ദത്തമന്നം തദാ തേന ഭോജനേ വിധിപൂര്വകമ് । നിശായാം തു കുടീദ്വാരേ ഉപവിഷ്ടോ യദാ തദാ
അവൻ അന്നം വിധിപ്രകാരം നൽകുന്നു; രാത്രി തന്റെ കുടിലിന്റെ വാതിലിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ,
ബ്രാഹ്മണ്യാ വാരി സംഗൃഹ്യ പാദപ്രക്ഷാലനം കൃതമ് । തദാ ശുനീ ബലീവര്ദൌ പരസ്പരമഭാഷതാമ്
ബ്രാഹ്മണിയുടെ ഭാര്യ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്ന് അവന്റെ കാലുകൾ കഴുകുന്നു; അപ്പോൾ നായിയും കാളയുമൊക്കെ തമ്മിൽ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ശൃണു കാംത വചോ മഹ്യം യാദൃക്കൃതവതീ വധൂഃ । താദൃശം സംപ്രവക്ഷ്യാമി നാന്യഥാ പ്രബ്രവീമ്യഹമ്
പ്രിയമേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു; ആ ഭാര്യ എന്ത് ചെയ്തുവെന്നത് ഞാൻ നിനക്കു യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയും; ഞാൻ മറ്റെന്തും പറയുന്നില്ല.
കദാചിദ്ദൈവയോഗേന ഗതാഹം പുത്രസദ്മനി । തത്രസ്ഥിതം പയഃ പാതും വധ്വാ ദൃഷ്ടം ന തത്പുനഃ
ഒരു പ്രാവശ്യം ദൈവസംയോഗത്താൽ ഞാൻ മകന്റെ വീട്ടിൽ പോയി; അവിടെ വധുവിനെ പാൽ കുടിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നത് കണ്ടു, പിന്നെ അങ്ങനെ കണ്ടിട്ടില്ല.
പീതം പയസ്തു സര്പേണ തദ്ദൃഷ്ടം തു മയാ പുനഃ । പശ്ചാത്പീതം മയാ സമ്യക്ദൃഷ്ടം വധ്വാ തദാ പുനഃ
ആ പാൽ ഒരു പാമ്പ് കുടിച്ചതും ഞാൻ കണ്ടു; പിന്നീട് വധു അതു ശരിയായി കുടിക്കുന്നത് ഞാൻ വീണ്ടും കണ്ടു.
തേന സംപര്കദോഷേണകടിര്ഭഗ്നാ ച മേ സദാ । തേന ദുഃഖേന ഭോ സ്വാമിന്ജാതാഹം ദുഃഖഭാഗിനീ । ഭഗ്നാ കടിശ്ച സംജാതാ ഹ്യാഹാരോ നൈവ രോചതേ
അത് സ്പർശിച്ചതിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടു എനിക്ക് എപ്പോഴും അരയൊടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ആ വേദന കൊണ്ടു, സ്വാമിനേ, ഞാൻ ദുഃഖഭാഗ്യവതിയായി; അരയൊടിഞ്ഞതുകൊണ്ടു ഭക്ഷണം ആസ്വദിക്കാൻ മനസ്സില്ല.
ബലീവര്ദ്ദ ഉവാച- ശൃണു ത്വം ശുനി വക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ് । അസ്മിന്വൈ ദിവസേ പ്രാപ്തേ ബ്രാഹ്മണാനാം തു ഭോജനമ്
കാള പറഞ്ഞു: നായേ, ഞാൻ പറയാം എന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം. ഇന്നത്തെ ഈ ദിവസം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകിയപ്പോൾ,
കാരിതം മമ പുത്രേണ മമ ചിംതാ തു നോ കൃതാ । നോദകം ന തൃണം ചൈവ ന ദത്തം കേനചിത്ക്വചിത്
എന്റെ മകൻ അതെല്ലാം ഒരുക്കിയെങ്കിലും എന്നെ ഓർക്കിയില്ല; ആരും എവിടെയും എനിക്ക് വെള്ളം കൊടുത്തില്ല, പുല്ല് പോലും നൽകിയില്ല.
അനാഹാരോഹ്യഹം പാപീ ബദ്ധോഽസ്മിന്പാപഭാവിതഃ । പൂര്വപാപവിശേഷേണ ജാതം ശുനി ന സംശയഃ
ഞാൻ പാപം ചെയ്തവനും ഭക്ഷണം ഇല്ലാത്തവനും bindingsil ഇരിക്കുന്നവനും ആകുന്നു; മുൻപുണ്ടായ ഒരു പ്രത്യേക പാപം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ നായയായി ജനിച്ചത് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദ്വാക്യം തു തദാ ദേവി ശ്രുതം പുത്രേണ ധീമതാ । മമായം തു പിതാ സാക്ഷാജ്ജാതോ മമ ഗൃഹേ പശുഃ
അപ്പോൾ, ദേവി, ആ വാക്കുകൾ ബുദ്ധിമാനായ മകനു കേൾക്കാൻ കഴിഞ്ഞു: 'ഇവൻ എന്റെ അച്ഛനാണ്, എന്റെ വീട്ടിൽ ഒരു മൃഗമായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.'
ഇയം തു ജനനീ സാക്ഷാന്മമ ചൈവ ന സംശയഃ । ദൈവയോഗാച്ഛുനീ ജാതാ കിം കരോമി സുനിശ്ചയമ്
ഇവൾ തന്നെയാണ് എന്റെ അമ്മ — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടം കൊണ്ടാണ് ഇവൾ നായിയായി ജനിച്ചത്. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും, ഇത് ഉറപ്പാണ്.
ഏവം വിചാര്യാസൌ വിപ്രോ നൈവ നിദ്രാമവാപ സഃ । രാത്രൌ ചിംതാപരോ ഭൂത്വാ സ്മരന്വിശ്വേശ്വരം പരമ്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണന് ഉറക്കം വന്നില്ല; രാത്രി മുഴുവൻ ചിന്തയിൽ ആഴ്ന്ന്, സർവ്വലോകനാഥനെ ഓർത്തു.
നാനാധര്മപരോഽഹം ച മമൈവം ച കഥം ശുഭമ് । വിചാരയിത്വാ ച തതോ രാത്രൌ സുപ്തസ്തദാ പുനഃ
നാനാതരം കർമ്മങ്ങളിൽ ഞാൻ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും എനിക്ക് എങ്ങനെ നല്ലതാകുമെന്നറിയില്ല. ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു, പിന്നെയും രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങി.
പ്രഭാതേ വിമലേ പ്രാപ്തേ ഋഷീണാം പുരതോ ഗതഃ । തേഷാം മധ്യേ വസിഷ്ഠേന തസ്യ സുസ്വാഗതം കൃതമ്
പ്രഭാതത്തിൽ വെളിച്ചം വന്നപ്പോൾ, അവൻ ഋഷിമാരുടെ മുമ്പിൽ എത്തി; അവരിൽ വസിഷ്ഠൻ അവനെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്തു.
ബ്രൂഹി ത്വം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ തവാഗമനകാരണമ് । ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ വിപ്രഃ പ്രണാമമകരോത്തദാ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, വരാൻ കാരണം പറയൂ എന്നു ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ആദ്യം നമസ്കാരം ചെയ്തു.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ സഫലാ ക്രിയാ । അദ്യ മേ പിതരസ്തൃപ്താ ദുര്ലഭാത്തവ ദര്ശനാത്
ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, എന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ഫലിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇന്ന് എന്റെ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരായി, കാരണം നിങ്ങളുടെ ദർശനം വളരെ അപൂർവമാണ്.
യഥോക്തം ച കൃതം ശ്രാദ്ധം ദ്വിജാശ്ചൈവ സുഭോജിതാഃ । കുടുംബിനാം തു സര്വേഷാം ഭോജനം കാരിതം തഥാ
നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി, ദ്വിജന്മാരെ നന്നായി ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; വീട്ടിലുള്ള എല്ലാവർക്കും ഭക്ഷണം കൊടുത്തു.
ഭോജനാനംതരം പ്രാപ്താ ശുനീ തത്ര ഉവാച ഹ । അസ്മാകം തു ഗൃഹേ ഹ്യേകോ ബലീവര്ദസ്തു വര്ത്തതേ
ഭക്ഷണത്തിന് ശേഷം ആ നായവളെത്തി പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ വീട്ടിൽ ഇപ്പോൾ ഒരു കാള മാത്രമേ ശേഷിക്കുകയുള്ളൂ.'
തം പതിം പ്രതിവാക്യം യദ്ദിവജ മത്തഃ ശൃണുഷ്വ തത് । ഗൃഹേസ്ഥിതം ദുഗ്ധഭാംഡമഹിനാ ദൂഷിതം മയാ
ഭർത്താവേ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയാനുള്ളത് കേൾക്കൂ: വീട്ടിൽ വെച്ചിരുന്ന പാൽപാത്രം ഒരു പാമ്പ് മലിനമാക്കി, ഞാൻ അതു കണ്ടു.
ദൃഷ്ടം മേ മഹതീ ചിംതാ തദാ ജാതാ ന സംശയഃ । അനേന പയസാ ചൈവ പക്വമന്നം യദാ ഭവേത്
അത് കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് വലിയ ആശങ്കയുണ്ടായി — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ആ പാലിൽ അന്നം പാകം ചെയ്താൽ,
തദാത്ര സര്വേ വിപ്രാശ്ച മ്രിയംതേ ഭോജനാത്തതഃ । ഏവം വിചാര്യ തത്സ്വാമിന്ദുഗ്ധം പീതം തദാ മയാ
അപ്പോൾ ഇവിടെ ഉള്ള എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ആ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് മരിച്ചേനെ; അങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, ഞാൻ തന്നെയാണ് ആ പാൽ കുടിച്ചത്.
തദാ ദൃഷ്ടം തു വധ്വാ വൈ തയാ മേ താഡനം കൃതമ് । ചരാമി തേന സംഭഗ്നാ കിം കരോമി സുദുഃഖിതാ
അപ്പോൾ വീട്ടമ്മ എന്നെ കണ്ടു, അവൾ എന്നെ അടിച്ചു; അതിനാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ദു:ഖത്തോടെ അലയുന്നു — ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും, വളരെ ദു:ഖിതയാണല്ലോ.
തസ്യാ ദുഃഖം തു സംസ്മൃത്യ വൃഷഃ പ്രാഹ ശുനീം പ്രതി । ശൃണു ശുനി പ്രവക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ്
അവളുടെ ദു:ഖം ഓർത്ത് ആ കാള നായയോട് പറഞ്ഞു: 'നായേ, ഞാൻ എന്റെ ദു:ഖത്തിന്റെ കാരണം പറയാം, കേൾക്കൂ.'
അസ്യാഹം തു പിതാ സാക്ഷാത്പൂര്വജന്മനി വൈ ശുനി । അദ്യ വൈ ഭോജിതാ വിപ്രാ ദത്തമന്നം തു ഭൂരിശഃ
നായേ, മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ഇവളുടെ അച്ഛനായിരുന്നു; ഇന്നാണ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ച് ധാരാളം അന്നം നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
ന തൃണം നോദകം ചൈവ മമാഗ്രേ സംനിവേദിതമ് । തേന ദുഃഖേന മേ ദുഃഖം ജാതം ബഹുതരം തദാ
എന്നാൽ എനിക്ക് പുല്ലോ വെള്ളമോ ഒന്നും നൽകപ്പെട്ടില്ല; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഉണ്ടായ ദു:ഖം വളരെ കൂടുതലായി.
ഏതത്കഥാനകം ശ്രുത്വാ രാത്രൌ നിദ്രാമവാപ ന । മമ ചിംതാ തു തത്രൈവ ജാതാ വൈ ഋഷിസത്തമ
ഈ കഥ കേട്ട ശേഷം ഞാൻ രാത്രി ഉറങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; എന്റെ മനസ്സിൽ ആ ചിന്ത തന്നെ തുടരുന്നു, മഹർഷേ.
വേദാധ്യയനശീലോഽഹം കുശലോ വേദകര്മണി । അനയോശ്ച മഹദ്ദുഃഖം കിം കരോമീതി ചിംതയന് । ആഗതസ്ത്വത്സമീപേ തു മമകഷ്ടം നിവാരയ
ഞാൻ വേദപഠനത്തിൽ താൽപര്യമുള്ളവനും വേദകർമ്മങ്ങളിൽ നിപുണനുമാണ്. ഈ രണ്ടുപേരുടെയും വലിയ ദുഃഖം എങ്ങനെ മാറ്റാം എന്ന് ചിന്തിച്ചു ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്നു. ദയവായി എന്റെ കഷ്ടം നീക്കണമേ.
ഋഷിരുവാച- ഉഗ്രജന്മന്ശൃണുഷ്വ ത്വം പൂര്വജന്മനി യത്കൃതമ് । അയം വൈ തു ദ്വിജശ്രേഷ്ഠോ കുംഡനേ നഗരേ ശുഭേ
മുനിവൻ പറഞ്ഞു: ഉഗ്രജന്മാ, മുൻജന്മത്തിൽ നടന്നത് നീ കേൾക്കു. ഈ മഹാനായ ദ്വിജൻ കുണ്ടന എന്ന പുണ്യനഗരത്തിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്.
മാസേ ഭാദ്രപദേ ചൈവ പംചമീ യാ സമാഗതാ । തദ്വ്രതം തേന നാജ്ഞാതം പിതുഃ ശ്രാദ്ധാദികാരണാത്
ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ അഞ്ചാം തീയതി വന്നപ്പോൾ, അന്നാൾ തന്റെ പിതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധാദികർമ്മങ്ങൾ നടത്തേണ്ടിവന്നതിനാൽ ആ വ്രതം ആൾ പാലിച്ചില്ല.
സ്ത്രീധര്മേണ തു സംപ്രാപ്താ ക്ഷയഹേതു തദാനഘ । തയാ ചൈവ കൃതം സര്വം ബ്രാഹ്മണാനാം ച ഭോജനമ്
സ്ത്രീധർമ്മം അനുസരിച്ച് അത് ഒരുവളാണ് ഏറ്റെടുത്തത്, അതിനാൽ അതു ക്ഷയത്തിന് കാരണമായി. അവൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എല്ലാ ഭോജനവും ഒരുക്കി നൽകി.