ്ഥമുപകാരകമ്। സ ഏവ സൃജ്യഃ സ ച സര്ഗകര്ത്താ സ ഏവ പാല്യം പ്രതിപാല്യതേ യതഃ। ബ്രഹ്മാദ്യവസ്ഥാഭിരശേഷമൂര്ത്തിര്ബ്രഹ്മാ വരിഷ്ഠോ വരദോ വരേണ്യഃ
അതിനാൽ സൃഷ്ടിയും അതിന്റെ ആധാരവും അവനിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ സൃഷ്ടിയും സ്രഷ്ടാവും, സംരക്ഷ്യവും സംരക്ഷകനും; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന അവസ്ഥകളോടെ അനന്തരൂപൻ, പരമബ്രഹ്മാവ്, വരദൻ, ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ.
ഭീഷ്മ ഉവാച। നിര്ഗുണസ്യാപ്രമേയസ്യ ശുദ്ധസ്യാഥ മഹാത്മനഃ। കഥം സര്ഗാദികര്ത്തൃത്വം ബ്രഹ്മണോ ഹ്യുപപദ്യതേ
ഭീഷ്മൻ ചോദിച്ചു: ഗുണരഹിതനും അളവുകിട്ടാത്തവനും ശുദ്ധനും മഹാത്മാവുമായ ബ്രഹ്മാവിന് സൃഷ്ടി തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തികൾ എങ്ങനെ സാധ്യമാണ്?
പുലസ്ത്യ ഉവാച। ശക്തയഃ സര്വഭാവാനാമചിംത്യാ ജ്ഞാനഗോചരാഃ। യത്തതോ ബ്രഹ്മണസ്താസ്തുസര്ഗാദ്യാ ഭാവശക്തയഃ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ഭാവങ്ങളുടെയും ശക്തികൾ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തവയും ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ അറിയാൻ കഴിയൂ; അതുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടി തുടങ്ങിയ ശക്തികളും അങ്ങനെയാണ്.
ഉത്പന്നഃ പ്രോച്യതേ വിദ്വാന്നിത്യ ഏവോപചാരതഃ। നിജേന തസ്യ മാനേന ആയുര്വര്ഷശതം സ്മൃതമ്
ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു, അവൻ ജനിക്കുന്നു എന്ന്, എന്നാൽ അവൻ ശാശ്വതനാണ്; അവന്റെ സ്വന്തം മാനത്തിൽ, ആയുസ്സ് നൂറ്റാണ്ട് വർഷം എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
തത്പരാഖ്യം പരാര്ദ്ധം ച തദര്ദ്ധം പരികീര്ത്തിതമ്। കാഷ്ഠാ പംചദശാഖ്യാ താ നിമേഷാ നൃപസത്തമ
അത് പരാർദ്ധം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ പാതിയും അങ്ങനെ തന്നെ പറയപ്പെടുന്നു; രാജാവേ, പതിനഞ്ച് നിമിഷങ്ങൾ ഒരു കഷ്ടയായി അറിയപ്പെടുന്നു.
കാഷ്ഠാ സ്ത്രിംശത്കലാ ത്രിംശത്കലാ മൌഹൂര്ത്തികോ വിധിഃ। താവത്സംഖ്യൈരഹോരാത്രം മുഹൂര്ത്തൈര്മാനുഷം സ്മൃതമ്
മുപ്പത് കഷ്ടകൾ ഒരു കലയും, മുപ്പത് കലകൾ ഒരു മുഹൂർത്തവുമാണ്; അങ്ങനെ എണ്ണുമ്പോൾ, ഒരു അഹോരാത്രം, അതായത് മനുഷ്യരുടെ ഒരു ദിവസം, മുഹൂർത്തങ്ങൾ കൊണ്ട് കണക്കാക്കുന്നു.
അഹോരാത്രാണി താവംതി മാസഃ പക്ഷദ്വയാത്മകഃ। തൈഷ്ഷഡ്ഭിരയനം വര്ഷമയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ
അങ്ങനെയുള്ള അഹോരാത്രങ്ങൾ ചേർന്ന്, രണ്ടു പക്ഷങ്ങളടങ്ങിയ ഒരു മാസം ഉണ്ടാകുന്നു; ആ ആറുമാസങ്ങൾ ചേർന്ന്, വർഷം ദക്ഷിണായനവും ഉത്തരായനവും ആയി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.
അയനം ദക്ഷിണം രാത്രിര്ദേവാനാമുത്തരം ദിനമ്। ദിവ്യൈര്വര്ഷസഹസ്രൈസ്തു കൃതത്രേതാദിസംജ്ഞിതമ്
ദക്ഷിണായനം ദേവന്മാരുടെ രാത്രി, ഉത്തരായനം അവരുടെ പകലാണ്. കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം തുടങ്ങിയ കാലഘട്ടങ്ങൾ ദൈവീയ വർഷങ്ങളുടെ ആയിരക്കണക്കിന് അളക്കപ്പെടുന്നു.
ചതുര്യുഗം ദ്വാദശഭിസ്തദ്വിഭാഗം നിബോധ മേ। ചത്വാരി ത്രീണിദ്വേ ചൈകം കൃതാദിഷു യഥാക്രമമ്
നാലു യുഗങ്ങൾ പന്ത്രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് എന്റെ വാക്കിൽ മനസ്സിലാക്കണം. കൃതയുഗം മുതലുള്ള ഓരോ യുഗത്തിനും നാലു, മൂന്നു, രണ്ട്, ഒന്ന് എന്നിങ്ങനെ ക്രമമായി ഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ദിവ്യാബ്ദാനാം സഹസ്രാണി യുഗേഷ്വാഹുഃ പുരാവിദഃ। തത്പ്രമാണൈഃ ശതൈഃ സംധ്യാ പൂര്വാ തത്രാഭിധീയതേ
പണ്ടുകാലത്തെ ജ്ഞാനികൾ ഓരോ യുഗവും ആയിരക്കണക്കിന് ദൈവീയ വർഷങ്ങളാണെന്ന് പറയുന്നു. അതേ അളവിൽ, അതിന് മുമ്പുള്ള സന്ധ്യയും നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
സംധ്യാംശകശ്ച തത്തുല്യോ യുഗസ്യാനംതരോ ഹി യഃ। സംധ്യാസംധ്യാംശയോരംതഃ കാലോ യോ നൃപസത്തമ
യുഗത്തിന് ശേഷം വരുന്ന സന്ധ്യാംശവും അതിന് തുല്യമാണ്. മഹാരാജാവേ, സന്ധ്യയും സന്ധ്യാംശവും തമ്മിലുള്ള ഇടവേളയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
യുഗാഖ്യഃ സ തു വിജ്ഞേയഃ കൃതത്രേതാദിസംജ്ഞിതഃ। കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചൈവ ചതുര്യുഗമ്
കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, കലിയുഗം എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ യുഗങ്ങളെ ചേർത്തു ചതുര്യുഗം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പ്രോച്യതേ തത്സഹസ്രം തു ബ്രഹ്മണോ ദിവസം നൃപ। ബ്രഹ്മണോ ദിവസേ രാജന്മനവശ്ച ചതുര്ദശ
രാജാവേ, ഈ ചതുര്യുഗങ്ങൾ ആയിരം കൂടി ചേർന്നാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു പകലാകുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു പകലിൽ പതിനാലു മനുക്കൾ ഉണ്ടാകും.