അഗ്നിഹോത്രക്രിയായുക്തഃ ഷട്കര്മനിരതഃ സദാ । സര്വവര്ണേഷു സംപൂജ്യഃ സപുത്രപശുബാംധവഃ
അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുകയും ആറു വിധ കര്മങ്ങളില് എപ്പോഴും താല്പര്യത്തോടെ ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന് എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളിലും കുടുംബത്തോടും മക്കളോടും പശുക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി ആദരിക്കപ്പെടണം.
തസ്യ ബ്രാഹ്മണമുഖ്യസ്യ ഭഗ്നാ ച ഗൃഹവാഹിനീ । പ്രാപ്തേ ഭാദ്രപദേ മാസേ ശുക്ലപക്ഷേ തു പംചമീ
അത്തരം ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലെ അഗ്നി അണഞ്ഞുപോയാല്, ഭാദ്രപദം മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ അഞ്ചാം തീയതിയിൽ,
പിതുഃക്ഷയാഹം കുരുതേ യതാത്മാ ച ജിതേംദ്രിയഃ । രാത്രൌ നിമംത്രയേദ്വിപ്രാന്സുഖസൌഭാഗ്യദായകാന്
അവന് ആത്മസംയമനത്തോടെയും ഇന്ദ്രിയജയത്തോടെയും കൂടി പിതാവിന്റെ ചരമവാർഷികം ആചരിക്കുന്നു; രാത്രിയിൽ സന്തോഷവും ഭാഗ്യവും നൽകുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ക്ഷണിക്കുന്നു.
പ്രഭാതേ വിമലേ പ്രാപ്തേ ഭാംഡാന്യന്യാനി കാരയേത് । പാകം സര്വേഷു പാത്രേഷു സ കാരയതി ജായയാ
ശുദ്ധമായ പ്രഭാതം വന്നപ്പോൾ, അവൻ色色 പാത്രങ്ങൾ ഒരുക്കി ഭാര്യയോടൊപ്പം എല്ലാ പാത്രങ്ങളിലും വിഭവങ്ങൾ പാകം ചെയ്യുന്നു.
അഷ്ടാദശരസോപേതം പിതൄണാം പ്രീതിദായകമ് । ആകാരണം തതോ ദത്ത്വാ വിപ്രാണാം ച പൃഥക്പൃഥക്
പിതൃകൾക്ക് പ്രീതികരമായ പതിനെട്ടു വിധ വിഭവങ്ങൾ അവൻ ഒരുക്കുന്നു; ശേഷം ആഹാരം അർപ്പിച്ച് ഓരോ ബ്രാഹ്മണനും വേർതിരിച്ച് നൽകുന്നു.
സര്വേ വിപ്രാസ്തു സംപ്രാപ്താ മധ്യാഹ്നേ വേദപാഠകാഃ । അര്ഘപാദ്യാദി വിധിവത്കൃതവാന്ദ്വിജസത്തമഃ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ വേദം പഠിക്കുന്ന എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും എത്തുന്നു; അവിടുത്തെ ശ്രേഷ്ഠൻ അർഘ്യവും പാദ്യവും തുടങ്ങിയ സ്വീകരണ ചടങ്ങുകൾ ശരിയായ വിധത്തിൽ നടത്തുന്നു.
രജസാ ദൂഷിതഃ ശ്രാദ്ധേ പ്രക്ഷാല്യ വിധിവത്തദാ । ഗൃഹമധ്യേ ഗതാഃ സര്വേ ആസനേ തേ നിരൂപിതാഃ
ശ്രാദ്ധത്തിൽ പൊടിപൊടിയായി മലിനരായവർ പിന്നീട് ശരിയായി കഴുകി ശുദ്ധരാകുന്നു; എല്ലാവരും വീട്ടിനകത്ത് ചെന്നു ഓരോരുത്തർക്കും നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നു.
പ്രദത്തം ഭോജനം തേന മിഷ്ടാന്നേന വിശേഷതഃ । വിധിനാ ച കൃതം ശ്രാദ്ധം പിംഡദാനപ്രപൂര്വകമ്
അവൻ അവർക്കു പ്രത്യേകിച്ച് മധുരാന്നം ഉൾപ്പെടെ ഭക്ഷണം നൽകുന്നു; വിധിപ്രകാരം പിണ്ഡം അർപ്പിച്ച് ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നു.
താംബൂലം ദക്ഷിണാം ചൈവ വസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച । സര്വം ദദൌ ദ്വിജേഭ്യോ വൈ പിതൃധ്യാനപരായണഃ
അവൻ പിതൃധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് താമ്പൂലവും ദക്ഷിണയും色色 വസ്ത്രങ്ങളും നൽകുന്നു.
വിപ്രാ വിസര്ജിതാഃ സര്വേ ആശീര്വാദപരായണാഃ । ഗോത്രിണാം ബാംധവാനാം ച അന്യേഷാം ച ബുഭുക്ഷതാമ്
എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും വിടപറഞ്ഞ് അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നതിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുന്നു; തന്റെ ഗോത്രജന്മാർക്കും ബന്ധുക്കൾക്കും മറ്റു വിശപ്പുള്ളവർക്കും
ദത്തമന്നം തദാ തേന ഭോജനേ വിധിപൂര്വകമ് । നിശായാം തു കുടീദ്വാരേ ഉപവിഷ്ടോ യദാ തദാ
അവൻ അന്നം വിധിപ്രകാരം നൽകുന്നു; രാത്രി തന്റെ കുടിലിന്റെ വാതിലിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ,
ബ്രാഹ്മണ്യാ വാരി സംഗൃഹ്യ പാദപ്രക്ഷാലനം കൃതമ് । തദാ ശുനീ ബലീവര്ദൌ പരസ്പരമഭാഷതാമ്
ബ്രാഹ്മണിയുടെ ഭാര്യ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്ന് അവന്റെ കാലുകൾ കഴുകുന്നു; അപ്പോൾ നായിയും കാളയുമൊക്കെ തമ്മിൽ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ശൃണു കാംത വചോ മഹ്യം യാദൃക്കൃതവതീ വധൂഃ । താദൃശം സംപ്രവക്ഷ്യാമി നാന്യഥാ പ്രബ്രവീമ്യഹമ്
പ്രിയമേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു; ആ ഭാര്യ എന്ത് ചെയ്തുവെന്നത് ഞാൻ നിനക്കു യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയും; ഞാൻ മറ്റെന്തും പറയുന്നില്ല.
കദാചിദ്ദൈവയോഗേന ഗതാഹം പുത്രസദ്മനി । തത്രസ്ഥിതം പയഃ പാതും വധ്വാ ദൃഷ്ടം ന തത്പുനഃ
ഒരു പ്രാവശ്യം ദൈവസംയോഗത്താൽ ഞാൻ മകന്റെ വീട്ടിൽ പോയി; അവിടെ വധുവിനെ പാൽ കുടിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നത് കണ്ടു, പിന്നെ അങ്ങനെ കണ്ടിട്ടില്ല.
പീതം പയസ്തു സര്പേണ തദ്ദൃഷ്ടം തു മയാ പുനഃ । പശ്ചാത്പീതം മയാ സമ്യക്ദൃഷ്ടം വധ്വാ തദാ പുനഃ
ആ പാൽ ഒരു പാമ്പ് കുടിച്ചതും ഞാൻ കണ്ടു; പിന്നീട് വധു അതു ശരിയായി കുടിക്കുന്നത് ഞാൻ വീണ്ടും കണ്ടു.
തേന സംപര്കദോഷേണകടിര്ഭഗ്നാ ച മേ സദാ । തേന ദുഃഖേന ഭോ സ്വാമിന്ജാതാഹം ദുഃഖഭാഗിനീ । ഭഗ്നാ കടിശ്ച സംജാതാ ഹ്യാഹാരോ നൈവ രോചതേ
അത് സ്പർശിച്ചതിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടു എനിക്ക് എപ്പോഴും അരയൊടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ആ വേദന കൊണ്ടു, സ്വാമിനേ, ഞാൻ ദുഃഖഭാഗ്യവതിയായി; അരയൊടിഞ്ഞതുകൊണ്ടു ഭക്ഷണം ആസ്വദിക്കാൻ മനസ്സില്ല.
ബലീവര്ദ്ദ ഉവാച- ശൃണു ത്വം ശുനി വക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ് । അസ്മിന്വൈ ദിവസേ പ്രാപ്തേ ബ്രാഹ്മണാനാം തു ഭോജനമ്
കാള പറഞ്ഞു: നായേ, ഞാൻ പറയാം എന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം. ഇന്നത്തെ ഈ ദിവസം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകിയപ്പോൾ,
കാരിതം മമ പുത്രേണ മമ ചിംതാ തു നോ കൃതാ । നോദകം ന തൃണം ചൈവ ന ദത്തം കേനചിത്ക്വചിത്
എന്റെ മകൻ അതെല്ലാം ഒരുക്കിയെങ്കിലും എന്നെ ഓർക്കിയില്ല; ആരും എവിടെയും എനിക്ക് വെള്ളം കൊടുത്തില്ല, പുല്ല് പോലും നൽകിയില്ല.
അനാഹാരോഹ്യഹം പാപീ ബദ്ധോഽസ്മിന്പാപഭാവിതഃ । പൂര്വപാപവിശേഷേണ ജാതം ശുനി ന സംശയഃ
ഞാൻ പാപം ചെയ്തവനും ഭക്ഷണം ഇല്ലാത്തവനും bindingsil ഇരിക്കുന്നവനും ആകുന്നു; മുൻപുണ്ടായ ഒരു പ്രത്യേക പാപം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ നായയായി ജനിച്ചത് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദ്വാക്യം തു തദാ ദേവി ശ്രുതം പുത്രേണ ധീമതാ । മമായം തു പിതാ സാക്ഷാജ്ജാതോ മമ ഗൃഹേ പശുഃ
അപ്പോൾ, ദേവി, ആ വാക്കുകൾ ബുദ്ധിമാനായ മകനു കേൾക്കാൻ കഴിഞ്ഞു: 'ഇവൻ എന്റെ അച്ഛനാണ്, എന്റെ വീട്ടിൽ ഒരു മൃഗമായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.'
ഇയം തു ജനനീ സാക്ഷാന്മമ ചൈവ ന സംശയഃ । ദൈവയോഗാച്ഛുനീ ജാതാ കിം കരോമി സുനിശ്ചയമ്
ഇവൾ തന്നെയാണ് എന്റെ അമ്മ — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടം കൊണ്ടാണ് ഇവൾ നായിയായി ജനിച്ചത്. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും, ഇത് ഉറപ്പാണ്.
ഏവം വിചാര്യാസൌ വിപ്രോ നൈവ നിദ്രാമവാപ സഃ । രാത്രൌ ചിംതാപരോ ഭൂത്വാ സ്മരന്വിശ്വേശ്വരം പരമ്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണന് ഉറക്കം വന്നില്ല; രാത്രി മുഴുവൻ ചിന്തയിൽ ആഴ്ന്ന്, സർവ്വലോകനാഥനെ ഓർത്തു.
നാനാധര്മപരോഽഹം ച മമൈവം ച കഥം ശുഭമ് । വിചാരയിത്വാ ച തതോ രാത്രൌ സുപ്തസ്തദാ പുനഃ
നാനാതരം കർമ്മങ്ങളിൽ ഞാൻ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും എനിക്ക് എങ്ങനെ നല്ലതാകുമെന്നറിയില്ല. ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു, പിന്നെയും രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങി.
പ്രഭാതേ വിമലേ പ്രാപ്തേ ഋഷീണാം പുരതോ ഗതഃ । തേഷാം മധ്യേ വസിഷ്ഠേന തസ്യ സുസ്വാഗതം കൃതമ്
പ്രഭാതത്തിൽ വെളിച്ചം വന്നപ്പോൾ, അവൻ ഋഷിമാരുടെ മുമ്പിൽ എത്തി; അവരിൽ വസിഷ്ഠൻ അവനെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്തു.
ബ്രൂഹി ത്വം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ തവാഗമനകാരണമ് । ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ വിപ്രഃ പ്രണാമമകരോത്തദാ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, വരാൻ കാരണം പറയൂ എന്നു ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ആദ്യം നമസ്കാരം ചെയ്തു.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ സഫലാ ക്രിയാ । അദ്യ മേ പിതരസ്തൃപ്താ ദുര്ലഭാത്തവ ദര്ശനാത്
ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, എന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ഫലിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇന്ന് എന്റെ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരായി, കാരണം നിങ്ങളുടെ ദർശനം വളരെ അപൂർവമാണ്.
യഥോക്തം ച കൃതം ശ്രാദ്ധം ദ്വിജാശ്ചൈവ സുഭോജിതാഃ । കുടുംബിനാം തു സര്വേഷാം ഭോജനം കാരിതം തഥാ
നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി, ദ്വിജന്മാരെ നന്നായി ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; വീട്ടിലുള്ള എല്ലാവർക്കും ഭക്ഷണം കൊടുത്തു.
ഭോജനാനംതരം പ്രാപ്താ ശുനീ തത്ര ഉവാച ഹ । അസ്മാകം തു ഗൃഹേ ഹ്യേകോ ബലീവര്ദസ്തു വര്ത്തതേ
ഭക്ഷണത്തിന് ശേഷം ആ നായവളെത്തി പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ വീട്ടിൽ ഇപ്പോൾ ഒരു കാള മാത്രമേ ശേഷിക്കുകയുള്ളൂ.'
തം പതിം പ്രതിവാക്യം യദ്ദിവജ മത്തഃ ശൃണുഷ്വ തത് । ഗൃഹേസ്ഥിതം ദുഗ്ധഭാംഡമഹിനാ ദൂഷിതം മയാ
ഭർത്താവേ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയാനുള്ളത് കേൾക്കൂ: വീട്ടിൽ വെച്ചിരുന്ന പാൽപാത്രം ഒരു പാമ്പ് മലിനമാക്കി, ഞാൻ അതു കണ്ടു.
ദൃഷ്ടം മേ മഹതീ ചിംതാ തദാ ജാതാ ന സംശയഃ । അനേന പയസാ ചൈവ പക്വമന്നം യദാ ഭവേത്
അത് കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് വലിയ ആശങ്കയുണ്ടായി — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ആ പാലിൽ അന്നം പാകം ചെയ്താൽ,