വിമുക്താഃ പൂര്വജാസ്തസ്യ യാംതി വിഷ്ണോഃ പരം പദമ് । ചതുര്ണാം ചൈവ വേദാനാം പാഠേ ചൈവ തു യത്ഫലമ്
അവന്റെ പൂർവ്വികർ മോചിതരായി വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കും; നാലു വേദങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും,
സമവാപ്നോതി ജാപേന നരഃ സ്തോത്രം പഠന്ജപന് । ധൃത്വാ വൈ ശംഖചക്രാദി ബ്രാഹ്മണൈര്വേദതത്പരൈഃ
ഈ സ്തോത്രം ഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്താൽ ആ ഫലം മുഴുവനും ലഭിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് വേദപാരായണത്തിൽ താല്പര്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ ശംഖും ചക്രവും ധരിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ.
ശ്രാദ്ധകാലേ മഹാദേവി അക്ഷയം തദ്ഭവേദ്ധ്രുവമ് । കംഠേ പദ്മാക്ഷമാലാം ച ശംഖചക്രാദിധാരണമ്
ശ്രാദ്ധകാലത്ത്, മഹാദേവി, അത് ഉറപ്പായും അക്ഷയമാകും; കഴുത്തിൽ താമരക്കുരുമാലയും, കൈയിൽ ശംഖും ചക്രവും ധരിച്ചിരിക്കണം.
തതഃ ശ്രാദ്ധം പ്രകുര്വീത ഇദം സ്തോത്രം പഠന്ജപന് । വിധിനാ ഭക്തിഭാവേന പൂര്ണം ഭവതി നാന്യഥാ
അതിനുശേഷം, നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ ഭക്തിയോടെ ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്തുകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ മാത്രമേ ശ്രാദ്ധം പൂർണ്ണമാകൂ, അല്ലെങ്കിൽ അല്ല.
അതോ ഭക്തിമതാ പുംസാ പഠനീയം പ്രയത്നതഃ । പഠനാത്സര്വമാപ്നോതി സ നരഃ സുഖമേധതേ
അതിനാൽ, ഭക്തിയുള്ളവർ ശ്രദ്ധയോടെ ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ എല്ലാ സൗഖ്യവും ഐശ്വര്യവും അവനു ലഭിക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാമഹേശ്വരസംവാദേ ആഭ്യുദയികമൂര്ധ്വദൈഹികസ്തോത്രം നാമ ഷട്സപ്തതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ പദ്മമഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ ഉമയും മഹേശ്വരനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ, ആഭ്യുദയികമൂർദ്ധ്വദൈഹികസ്തോത്രം എന്ന അറുപത്തേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
മഹാദേവ ഉവാച- പപ്രച്ഛാഹം ജഗന്നാഥം വ്രതാനാമുത്തമം വ്രതമ് । പുത്രപൌത്രവിവൃദ്ധ്യര്ഥം സുഖസൌഭാഗ്യദായകമ്
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: പുത്രന്മാരുടെയും മക്കളുടെയും വർദ്ധനയ്ക്കും സൗഖ്യത്തിനും ഭാഗ്യത്തിനും ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വ്രതം ഏതാണ് എന്ന് ഞാൻ ലോകനാഥനോടു ചോദിച്ചു.
തവാഗ്രേ സംപ്രവക്ഷ്യാമി ശൃണു സുംദരി സാംപ്രതമ് । ഇദം കഥാനകം ദിവ്യമൃഷീണാം വ്രതമുത്തമമ്
സുന്ദരിയേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്റെ മുമ്പിൽ ഈ ദിവ്യമായ കഥയും, മഹർഷിമാരുടെ ഉത്തമവ്രതവും പറയും; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
രജസ്വലാ തു യാ നാരീ സഹസാ പാപരൂപിണീ । കൃതേന ച വ്രതേനൈവ മഹാപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ । പിതൄണാമക്ഷയം ദേയം ധര്മകാമാര്ഥസാധനമ്
രജസ്സ് അനുഭവിക്കുന്ന സ്ത്രീ പാപിനിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ വലിയ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും. ഇത് പിതൃകർമ്മയ്ക്ക് അക്ഷയമായ ദാനമായി നൽകണം; ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവ നേടാൻ സഹായിക്കും.
ശ്രീവിഷ്ണുരുവാച- പൂര്വമാസീന്മഹാബാഹുര്ബ്രാഹ്മണോ വേദപാരഗഃ । സദാധ്യയനശീലസ്തു ദേവശര്മാ ഇതി ദ്വിജഃ
ശ്രീവിഷ്ണു പറഞ്ഞു: പണ്ടൊരിക്കൽ, മഹാബലശാലിയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; വേദപാരായണത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും പഠനത്തിൽ സ്ഥിരതയും ഉള്ളവൻ, ദേവശർമാ എന്നായിരുന്നു അവന്റെ പേര്.
അഗ്നിഹോത്രക്രിയായുക്തഃ ഷട്കര്മനിരതഃ സദാ । സര്വവര്ണേഷു സംപൂജ്യഃ സപുത്രപശുബാംധവഃ
അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുകയും ആറു വിധ കര്മങ്ങളില് എപ്പോഴും താല്പര്യത്തോടെ ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന് എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളിലും കുടുംബത്തോടും മക്കളോടും പശുക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി ആദരിക്കപ്പെടണം.
തസ്യ ബ്രാഹ്മണമുഖ്യസ്യ ഭഗ്നാ ച ഗൃഹവാഹിനീ । പ്രാപ്തേ ഭാദ്രപദേ മാസേ ശുക്ലപക്ഷേ തു പംചമീ
അത്തരം ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലെ അഗ്നി അണഞ്ഞുപോയാല്, ഭാദ്രപദം മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ അഞ്ചാം തീയതിയിൽ,
പിതുഃക്ഷയാഹം കുരുതേ യതാത്മാ ച ജിതേംദ്രിയഃ । രാത്രൌ നിമംത്രയേദ്വിപ്രാന്സുഖസൌഭാഗ്യദായകാന്
അവന് ആത്മസംയമനത്തോടെയും ഇന്ദ്രിയജയത്തോടെയും കൂടി പിതാവിന്റെ ചരമവാർഷികം ആചരിക്കുന്നു; രാത്രിയിൽ സന്തോഷവും ഭാഗ്യവും നൽകുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ക്ഷണിക്കുന്നു.
പ്രഭാതേ വിമലേ പ്രാപ്തേ ഭാംഡാന്യന്യാനി കാരയേത് । പാകം സര്വേഷു പാത്രേഷു സ കാരയതി ജായയാ
ശുദ്ധമായ പ്രഭാതം വന്നപ്പോൾ, അവൻ色色 പാത്രങ്ങൾ ഒരുക്കി ഭാര്യയോടൊപ്പം എല്ലാ പാത്രങ്ങളിലും വിഭവങ്ങൾ പാകം ചെയ്യുന്നു.
അഷ്ടാദശരസോപേതം പിതൄണാം പ്രീതിദായകമ് । ആകാരണം തതോ ദത്ത്വാ വിപ്രാണാം ച പൃഥക്പൃഥക്
പിതൃകൾക്ക് പ്രീതികരമായ പതിനെട്ടു വിധ വിഭവങ്ങൾ അവൻ ഒരുക്കുന്നു; ശേഷം ആഹാരം അർപ്പിച്ച് ഓരോ ബ്രാഹ്മണനും വേർതിരിച്ച് നൽകുന്നു.
സര്വേ വിപ്രാസ്തു സംപ്രാപ്താ മധ്യാഹ്നേ വേദപാഠകാഃ । അര്ഘപാദ്യാദി വിധിവത്കൃതവാന്ദ്വിജസത്തമഃ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ വേദം പഠിക്കുന്ന എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും എത്തുന്നു; അവിടുത്തെ ശ്രേഷ്ഠൻ അർഘ്യവും പാദ്യവും തുടങ്ങിയ സ്വീകരണ ചടങ്ങുകൾ ശരിയായ വിധത്തിൽ നടത്തുന്നു.
രജസാ ദൂഷിതഃ ശ്രാദ്ധേ പ്രക്ഷാല്യ വിധിവത്തദാ । ഗൃഹമധ്യേ ഗതാഃ സര്വേ ആസനേ തേ നിരൂപിതാഃ
ശ്രാദ്ധത്തിൽ പൊടിപൊടിയായി മലിനരായവർ പിന്നീട് ശരിയായി കഴുകി ശുദ്ധരാകുന്നു; എല്ലാവരും വീട്ടിനകത്ത് ചെന്നു ഓരോരുത്തർക്കും നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നു.
പ്രദത്തം ഭോജനം തേന മിഷ്ടാന്നേന വിശേഷതഃ । വിധിനാ ച കൃതം ശ്രാദ്ധം പിംഡദാനപ്രപൂര്വകമ്
അവൻ അവർക്കു പ്രത്യേകിച്ച് മധുരാന്നം ഉൾപ്പെടെ ഭക്ഷണം നൽകുന്നു; വിധിപ്രകാരം പിണ്ഡം അർപ്പിച്ച് ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നു.
താംബൂലം ദക്ഷിണാം ചൈവ വസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച । സര്വം ദദൌ ദ്വിജേഭ്യോ വൈ പിതൃധ്യാനപരായണഃ
അവൻ പിതൃധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് താമ്പൂലവും ദക്ഷിണയും色色 വസ്ത്രങ്ങളും നൽകുന്നു.
വിപ്രാ വിസര്ജിതാഃ സര്വേ ആശീര്വാദപരായണാഃ । ഗോത്രിണാം ബാംധവാനാം ച അന്യേഷാം ച ബുഭുക്ഷതാമ്
എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും വിടപറഞ്ഞ് അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നതിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുന്നു; തന്റെ ഗോത്രജന്മാർക്കും ബന്ധുക്കൾക്കും മറ്റു വിശപ്പുള്ളവർക്കും
ദത്തമന്നം തദാ തേന ഭോജനേ വിധിപൂര്വകമ് । നിശായാം തു കുടീദ്വാരേ ഉപവിഷ്ടോ യദാ തദാ
അവൻ അന്നം വിധിപ്രകാരം നൽകുന്നു; രാത്രി തന്റെ കുടിലിന്റെ വാതിലിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ,
ബ്രാഹ്മണ്യാ വാരി സംഗൃഹ്യ പാദപ്രക്ഷാലനം കൃതമ് । തദാ ശുനീ ബലീവര്ദൌ പരസ്പരമഭാഷതാമ്
ബ്രാഹ്മണിയുടെ ഭാര്യ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്ന് അവന്റെ കാലുകൾ കഴുകുന്നു; അപ്പോൾ നായിയും കാളയുമൊക്കെ തമ്മിൽ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ശൃണു കാംത വചോ മഹ്യം യാദൃക്കൃതവതീ വധൂഃ । താദൃശം സംപ്രവക്ഷ്യാമി നാന്യഥാ പ്രബ്രവീമ്യഹമ്
പ്രിയമേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു; ആ ഭാര്യ എന്ത് ചെയ്തുവെന്നത് ഞാൻ നിനക്കു യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയും; ഞാൻ മറ്റെന്തും പറയുന്നില്ല.
കദാചിദ്ദൈവയോഗേന ഗതാഹം പുത്രസദ്മനി । തത്രസ്ഥിതം പയഃ പാതും വധ്വാ ദൃഷ്ടം ന തത്പുനഃ
ഒരു പ്രാവശ്യം ദൈവസംയോഗത്താൽ ഞാൻ മകന്റെ വീട്ടിൽ പോയി; അവിടെ വധുവിനെ പാൽ കുടിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നത് കണ്ടു, പിന്നെ അങ്ങനെ കണ്ടിട്ടില്ല.
പീതം പയസ്തു സര്പേണ തദ്ദൃഷ്ടം തു മയാ പുനഃ । പശ്ചാത്പീതം മയാ സമ്യക്ദൃഷ്ടം വധ്വാ തദാ പുനഃ
ആ പാൽ ഒരു പാമ്പ് കുടിച്ചതും ഞാൻ കണ്ടു; പിന്നീട് വധു അതു ശരിയായി കുടിക്കുന്നത് ഞാൻ വീണ്ടും കണ്ടു.
തേന സംപര്കദോഷേണകടിര്ഭഗ്നാ ച മേ സദാ । തേന ദുഃഖേന ഭോ സ്വാമിന്ജാതാഹം ദുഃഖഭാഗിനീ । ഭഗ്നാ കടിശ്ച സംജാതാ ഹ്യാഹാരോ നൈവ രോചതേ
അത് സ്പർശിച്ചതിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടു എനിക്ക് എപ്പോഴും അരയൊടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ആ വേദന കൊണ്ടു, സ്വാമിനേ, ഞാൻ ദുഃഖഭാഗ്യവതിയായി; അരയൊടിഞ്ഞതുകൊണ്ടു ഭക്ഷണം ആസ്വദിക്കാൻ മനസ്സില്ല.
ബലീവര്ദ്ദ ഉവാച- ശൃണു ത്വം ശുനി വക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ് । അസ്മിന്വൈ ദിവസേ പ്രാപ്തേ ബ്രാഹ്മണാനാം തു ഭോജനമ്
കാള പറഞ്ഞു: നായേ, ഞാൻ പറയാം എന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം. ഇന്നത്തെ ഈ ദിവസം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകിയപ്പോൾ,
കാരിതം മമ പുത്രേണ മമ ചിംതാ തു നോ കൃതാ । നോദകം ന തൃണം ചൈവ ന ദത്തം കേനചിത്ക്വചിത്
എന്റെ മകൻ അതെല്ലാം ഒരുക്കിയെങ്കിലും എന്നെ ഓർക്കിയില്ല; ആരും എവിടെയും എനിക്ക് വെള്ളം കൊടുത്തില്ല, പുല്ല് പോലും നൽകിയില്ല.
അനാഹാരോഹ്യഹം പാപീ ബദ്ധോഽസ്മിന്പാപഭാവിതഃ । പൂര്വപാപവിശേഷേണ ജാതം ശുനി ന സംശയഃ
ഞാൻ പാപം ചെയ്തവനും ഭക്ഷണം ഇല്ലാത്തവനും bindingsil ഇരിക്കുന്നവനും ആകുന്നു; മുൻപുണ്ടായ ഒരു പ്രത്യേക പാപം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ നായയായി ജനിച്ചത് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദ്വാക്യം തു തദാ ദേവി ശ്രുതം പുത്രേണ ധീമതാ । മമായം തു പിതാ സാക്ഷാജ്ജാതോ മമ ഗൃഹേ പശുഃ
അപ്പോൾ, ദേവി, ആ വാക്കുകൾ ബുദ്ധിമാനായ മകനു കേൾക്കാൻ കഴിഞ്ഞു: 'ഇവൻ എന്റെ അച്ഛനാണ്, എന്റെ വീട്ടിൽ ഒരു മൃഗമായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.'