തദാത്ര സര്വേ വിപ്രാശ്ച മ്രിയംതേ ഭോജനാത്തതഃ । ഏവം വിചാര്യ തത്സ്വാമിന്ദുഗ്ധം പീതം തദാ മയാ
അപ്പോൾ ഇവിടെ ഉള്ള എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ആ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് മരിച്ചേനെ; അങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, ഞാൻ തന്നെയാണ് ആ പാൽ കുടിച്ചത്.
തദാ ദൃഷ്ടം തു വധ്വാ വൈ തയാ മേ താഡനം കൃതമ് । ചരാമി തേന സംഭഗ്നാ കിം കരോമി സുദുഃഖിതാ
അപ്പോൾ വീട്ടമ്മ എന്നെ കണ്ടു, അവൾ എന്നെ അടിച്ചു; അതിനാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ദു:ഖത്തോടെ അലയുന്നു — ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും, വളരെ ദു:ഖിതയാണല്ലോ.
തസ്യാ ദുഃഖം തു സംസ്മൃത്യ വൃഷഃ പ്രാഹ ശുനീം പ്രതി । ശൃണു ശുനി പ്രവക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ്
അവളുടെ ദു:ഖം ഓർത്ത് ആ കാള നായയോട് പറഞ്ഞു: 'നായേ, ഞാൻ എന്റെ ദു:ഖത്തിന്റെ കാരണം പറയാം, കേൾക്കൂ.'
അസ്യാഹം തു പിതാ സാക്ഷാത്പൂര്വജന്മനി വൈ ശുനി । അദ്യ വൈ ഭോജിതാ വിപ്രാ ദത്തമന്നം തു ഭൂരിശഃ
നായേ, മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ഇവളുടെ അച്ഛനായിരുന്നു; ഇന്നാണ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ച് ധാരാളം അന്നം നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
ന തൃണം നോദകം ചൈവ മമാഗ്രേ സംനിവേദിതമ് । തേന ദുഃഖേന മേ ദുഃഖം ജാതം ബഹുതരം തദാ
എന്നാൽ എനിക്ക് പുല്ലോ വെള്ളമോ ഒന്നും നൽകപ്പെട്ടില്ല; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഉണ്ടായ ദു:ഖം വളരെ കൂടുതലായി.
ഏതത്കഥാനകം ശ്രുത്വാ രാത്രൌ നിദ്രാമവാപ ന । മമ ചിംതാ തു തത്രൈവ ജാതാ വൈ ഋഷിസത്തമ
ഈ കഥ കേട്ട ശേഷം ഞാൻ രാത്രി ഉറങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; എന്റെ മനസ്സിൽ ആ ചിന്ത തന്നെ തുടരുന്നു, മഹർഷേ.
വേദാധ്യയനശീലോഽഹം കുശലോ വേദകര്മണി । അനയോശ്ച മഹദ്ദുഃഖം കിം കരോമീതി ചിംതയന് । ആഗതസ്ത്വത്സമീപേ തു മമകഷ്ടം നിവാരയ
ഞാൻ വേദപഠനത്തിൽ താൽപര്യമുള്ളവനും വേദകർമ്മങ്ങളിൽ നിപുണനുമാണ്. ഈ രണ്ടുപേരുടെയും വലിയ ദുഃഖം എങ്ങനെ മാറ്റാം എന്ന് ചിന്തിച്ചു ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്നു. ദയവായി എന്റെ കഷ്ടം നീക്കണമേ.
ഋഷിരുവാച- ഉഗ്രജന്മന്ശൃണുഷ്വ ത്വം പൂര്വജന്മനി യത്കൃതമ് । അയം വൈ തു ദ്വിജശ്രേഷ്ഠോ കുംഡനേ നഗരേ ശുഭേ
മുനിവൻ പറഞ്ഞു: ഉഗ്രജന്മാ, മുൻജന്മത്തിൽ നടന്നത് നീ കേൾക്കു. ഈ മഹാനായ ദ്വിജൻ കുണ്ടന എന്ന പുണ്യനഗരത്തിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്.
മാസേ ഭാദ്രപദേ ചൈവ പംചമീ യാ സമാഗതാ । തദ്വ്രതം തേന നാജ്ഞാതം പിതുഃ ശ്രാദ്ധാദികാരണാത്
ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ അഞ്ചാം തീയതി വന്നപ്പോൾ, അന്നാൾ തന്റെ പിതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധാദികർമ്മങ്ങൾ നടത്തേണ്ടിവന്നതിനാൽ ആ വ്രതം ആൾ പാലിച്ചില്ല.
സ്ത്രീധര്മേണ തു സംപ്രാപ്താ ക്ഷയഹേതു തദാനഘ । തയാ ചൈവ കൃതം സര്വം ബ്രാഹ്മണാനാം ച ഭോജനമ്
സ്ത്രീധർമ്മം അനുസരിച്ച് അത് ഒരുവളാണ് ഏറ്റെടുത്തത്, അതിനാൽ അതു ക്ഷയത്തിന് കാരണമായി. അവൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എല്ലാ ഭോജനവും ഒരുക്കി നൽകി.
ന ജ്ഞാതം ച കൃതം തേന പാപിഷ്ഠേന ദുരാത്മനാ । പ്രഥമേഽഹനി ചാംഡാലീ ദ്വിതീയേ ബ്രഹ്മഘാതിനീ
അവളെ സംബന്ധിച്ച് ആ പാപി എന്താണ് നടന്നതെന്നു അറിയില്ലായിരുന്നു. ആദ്യദിവസം അവൾ ചാണ്ഡാളിയായി, രണ്ടാംദിവസം ബ്രാഹ്മണഹത്യകാരി ആയി.
തൃതീയേ രജകീ പ്രോക്താ ചതുര്ഥേഽഹനി ശുധ്യതി । തേന പാപേന സാ ജാതാ ശുനീ സ്വഗൃഹചാരിണീ । ബലീവര്ദസ്ത്വയം ജാതഃ കര്മണാനേന സുവ്രത
മൂന്നാം ദിവസം അവളെ വസ്ത്രം കഴുകുന്നവളായി വിളിച്ചു; നാലാം ദിവസം അവൾ ശുദ്ധിയായി. ആ പാപം മൂലം അവൾ സ്വന്തം വീട്ടിൽ അലഞ്ഞു നടക്കുന്ന നായയായി ജനിച്ചു. ഈയാൾ ആ കർമ്മം കൊണ്ടു കാളയായി ജനിച്ചു, സദ്ഭാഗ്യവാനേ.
ഉഗ്രജന്മോവാച- വ്രതം ദാനം തഥാ യജ്ഞം തീര്ഥം വാമമസുവ്രത । ബ്രൂഹി യേന വിശേഷേണ മുക്തിഃ പിത്രോര്ഭവേന്മമ
ഉഗ്രജന്മൻ ചോദിച്ചു: സദ്വ്രതനേ, എന്റെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ പ്രത്യേകമായി ഏത് വ്രതം, ദാനം, യാഗം, തീർത്ഥാടനം എന്നിവ ചെയ്യണം എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ഋഷിരുവാച- മാസേ ഭാദ്രപദേ ശുക്ലേ ജായതേ ഋഷിപംചമീ । രജസാ വികൃതം പാപം നശ്യതേ കരണാദ്യതഃ
മുനിവൻ പറഞ്ഞു: ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം വരുന്നു. അതു നിർവഹിച്ചാൽ അശുദ്ധിയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന പാപം നശിക്കും.
പുത്രപൌത്രപ്രദാത്രീ ച പിതൄണാം മുക്തിദായിനീ । നദ്യാ കൂപേ തഡാഗേ വാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ഗൃഹേ തഥാ
അത് പുത്രന്മാരെയും മുമ്മാരെയും നൽകുന്നു, പിതാക്കൾക്ക് മോക്ഷവും നൽകുന്നു. നദിയിലോ കിണറ്റിലോ കുളത്തിലോ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലോ ചെയ്യാം.
ഗോമയം മംഡലം കുര്യാത്കുംഭം തത്രൈവ വിന്യസേത് । തസ്യോപരി ന്യസേത്പാത്രമൃഷിധാന്യേന പൂരിതമ് 6.77.
പശുവിന്റെ ചാണകത്തോടെ ഒരു വട്ടം വരയ്ക്കണം, അവിടെ ഒരു കലശം വെക്കണം. അതിനു മുകളിൽ ഋഷിധാന്യങ്ങൾ നിറച്ച പാത്രം വെക്കണം.
യജ്ഞോപവീതസൂത്രം ച സഹിരണ്യം ഫലം തഥാ । സ്ഥാപ്യാശ്ച ഋഷയഃ സപ്ത സുഖസൌഭാഗ്യദായകാഃ
യജ്ഞോപവീതം, പൊന്നും പഴവും അവിടെ വെക്കണം. സന്തോഷവും ഐശ്വര്യവും നൽകുന്ന ഏഴു ഋഷിമാരെയും അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.
ആവാഹയിത്വാ തേ സര്വേ പൂജനീയാ വ്രതസ്ഥിതൈഃ । നൈവേദ്യമൃഷിധാന്യം ച ഋഷിധാന്യം തു ഭോജനമ്
അവരെല്ലാവരെയും ആഹ്വാനിച്ച ശേഷം വ്രതം പാലിക്കുന്നവർ അവരെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം. ഋഷിധാന്യങ്ങൾ നൈവേദ്യമായി അർപ്പിക്കണം; അവരോടു അതു ഭോജനമായി നൽകണം.
ഏകഭക്തേന കര്തവ്യമൃഷീണാമര്ചനം തദാ । പൂജയേത്പരയാ ഭക്ത്യാ മംത്രേണ വിധിപൂര്വകമ്
ഏകഭുക്തിയായി, അതായത് ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, ഋഷിമാരെ ഭക്തിപൂർവ്വം മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് പൂജിക്കണം.
നിര്വാപം സഘൃതം ദേയം ദക്ഷിണാസംയുതം തദാ । ദേയം വിപ്രായ വിധിവദൃഷീണാം പ്രീയതാം പ്രതി
നെയ്യ് ചേർത്ത ഹോമം ദക്ഷിണയോടുകൂടി അർപ്പിക്കണം. അതു വിധിപ്രകാരം ഒരു ബ്രാഹ്മണനു നൽകണം, ഋഷിമാരുടെ തൃപ്തിക്കായി.
കഥാം ശ്രുത്വാ വിധാനേന കൃത്വാ ചൈവ പ്രദക്ഷിണാമ് । ധൂപം ദീപം ച നൈവേദ്യമര്ഘ്യം ദദ്യാത്പൃഥക്പൃഥക്
കഥ കേട്ടു, വിധിപ്രകാരം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തശേഷം, ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, അർഘ്യം എന്നിവ വേർതിരിച്ച് അർപ്പിക്കണം.
ഋഷയഃ സംതു മേ നിത്യം വ്രതസംപൂര്ണകാരിണഃ । പൂജാം ഗൃഹ്ണംതു മദ്ദത്താം ഋഷിഭ്യോഽസ്തു നമോനമഃ
വ്രതം പൂർണ്ണമായി ചെയ്യുന്നവരുടെ പൂജയിൽ ഋഷിമാർ എപ്പോഴും തൃപ്തരാകട്ടെ. ഞാൻ അർപ്പിക്കുന്ന പൂജ അവർ സ്വീകരിക്കട്ടെ; ഋഷിമാർക്ക് നമസ്കാരം.
പുലസ്ത്യഃ പുലഹശ്ചൈവ ക്രതുഃ പ്രാചേതസസ്തഥാ । വസിഷ്ഠമരിചാത്രേയാ അര്ഘം ഗൃഹ്ണംതു വോ നമഃ
പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു, പ്രാചേതസൻ, വസിഷ്ഠൻ, മരീചി, അത്രി—ഇവർ നിങ്ങളുടെ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കട്ടെ; നിങ്ങളെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഏവം പൂജാ പ്രകര്ത്തവ്യാ ധൂപൈര്ദീപൈര്മനോരമൈഃ । പിതൄണാം ജായതേ മുക്തിഃ കൃതസ്യാസ്യ പ്രഭാവതഃ
ഇങ്ങനെ മനോഹരമായ ധൂപവും ദീപവും ഉപയോഗിച്ച് പൂജ നടത്തണം. ഈ വ്രതത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ പിതാക്കൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
പൂര്വകര്മവിപാകേന രജസാ ദോഷഭാവതഃ । കൃതം ഹ്യേവം തു ഭോ വത്സ മുക്തിസ്തസ്യ ന സംശയഃ
മുന് ചെയ്ത കര്മങ്ങളുടെ ഫലവും, ആസക്തിയുടെ സ്വാധീനവും കൊണ്ടാണ് പിഴവ് സംഭവിച്ചത്. എങ്കിലും, ഇങ്ങനെ പ്രവര്ത്തിച്ചാല് മോക്ഷം അവന് ഉറപ്പായും ലഭിക്കും, ഇതില് സംശയമില്ല, കുഞ്ഞേ.
തദ്വ്രതം ച കൃതം തേന മുക്ത്യര്ഥം പിതൃഹേതവേ । തേ ഗതാ മുക്തിമാര്ഗേണ ആശീര്വാദപരായണാഃ
അവന് മോക്ഷത്തിനും പിതാക്കളുടെ ഉദ്ധാരണത്തിനുമായി ആ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. അനുഗ്രഹത്തിലേയ്ക്ക് മനസ്സു നല്കിയവരായവര് മോക്ഷമാര്ഗ്ഗത്തിലൂടെ യാത്രയായി.
ഋഷിപംചമീവ്രതം പുണ്യം വിപ്രായ പരികീര്തിതമ് । യേ കുര്വംതി നരശ്രേഷ്ഠാസ്തേ ജ്ഞേയാഃ പുണ്യഭാഗിനഃ
പുണ്യമുള്ള ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം ബ്രാഹ്മണന് വേണ്ടി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതു അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാര് ഭാഗ്യശാലികളായി അറിയപ്പെടണം.
യേ കുര്വംതി നരശ്രേഷ്ഠ ഋഷിവ്രതമനുത്തമമ് । ഭുക്ത്വാത്ര ഭോഗാന്വിപുലാന്യാംതി വിഷ്ണോഃ പദം തു തേ
ഋഷിവ്രതം എന്ന അതുല്യമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാര് ഇവിടെ ധാരാളം സുഖങ്ങള് അനുഭവിച്ച ശേഷം, വിഷ്ണുവിന്റെ സന്നിധിയില് എത്തുന്നു.
ഇതിശ്രീപാദ്മേമഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാപതിനാരദ। സംവാദേ ഋഷിപംചമീവ്രതംനാമ സപ്തസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, മഹത്തായ പത്മപുരാണത്തില്, ഉത്തരഖണ്ഡത്തില്, ഉമാപതി-നാരദരുടെ സംവാദത്തില്, 'ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം' എന്ന എഴുപത്തിയേഴാമത്തെ അധ്യായം, അയ്യായിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അയ്യായിരം ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ സംഹിതയില് സമാപിക്കുന്നു.
മഹാദേവ ഉവാച- അഥാതഃ സംപ്രവക്ഷ്യാമി അപാമാര്ജനമുത്തമമ് । പുലസ്ത്യേന യഥോക്തം തു ദാലഭ്യായ മഹാത്മനേ
മഹാദേവന് പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാന് ഉത്തമമായ ജലശുദ്ധിക്രമം വിശദീകരിക്കാം. അതു പുലസ്ത്യന് മഹാത്മാവായ ദാലഭ്യന് പറഞ്ഞതുപോലെയാണ്.