ബ്രഹ്മണഃ പ്രതിസര്ഗശ്ച സര്വസംഹാരവര്ണനമ്। കല്പേകല്പേ ച ഭൂതാനാം മഹതാമപി സംക്ഷയഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രതിസൃഷ്ടിയും സർവ്വലയത്തിന്റെ വിവരണവും, ഓരോ കല്പത്തിലും മഹാത്മാക്കളും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം നശിക്കുന്നതും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സുസംഖ്യായ ച ബുദ്ധ്വാ വൈ ബ്രഹ്മണശ്ചാപ്യനിത്യതാമ്। ദൌരാത്മ്യം ചൈവ ഭോഗാനാം സംസാരസ്യ ച കഷ്ടതാമ്
ശുദ്ധമായ എണ്ണവും ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനിത്യതയും, ഭോഗങ്ങളുടെ ദു:ഖവും സംസാരത്തിന്റെ കഷ്ടതയും മനസ്സിലാക്കിയശേഷം—
ദുര്ല്ലഭത്വം ച മോക്ഷസ്യ വൈരാഗ്യാദ്ദോഷദര്ശനമ്। വ്യക്താവ്യക്തം പരിത്യജ്യ സത്വം ബ്രഹ്മണി സംസ്ഥിതമ്
മോക്ഷം ദുർലഭമാണെന്നും, വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ ദോഷങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ, വ്യക്തവും അവ്യക്തവും ഉപേക്ഷിച്ച് സത്വം ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
നാനാത്വ ദര്ശനാത്സുസ്ഥസ്തതസ്തദഭിവര്ത്തതേ। തതസ്താപത്രയാതീതോ വിരൂപാഖ്യോ നിരംജനഃ
നാനാത്വം കാണുമ്പോൾ മനസ്സ് സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; പിന്നെ താപത്രയത്തെ അതിജീവിച്ച് വിരൂപാക്ഷൻ എന്ന നിർമലനായവനാകുന്നു.
ആനംദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രാപ്തോ ന ബിഭേതി കുതശ്ചന। ഇതി കൃത്യ സമുദ്ദേശഃ പ്രമാണസ്യോപവര്ണിതഃ
ബ്രഹ്മാനന്ദം പ്രാപിച്ചവന് എവിടെയും ഭയമില്ല. ഇതോടെ കര്ത്തവ്യങ്ങളും പ്രമാണങ്ങളുടെ വിശദീകരണവും പൂര്ത്തിയായി.
കീര്ത്യംതേ ജഗതോ യത്ര സര്ഗപ്രലയവിക്രിയാഃ। പ്രവൃത്തിശ്ചാപി ഭൂതാനാം നിവൃത്തീനാം ഫലാനി ച
ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയും ലയവും മാറ്റങ്ങളും, ജീവികളുടെ പ്രവൃത്തിയും അവരുടെയൊക്കെ പിന്തിരിച്ചുപോകലും അതിന്റെ ഫലങ്ങളും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രാദുര്ഭാവോ വസിഷ്ഠസ്യ ശക്തേര്ജന്മ തഥൈവ ച। സൌദാസാന്നിഗ്രഹസ്തസ്യ വിശ്വാമിത്രകൃതേന ച
വസിഷ്ഠന്റെ പ്രത്യക്ഷതയും ശക്തിയുടെ ജനനവും, സൗദാസനെ അവന് കീഴടക്കിയതും, വിശ്വാമിത്രന് സൗദാസന് ശിക്ഷ നല്കിയതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
പരാശരസ്യ ചോത്പത്തിരദൃശ്യന്ത്യാം യഥാ വിഭോഃ। ജജ്ഞേ പിതൄണാം കന്യായാം വ്യാസശ്ചാപി യഥാ മുനിഃ
പരാശരന്റെ ഉത്ഭവവും, അവന് ദൃശ്യമല്ലാത്ത ഭഗവാന്റെ കന്യയില് ജനിച്ചതും, അങ്ങനെ തന്നെ മഹാമുനിയായ വ്യാസന് എങ്ങനെ ജനിച്ചുവെന്നതും വിവരിക്കുന്നു.
ശുകസ്യ ച യഥാ ജന്മ പുത്രസ്യ സഹ ധീമതഃ। പരാശരസ്യ വിദ്വേഷോ വിശ്വാമിത്രകൃതോ യഥാ
ധീമാനായ ശുകന് എങ്ങനെ ജനിച്ചുവെന്നും, വിശ്വാമിത്രന് കാരണമായി പരാശരന് എങ്ങനെ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടായി എന്നതും പറയുന്നു.
വസിഷ്ഠസംഭൃതശ്ചാഗ്നിര്വിശ്വാമിത്രജിഘാംസയാ। സംധാനഹേതോര്വിഭുനാ ജീര്ണഃ കണ്വേന ധീമതാ
വസിഷ്ഠന് വിശ്വാമിത്രനെ നശിപ്പിക്കാനായി അഗ്നി ഉണർത്തിയതും, സമാധാനത്തിനായി ധീരനായ കണ്വൻ അതു അണച്ചതും വിവരിക്കുന്നു.
ദേവേന വിപ്രാ വിപ്രാണാം വിശ്വാമിത്രഹിതൈഷിണാ। ഏകം വേദം ചതുഃപാദം ചതുര്ധാ പുനരീശ്വരഃ
വിശ്വാമിത്രനും ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച ദേവന്, നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ഏകവേദം വീണ്ടും നാലായി വിഭജിച്ചു.
യഥാ ബിഭേദ ഭഗവാന് വ്യാസഃ സര്വേഷ്വനുഗ്രഹാത്। തസ്യ ശിഷ്യപ്രശിഷ്യൈശ്ച ശാഖാഭേദാഃ പുനഃ കൃതാഃ
സകലരുടെയും ഹിതത്തിനായി ഭഗവാന് വ്യാസന് വേദം വിഭജിച്ചതും, അവന്റെ ശിഷ്യന്മാരും അവരുടെ ശിഷ്യന്മാരും വീണ്ടും അതിനെ ശാഖകളായി വിഭജിച്ചതും പറയുന്നു.
പ്രയാഗേ മുനിവര്യൈശ്ച യഥാ പൃഷ്ടഃ സ്വയം പ്രഭുഃ। കൃഷ്ണേന ചാനുശിഷ്ടാസ്തേ മുനയോ ധര്മകാംക്ഷിണഃ
പ്രയാഗയില് മഹാമുനിമാരാണ് സ്വയം ഭഗവാനെ ചോദ്യം ചെയ്തത്; ധർമ്മം ആഗ്രഹിച്ച ആ മുനിമാരെ കൃഷ്ണൻ ഉപദേശിച്ചു.
ഏതത്സര്വം യഥാതത്വമാഖ്യാതം ദ്വിജസത്തമാഃ। മുനീനാം ധര്മനിത്യാനാം ലോകതംത്രമനുത്തമമ്
ഇതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു, ഉത്തമനായ ദ്വിജന്മാരേ, ധർമ്മനിഷ്ഠരായ മുനിമാർക്കുള്ള ലോകത്തിലെ ഉത്തമപരമ്പരയാണ് ഇത്.
ബ്രഹ്മണാ യത്പുരാ പ്രോക്തം പുലസ്ത്യായ മഹാത്മനേ। പുലസ്ത്യേനാഥ ഭീഷ്മായ ഗംഗാദ്വാരേ പ്രഭാഷിതമ്
ബ്രഹ്മാവ് മുമ്പ് മഹാത്മാവായ പുലസ്ത്യന് പറഞ്ഞതും, പിന്നീട് പുലസ്ത്യൻ ഗംഗാതീരത്ത് ഭീഷ്മനോട് പറഞ്ഞതുമാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്.
ധന്യം യശസ്യമായുഷ്യം സര്വ്വപാപപ്രണാശനമ്। കീര്തനം ശ്രവണം ചാസ്യ ധാരണം ച വിശേഷതഃ
ഇതിന്റെ പാരായണവും ശ്രവണവും പ്രത്യേകിച്ച് മനസ്സിൽ ധാരണം ചെയ്യുന്നതും ഭാഗ്യകരവും, കീർത്തികരവും, ആയുര് ദായകവും, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
സൂതേനാനുക്രമേണേദം പുരാണം സംപ്രകാശിതമ്। ബ്രാഹ്മണേഷു പുരാ യച്ച ബ്രഹ്മണോക്തം സവിസ്തരമ്
സൂതൻ ക്രമമായി ഈ പുരാണം വെളിപ്പെടുത്തി; ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഇടയിൽ ബ്രഹ്മാവ് വിശദമായി പറഞ്ഞതും അതാണ്.
പാദമസ്യ വിദന്സമ്യഗ്യോധീയീത ജിതേംദ്രിയഃ। തേനാധീതം പുരാണം സ്യാത്സര്വം നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ൫൦ 1.2.
ഇതിന്റെ ഒരു പാദം പോലും ശരിയായി അറിഞ്ഞ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച് പഠിക്കുന്നവന് മുഴുവൻ പുരാണം പഠിച്ചതായി കണക്കാക്കപ്പെടും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
യോ വിദ്യാച്ചതുരോ വേദാന്സാംഗോപനിഷദോ ദ്വിജഃ। പുരാണം ച വിജാനാതി യഃ സ തസ്മാദ്വിചക്ഷണഃ
നാലു വേദങ്ങളും അവയുടെ അംഗങ്ങളുമായി ഉപനിഷത്തുകളും അറിയുന്ന ദ്വിജനും, പുരാണം മനസ്സിലാക്കുന്നവനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ജ്ഞാനിയാകുന്നു.
ഇതിഹാസപുരാണാഭ്യാം വേദം സമുപബൃംഹയേത്। ബിഭേത്യല്പശ്രുതാദ്വേദോ മാമയം പ്രതരിഷ്യതി
വേദത്തെ ഇതിഹാസവും പുരാണവും ചേർത്ത് സമ്പുഷ്ടമാക്കണം; കുറച്ച് പഠിച്ചവൻ വേദത്തെ തെറ്റിദ്ധരിക്കുമോ എന്ന ഭയം വേദത്തിന് ഉണ്ടാകുന്നു.
അധീത്യ ചൈകമധ്യായം സ്വയം പ്രോക്തം സ്വയംഭുവാ। ആപദഃ പ്രാപ്യ മുച്യേത യഥേഷ്ടാം പ്രാപ്നുയാദ്ഗതിമ്
സ്വയംഭുവായ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞ ഒരു അധ്യായം പോലും പഠിച്ചാൽ, ആൾക്കു കഷ്ടതകളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുകയും ഇഷ്ടമായ ഗതി നേടുകയും ചെയ്യും.
പുരാ പരംപരാം വക്തി പുരാണം തേന വൈ സ്മൃതമ്। നിരുക്തിമസ്യ യോ വേദ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
പഴയ കാലത്തെ പരമ്പര പറയുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇതിന് പുരാണം എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്; അതിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
ഋഷയോഹ്യബ്രുവന്സൂതം കഥം ഭീഷ്മേണ സങ്ഗതഃ। ബ്രഹ്മണോ മാനസഃ പുത്രഃ പുലസ്ത്യോ ഭഗവാനൃഷിഃ
മഹർഷിമാർ സൂതനോടു ചോദിച്ചു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുളസ്ത്യ മഹർഷിയും ഭീഷ്മനും എങ്ങനെയാണ് ഒന്നിച്ചു കൂടിയത്?
ദുര്ലഭം ദര്ശനം യസ്യ നരൈഃ പാപസമന്വിതൈഃ। അത്യാശ്ചര്യമിദം സൂത ക്ഷത്രിയേണ കഥം മുനിഃ
പാപഭാരമുള്ള മനുഷ്യർക്കു അദ്ദേഹത്തെ കാണാൻ വളരെ ദുർലഭമാണ്. സൂതാ, ഇതെന്ത് അത്ഭുതം! ആ മഹർഷി ഒരു ക്ഷത്രിയനുമായി എങ്ങനെയാണു കൂടിയതെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ആരാധിതോ ബൃഹദ്ഭൂതസ്തന്നോ വദ മഹാമതേ। കീദൃശം വാ തപസ്തേന കോ വാന്യോ നിയമഃ കൃതഃ
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ആ മഹർഷിയെ പ്രസന്നനാക്കാൻ ഭീഷ്മൻ എങ്ങനെയൊരു കഠിനതപസ്സാണ് ചെയ്തതോ, എന്ത് വ്രതങ്ങളോ ആചരിച്ചതോ, അതെല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
യേന തുഷ്ടോ മുനിര്ബ്രാഹ്മസ്തഥാ തേന പ്രഭാഷിതഃ। പര്വം വാപ്യഥ പര്വാര്ധം സമഗ്രം വാ പ്രഭാഷിതമ്
ആ മഹർഷി പ്രസന്നനായി എന്തൊക്കെയോ പറഞ്ഞു. ആ ഉത്സവത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമോ, പാതിയോ, മുഴുവനോ അദ്ദേഹം വെളിപ്പെടുത്തിയതാണോ എന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യസ്മിന്സ്ഥാനേ യഥാദൃഷ്ടഃ പുലസ്ത്യോ ഭഗവാനൃഷിഃ। തന്നോ വദ മഹാഭാഗ കല്യാഃ സ്മ ശ്രവണേ വയമ്
പുളസ്ത്യ മഹർഷിയെ എവിടെയാണ്, എങ്ങനെയാണ് കണ്ടത് എന്ന് ദയവായി ഞങ്ങൾക്കു പറയൂ മഹാഭാഗവേ; ഞങ്ങൾ അതു കേൾക്കാൻ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
സൂത ഉവാച। യത്ര ഗംഗാ മഹാഭാഗാ സാധൂനാം ഹിതകാരിണീ। വിഭിദ്യ പര്വതം വേഗാന്നിഃസൃതാ ലോകപാവനീ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: സദാചാരികൾക്ക് ഉപകാരമാകുന്ന, ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഗംഗാ പർവതം തുളച്ച് ശക്തിയായി പുറത്ത് വന്ന സ്ഥലത്താണ്—
ഗംഗാദ്വാരേ മഹാതീര്ഥേ ഭീഷ്മഃ പിതൃപരായണഃ। ശുശ്രൂഷുഃ സുചിരം കാലം മഹതാം നിയമേ സ്ഥിതഃ
ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ, ആ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ, പിതൃഭക്തനായ ഭീഷ്മൻ ദീർഘകാലം മഹാന്മാരുടെ വ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരനായി അവിടെ താമസിച്ചു.
യാവദ്വര്ഷശതം സാഗ്രം പരമേണ സമാധിനാ। ധ്യായമാനഃ പരം ബ്രഹ്മ ത്രികാലം സ്നാനമാചരത്
അവൻ പരമമായ ഏകാഗ്രതയോടെ നൂറുവർഷം കവിഞ്ഞ കാലം പരബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ച്, ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്തു.