ഇയം തു ജനനീ സാക്ഷാന്മമ ചൈവ ന സംശയഃ । ദൈവയോഗാച്ഛുനീ ജാതാ കിം കരോമി സുനിശ്ചയമ്
ഇവൾ തന്നെയാണ് എന്റെ അമ്മ — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടം കൊണ്ടാണ് ഇവൾ നായിയായി ജനിച്ചത്. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും, ഇത് ഉറപ്പാണ്.
ഏവം വിചാര്യാസൌ വിപ്രോ നൈവ നിദ്രാമവാപ സഃ । രാത്രൌ ചിംതാപരോ ഭൂത്വാ സ്മരന്വിശ്വേശ്വരം പരമ്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണന് ഉറക്കം വന്നില്ല; രാത്രി മുഴുവൻ ചിന്തയിൽ ആഴ്ന്ന്, സർവ്വലോകനാഥനെ ഓർത്തു.
നാനാധര്മപരോഽഹം ച മമൈവം ച കഥം ശുഭമ് । വിചാരയിത്വാ ച തതോ രാത്രൌ സുപ്തസ്തദാ പുനഃ
നാനാതരം കർമ്മങ്ങളിൽ ഞാൻ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും എനിക്ക് എങ്ങനെ നല്ലതാകുമെന്നറിയില്ല. ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു, പിന്നെയും രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങി.
പ്രഭാതേ വിമലേ പ്രാപ്തേ ഋഷീണാം പുരതോ ഗതഃ । തേഷാം മധ്യേ വസിഷ്ഠേന തസ്യ സുസ്വാഗതം കൃതമ്
പ്രഭാതത്തിൽ വെളിച്ചം വന്നപ്പോൾ, അവൻ ഋഷിമാരുടെ മുമ്പിൽ എത്തി; അവരിൽ വസിഷ്ഠൻ അവനെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്തു.
ബ്രൂഹി ത്വം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ തവാഗമനകാരണമ് । ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ വിപ്രഃ പ്രണാമമകരോത്തദാ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, വരാൻ കാരണം പറയൂ എന്നു ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ആദ്യം നമസ്കാരം ചെയ്തു.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ സഫലാ ക്രിയാ । അദ്യ മേ പിതരസ്തൃപ്താ ദുര്ലഭാത്തവ ദര്ശനാത്
ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, എന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ഫലിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇന്ന് എന്റെ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരായി, കാരണം നിങ്ങളുടെ ദർശനം വളരെ അപൂർവമാണ്.
യഥോക്തം ച കൃതം ശ്രാദ്ധം ദ്വിജാശ്ചൈവ സുഭോജിതാഃ । കുടുംബിനാം തു സര്വേഷാം ഭോജനം കാരിതം തഥാ
നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി, ദ്വിജന്മാരെ നന്നായി ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; വീട്ടിലുള്ള എല്ലാവർക്കും ഭക്ഷണം കൊടുത്തു.
ഭോജനാനംതരം പ്രാപ്താ ശുനീ തത്ര ഉവാച ഹ । അസ്മാകം തു ഗൃഹേ ഹ്യേകോ ബലീവര്ദസ്തു വര്ത്തതേ
ഭക്ഷണത്തിന് ശേഷം ആ നായവളെത്തി പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ വീട്ടിൽ ഇപ്പോൾ ഒരു കാള മാത്രമേ ശേഷിക്കുകയുള്ളൂ.'
തം പതിം പ്രതിവാക്യം യദ്ദിവജ മത്തഃ ശൃണുഷ്വ തത് । ഗൃഹേസ്ഥിതം ദുഗ്ധഭാംഡമഹിനാ ദൂഷിതം മയാ
ഭർത്താവേ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയാനുള്ളത് കേൾക്കൂ: വീട്ടിൽ വെച്ചിരുന്ന പാൽപാത്രം ഒരു പാമ്പ് മലിനമാക്കി, ഞാൻ അതു കണ്ടു.
ദൃഷ്ടം മേ മഹതീ ചിംതാ തദാ ജാതാ ന സംശയഃ । അനേന പയസാ ചൈവ പക്വമന്നം യദാ ഭവേത്
അത് കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് വലിയ ആശങ്കയുണ്ടായി — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ആ പാലിൽ അന്നം പാകം ചെയ്താൽ,
തദാത്ര സര്വേ വിപ്രാശ്ച മ്രിയംതേ ഭോജനാത്തതഃ । ഏവം വിചാര്യ തത്സ്വാമിന്ദുഗ്ധം പീതം തദാ മയാ
അപ്പോൾ ഇവിടെ ഉള്ള എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ആ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് മരിച്ചേനെ; അങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, ഞാൻ തന്നെയാണ് ആ പാൽ കുടിച്ചത്.
തദാ ദൃഷ്ടം തു വധ്വാ വൈ തയാ മേ താഡനം കൃതമ് । ചരാമി തേന സംഭഗ്നാ കിം കരോമി സുദുഃഖിതാ
അപ്പോൾ വീട്ടമ്മ എന്നെ കണ്ടു, അവൾ എന്നെ അടിച്ചു; അതിനാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ദു:ഖത്തോടെ അലയുന്നു — ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും, വളരെ ദു:ഖിതയാണല്ലോ.
തസ്യാ ദുഃഖം തു സംസ്മൃത്യ വൃഷഃ പ്രാഹ ശുനീം പ്രതി । ശൃണു ശുനി പ്രവക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ്
അവളുടെ ദു:ഖം ഓർത്ത് ആ കാള നായയോട് പറഞ്ഞു: 'നായേ, ഞാൻ എന്റെ ദു:ഖത്തിന്റെ കാരണം പറയാം, കേൾക്കൂ.'
അസ്യാഹം തു പിതാ സാക്ഷാത്പൂര്വജന്മനി വൈ ശുനി । അദ്യ വൈ ഭോജിതാ വിപ്രാ ദത്തമന്നം തു ഭൂരിശഃ
നായേ, മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ഇവളുടെ അച്ഛനായിരുന്നു; ഇന്നാണ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ച് ധാരാളം അന്നം നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
ന തൃണം നോദകം ചൈവ മമാഗ്രേ സംനിവേദിതമ് । തേന ദുഃഖേന മേ ദുഃഖം ജാതം ബഹുതരം തദാ
എന്നാൽ എനിക്ക് പുല്ലോ വെള്ളമോ ഒന്നും നൽകപ്പെട്ടില്ല; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഉണ്ടായ ദു:ഖം വളരെ കൂടുതലായി.
ഏതത്കഥാനകം ശ്രുത്വാ രാത്രൌ നിദ്രാമവാപ ന । മമ ചിംതാ തു തത്രൈവ ജാതാ വൈ ഋഷിസത്തമ
ഈ കഥ കേട്ട ശേഷം ഞാൻ രാത്രി ഉറങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; എന്റെ മനസ്സിൽ ആ ചിന്ത തന്നെ തുടരുന്നു, മഹർഷേ.
വേദാധ്യയനശീലോഽഹം കുശലോ വേദകര്മണി । അനയോശ്ച മഹദ്ദുഃഖം കിം കരോമീതി ചിംതയന് । ആഗതസ്ത്വത്സമീപേ തു മമകഷ്ടം നിവാരയ
ഞാൻ വേദപഠനത്തിൽ താൽപര്യമുള്ളവനും വേദകർമ്മങ്ങളിൽ നിപുണനുമാണ്. ഈ രണ്ടുപേരുടെയും വലിയ ദുഃഖം എങ്ങനെ മാറ്റാം എന്ന് ചിന്തിച്ചു ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്നു. ദയവായി എന്റെ കഷ്ടം നീക്കണമേ.
ഋഷിരുവാച- ഉഗ്രജന്മന്ശൃണുഷ്വ ത്വം പൂര്വജന്മനി യത്കൃതമ് । അയം വൈ തു ദ്വിജശ്രേഷ്ഠോ കുംഡനേ നഗരേ ശുഭേ
മുനിവൻ പറഞ്ഞു: ഉഗ്രജന്മാ, മുൻജന്മത്തിൽ നടന്നത് നീ കേൾക്കു. ഈ മഹാനായ ദ്വിജൻ കുണ്ടന എന്ന പുണ്യനഗരത്തിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്.
മാസേ ഭാദ്രപദേ ചൈവ പംചമീ യാ സമാഗതാ । തദ്വ്രതം തേന നാജ്ഞാതം പിതുഃ ശ്രാദ്ധാദികാരണാത്
ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ അഞ്ചാം തീയതി വന്നപ്പോൾ, അന്നാൾ തന്റെ പിതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധാദികർമ്മങ്ങൾ നടത്തേണ്ടിവന്നതിനാൽ ആ വ്രതം ആൾ പാലിച്ചില്ല.
സ്ത്രീധര്മേണ തു സംപ്രാപ്താ ക്ഷയഹേതു തദാനഘ । തയാ ചൈവ കൃതം സര്വം ബ്രാഹ്മണാനാം ച ഭോജനമ്
സ്ത്രീധർമ്മം അനുസരിച്ച് അത് ഒരുവളാണ് ഏറ്റെടുത്തത്, അതിനാൽ അതു ക്ഷയത്തിന് കാരണമായി. അവൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എല്ലാ ഭോജനവും ഒരുക്കി നൽകി.
ന ജ്ഞാതം ച കൃതം തേന പാപിഷ്ഠേന ദുരാത്മനാ । പ്രഥമേഽഹനി ചാംഡാലീ ദ്വിതീയേ ബ്രഹ്മഘാതിനീ
അവളെ സംബന്ധിച്ച് ആ പാപി എന്താണ് നടന്നതെന്നു അറിയില്ലായിരുന്നു. ആദ്യദിവസം അവൾ ചാണ്ഡാളിയായി, രണ്ടാംദിവസം ബ്രാഹ്മണഹത്യകാരി ആയി.
തൃതീയേ രജകീ പ്രോക്താ ചതുര്ഥേഽഹനി ശുധ്യതി । തേന പാപേന സാ ജാതാ ശുനീ സ്വഗൃഹചാരിണീ । ബലീവര്ദസ്ത്വയം ജാതഃ കര്മണാനേന സുവ്രത
മൂന്നാം ദിവസം അവളെ വസ്ത്രം കഴുകുന്നവളായി വിളിച്ചു; നാലാം ദിവസം അവൾ ശുദ്ധിയായി. ആ പാപം മൂലം അവൾ സ്വന്തം വീട്ടിൽ അലഞ്ഞു നടക്കുന്ന നായയായി ജനിച്ചു. ഈയാൾ ആ കർമ്മം കൊണ്ടു കാളയായി ജനിച്ചു, സദ്ഭാഗ്യവാനേ.
ഉഗ്രജന്മോവാച- വ്രതം ദാനം തഥാ യജ്ഞം തീര്ഥം വാമമസുവ്രത । ബ്രൂഹി യേന വിശേഷേണ മുക്തിഃ പിത്രോര്ഭവേന്മമ
ഉഗ്രജന്മൻ ചോദിച്ചു: സദ്വ്രതനേ, എന്റെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ പ്രത്യേകമായി ഏത് വ്രതം, ദാനം, യാഗം, തീർത്ഥാടനം എന്നിവ ചെയ്യണം എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ഋഷിരുവാച- മാസേ ഭാദ്രപദേ ശുക്ലേ ജായതേ ഋഷിപംചമീ । രജസാ വികൃതം പാപം നശ്യതേ കരണാദ്യതഃ
മുനിവൻ പറഞ്ഞു: ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം വരുന്നു. അതു നിർവഹിച്ചാൽ അശുദ്ധിയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന പാപം നശിക്കും.
പുത്രപൌത്രപ്രദാത്രീ ച പിതൄണാം മുക്തിദായിനീ । നദ്യാ കൂപേ തഡാഗേ വാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ഗൃഹേ തഥാ
അത് പുത്രന്മാരെയും മുമ്മാരെയും നൽകുന്നു, പിതാക്കൾക്ക് മോക്ഷവും നൽകുന്നു. നദിയിലോ കിണറ്റിലോ കുളത്തിലോ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലോ ചെയ്യാം.
ഗോമയം മംഡലം കുര്യാത്കുംഭം തത്രൈവ വിന്യസേത് । തസ്യോപരി ന്യസേത്പാത്രമൃഷിധാന്യേന പൂരിതമ് 6.77.
പശുവിന്റെ ചാണകത്തോടെ ഒരു വട്ടം വരയ്ക്കണം, അവിടെ ഒരു കലശം വെക്കണം. അതിനു മുകളിൽ ഋഷിധാന്യങ്ങൾ നിറച്ച പാത്രം വെക്കണം.
യജ്ഞോപവീതസൂത്രം ച സഹിരണ്യം ഫലം തഥാ । സ്ഥാപ്യാശ്ച ഋഷയഃ സപ്ത സുഖസൌഭാഗ്യദായകാഃ
യജ്ഞോപവീതം, പൊന്നും പഴവും അവിടെ വെക്കണം. സന്തോഷവും ഐശ്വര്യവും നൽകുന്ന ഏഴു ഋഷിമാരെയും അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.
ആവാഹയിത്വാ തേ സര്വേ പൂജനീയാ വ്രതസ്ഥിതൈഃ । നൈവേദ്യമൃഷിധാന്യം ച ഋഷിധാന്യം തു ഭോജനമ്
അവരെല്ലാവരെയും ആഹ്വാനിച്ച ശേഷം വ്രതം പാലിക്കുന്നവർ അവരെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം. ഋഷിധാന്യങ്ങൾ നൈവേദ്യമായി അർപ്പിക്കണം; അവരോടു അതു ഭോജനമായി നൽകണം.
ഏകഭക്തേന കര്തവ്യമൃഷീണാമര്ചനം തദാ । പൂജയേത്പരയാ ഭക്ത്യാ മംത്രേണ വിധിപൂര്വകമ്
ഏകഭുക്തിയായി, അതായത് ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, ഋഷിമാരെ ഭക്തിപൂർവ്വം മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് പൂജിക്കണം.
നിര്വാപം സഘൃതം ദേയം ദക്ഷിണാസംയുതം തദാ । ദേയം വിപ്രായ വിധിവദൃഷീണാം പ്രീയതാം പ്രതി
നെയ്യ് ചേർത്ത ഹോമം ദക്ഷിണയോടുകൂടി അർപ്പിക്കണം. അതു വിധിപ്രകാരം ഒരു ബ്രാഹ്മണനു നൽകണം, ഋഷിമാരുടെ തൃപ്തിക്കായി.