കല്പാനാം സംചരശ്ചൈവ ജഗതഃ സ്ഥാപനം തഥാ। ശയനം ച ഹരേരപ്സു പൃഥിവ്യുദ്ധരണം പുനഃ
കല്പങ്ങളുടെ ചലനം, ലോകത്തിന്റെ സ്ഥാപനം, ഹരിയുടെ ജലത്തിൽ വിശ്രമം, ഭൂമി വീണ്ടും ഉയർത്തൽ എന്നിവയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദശധാ ജന്മസംചാരോ ഭൃഗുശാപേന കേശവേ। സന്നിവേശോ യുഗാദീനാം സര്വാശ്രമവിഭാജനമ്
ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം മൂലം കേശവന്റെ പത്ത് ജന്മങ്ങൾ, യುಗങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം, എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളുടെ വിഭജനം എന്നിവയും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്വര്ഗസ്ഥാനവിഭാഗശ്ച മര്ത്യാനാം സ്വര്ഗചാരിണാം। പശൂനാം പക്ഷിണാം ചൈവ സംഭവഃ പരികീര്ത്തിതഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിലെ സ്ഥാനങ്ങളുടെ വിഭജനം, മനുഷ്യരുടെ സ്വർഗ്ഗയാത്ര, മൃഗങ്ങളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ഉത്ഭവം എന്നിവയും വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തഥാ നിര്വചനം കല്പം സ്വാധ്യായസ്യ പരിഗ്രഹഃ। പ്രതിസര്ഗാഃ പുനഃ പ്രോക്താ ബ്രഹ്മണോ ബുദ്ധിപൂര്വകാഃ
അങ്ങനെ കല്പത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനം, സ്വാധ്യായത്തിന്റെ സ്വീകരണം, പുനഃസൃഷ്ടികൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ സൃഷ്ടികൾ എന്നിവയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ത്രയോന്യേഽബുദ്ധിപൂര്വാസ്തേ തഥാ ലോകാനകല്പയത്। ബ്രഹ്മണോ വദനേഭ്യശ്ച ഭൃഗ്വാദീനാം സമുദ്ഭവഃ
മൂന്ന് സൃഷ്ടികൾ ബുദ്ധിയില്ലാതെ ഉണ്ടായതും, അവയും ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചതും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഭൃഗു മുതലായവരുടെ ഉത്ഭവവും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കല്പയോരംതരം പ്രോക്തം പ്രതിസംധിശ്ച സര്ഗയോഃ। ഭൃഗ്വാദീനാമൃഷീണാം ച പ്രജാസര്ഗോപവര്ണനമ്
കല്പങ്ങൾക്കിടയിലെ ഇടവേളയും, സൃഷ്ടികളുടെ ബന്ധവും, ഭൃഗു മുതലായ ഋഷിമാരുടെ സന്തതികളുടെ ഉത്ഭവവും വിശദമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വസിഷ്ഠസ്യ ച ബ്രഹ്മര്ഷേര്ബ്രഹ്മത്ത്വം പരികീര്ത്തിതമ്। സ്വായംഭുവസ്യ ച മനോസ്തതശ്ചാപ്യനുകീര്തനമ്
വസിഷ്ഠന് എന്ന മഹർഷിയുടെ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയും സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ കഥയും ഇവിടെ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഉക്തോ നാഭേര്വിസര്ഗശ്ച രജസശ്ച മഹാത്മനഃ। ദ്വീപാനാം ച സമുദ്രാണാം പര്വതാനാം ച കീര്തനമ്
രാജസിക സ്വഭാവമുള്ള മഹാത്മാവായ നാഭിയുടെ സൃഷ്ടിയും, ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും സംബന്ധിച്ച വിവരണവും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ദ്വീപഭേദസമുദ്രാണാമന്തര്ഭാവശ്ച സപ്തസു। കീര്ത്യന്തേ യോജനാഗ്രേണ യേ ച തത്ര നിവാസിനഃ
ദ്വീപുകളുടെ വിഭജനം, ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾക്കുള്ളിലെ സ്ഥിതിയും അവിടെയുള്ളവരുടെ യോജനപ്രമാണമുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങളും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തദീയാനി ച വര്ഷാണി നദീഭിഃ പര്വതൈഃ സഹ। ജംബൂദ്വീപാദയോ ദ്വീപാഃ സമുദ്രൈഃ സപ്തഭിര്വൃതാഃ
അവയുടെ പ്രദേശങ്ങൾ, നദികൾ, പർവ്വതങ്ങൾ എന്നിവയോടൊപ്പം ജംബൂദ്വീപ് തുടങ്ങിയ ദ്വീപുകളും ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നതും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അംഡസ്യാംതസ്ത്വിമേലോകാഃ സപ്തദ്വീപാ ച മേദിനീ। സൂര്യാചംദ്രമസോശ്ചാരോ ഗ്രഹാണാം ജ്യോതിഷാം തഥാ
ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിനുള്ളിൽ ലോകങ്ങളും, ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമിയും, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും നടത്തുന്ന വഴി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കീര്ത്യതേ ധ്രുവസാമര്ഥ്യാത്പ്രജാനാം ച ശുഭാശുഭമ്। ബ്രഹ്മണാ നിര്മിതഃ സൌരഃ സ്യംദനോര്ഥവശാത്സ്വയമ്
ധ്രുവന്റെ ശക്തിയാൽ ജീവികളുടെ ശുഭാശുഭഫലങ്ങളും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ സൂര്യരഥം സ്വയം സഞ്ചരിക്കുന്നതും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കല്പിതോ ഭഗവാംസ്തേന പ്രസര്പതി ദിവാകരഃ। സൂര്യാദീനാം സ്യംദനാനാം ധ്രുവാദേവ പ്രവര്ത്തനം
ഭഗവാൻ ആ രഥം സൃഷ്ടിച്ചു, അതിലൂടെ സൂര്യൻ മുന്നോട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു; സൂര്യനും മറ്റും നടത്തുന്ന രഥങ്ങളുടെ ഗതിയും ധ്രുവനിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്.
കല്പിതഃ ശിംശുമാരശ്ച യസ്യ പുച്ഛേ ധ്രുവഃ സ്ഥിതഃ। സംഭവാംതേ ച സംഹാരഃ സംഹാരാംതേ ച സംഭവഃ
ശിംശുമാരനക്ഷത്രം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, അതിന്റെ വാലിൽ ധ്രുവൻ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെ അവസാനം ലയവും ലയത്തിന്റെ അവസാനം സൃഷ്ടിയും ഉണ്ടാകുന്നു.
ദേവതാനാമൃഷീണാം ച മനോഃ പിതൃഗണസ്യ ച। ന ശക്യം വിസ്തരാദ്വക്തുമിത്യുക്തം ച സമാസതഃ
ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും മനുവിന്റെയും പിതൃഗണങ്ങളുടെയും മുഴുവൻ കഥയും വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല, അതിനാൽ സംക്ഷിപ്തമായി മാത്രമേ പറയാനാവൂ എന്ന് പറയുന്നു.
അതീതാനാഗതാനാം വൈ സമം സ്വായംഭുവേന തു। മന്വംതരേഷു ദേവാനാം പ്രജേശാനാം ച കീര്തനമ്
കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ ഓരോ മന്വന്തരങ്ങളിലും സ്വായംഭുവൻ ദേവന്മാരെയും പ്രജാപതികളെയും സമമായി വിവരിക്കുന്നു.
നൈമിത്തികഃ പ്രാകൃതികസ്തഥൈവാത്യംതികഃ സ്മൃതഃ। ത്രിവിധഃ സര്വഭൂതാനാം കല്പിതഃ പ്രതിസംചരഃ
സകല ജീവികളുടെയും നൈമിത്തികം, പ്രാകൃതം, അത്യന്തികം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള ലയങ്ങൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനാവൃഷ്ടിര്ഭാസ്കരാച്ച ഘോരഃ സംവര്ത്തകാനലഃ। മേഘാശ്ചൈകാര്ണവാ യേ തു തഥാ രാത്രിര്മഹാത്മനഃ
സൂര്യനാൽ മഴയില്ലാതാകുന്നതും, ഭയാനകമായ സംവർത്തകാഗ്നിയും, ഏകാർണവം നിറയ്ക്കുന്ന മേഘങ്ങളും, മഹാരാത്രിയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സംധ്യാലക്ഷണമുദ്ദിഷ്ടം തഥാ ബ്രാഹ്മം വിശേഷതഃ। ഭൂതാനാം ചാപി ലോകാനാം സപ്താനാമനുവര്ണനമ്
സന്ധ്യയുടെ ലക്ഷണങ്ങളും, പ്രത്യേകമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലഘട്ടവും, ഏഴു ലോകങ്ങളുടെയും വിവരണവും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സംകീര്ത്യം തേ മയാ ചാത്ര പാപാനാം രൌരവാദയഃ। സര്വേഷാമേവ സത്വാനാം പരിണാമവിനിര്ണയഃ
പാപികൾക്ക് ഉള്ള രൗരവാദി നരകങ്ങളും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും പരിണാമങ്ങൾ എങ്ങനെ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതും ഞാൻ ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണഃ പ്രതിസര്ഗശ്ച സര്വസംഹാരവര്ണനമ്। കല്പേകല്പേ ച ഭൂതാനാം മഹതാമപി സംക്ഷയഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രതിസൃഷ്ടിയും സർവ്വലയത്തിന്റെ വിവരണവും, ഓരോ കല്പത്തിലും മഹാത്മാക്കളും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം നശിക്കുന്നതും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സുസംഖ്യായ ച ബുദ്ധ്വാ വൈ ബ്രഹ്മണശ്ചാപ്യനിത്യതാമ്। ദൌരാത്മ്യം ചൈവ ഭോഗാനാം സംസാരസ്യ ച കഷ്ടതാമ്
ശുദ്ധമായ എണ്ണവും ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനിത്യതയും, ഭോഗങ്ങളുടെ ദു:ഖവും സംസാരത്തിന്റെ കഷ്ടതയും മനസ്സിലാക്കിയശേഷം—
ദുര്ല്ലഭത്വം ച മോക്ഷസ്യ വൈരാഗ്യാദ്ദോഷദര്ശനമ്। വ്യക്താവ്യക്തം പരിത്യജ്യ സത്വം ബ്രഹ്മണി സംസ്ഥിതമ്
മോക്ഷം ദുർലഭമാണെന്നും, വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ ദോഷങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ, വ്യക്തവും അവ്യക്തവും ഉപേക്ഷിച്ച് സത്വം ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
നാനാത്വ ദര്ശനാത്സുസ്ഥസ്തതസ്തദഭിവര്ത്തതേ। തതസ്താപത്രയാതീതോ വിരൂപാഖ്യോ നിരംജനഃ
നാനാത്വം കാണുമ്പോൾ മനസ്സ് സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; പിന്നെ താപത്രയത്തെ അതിജീവിച്ച് വിരൂപാക്ഷൻ എന്ന നിർമലനായവനാകുന്നു.
ആനംദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രാപ്തോ ന ബിഭേതി കുതശ്ചന। ഇതി കൃത്യ സമുദ്ദേശഃ പ്രമാണസ്യോപവര്ണിതഃ
ബ്രഹ്മാനന്ദം പ്രാപിച്ചവന് എവിടെയും ഭയമില്ല. ഇതോടെ കര്ത്തവ്യങ്ങളും പ്രമാണങ്ങളുടെ വിശദീകരണവും പൂര്ത്തിയായി.
കീര്ത്യംതേ ജഗതോ യത്ര സര്ഗപ്രലയവിക്രിയാഃ। പ്രവൃത്തിശ്ചാപി ഭൂതാനാം നിവൃത്തീനാം ഫലാനി ച
ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയും ലയവും മാറ്റങ്ങളും, ജീവികളുടെ പ്രവൃത്തിയും അവരുടെയൊക്കെ പിന്തിരിച്ചുപോകലും അതിന്റെ ഫലങ്ങളും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രാദുര്ഭാവോ വസിഷ്ഠസ്യ ശക്തേര്ജന്മ തഥൈവ ച। സൌദാസാന്നിഗ്രഹസ്തസ്യ വിശ്വാമിത്രകൃതേന ച
വസിഷ്ഠന്റെ പ്രത്യക്ഷതയും ശക്തിയുടെ ജനനവും, സൗദാസനെ അവന് കീഴടക്കിയതും, വിശ്വാമിത്രന് സൗദാസന് ശിക്ഷ നല്കിയതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
പരാശരസ്യ ചോത്പത്തിരദൃശ്യന്ത്യാം യഥാ വിഭോഃ। ജജ്ഞേ പിതൄണാം കന്യായാം വ്യാസശ്ചാപി യഥാ മുനിഃ
പരാശരന്റെ ഉത്ഭവവും, അവന് ദൃശ്യമല്ലാത്ത ഭഗവാന്റെ കന്യയില് ജനിച്ചതും, അങ്ങനെ തന്നെ മഹാമുനിയായ വ്യാസന് എങ്ങനെ ജനിച്ചുവെന്നതും വിവരിക്കുന്നു.
ശുകസ്യ ച യഥാ ജന്മ പുത്രസ്യ സഹ ധീമതഃ। പരാശരസ്യ വിദ്വേഷോ വിശ്വാമിത്രകൃതോ യഥാ
ധീമാനായ ശുകന് എങ്ങനെ ജനിച്ചുവെന്നും, വിശ്വാമിത്രന് കാരണമായി പരാശരന് എങ്ങനെ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടായി എന്നതും പറയുന്നു.
വസിഷ്ഠസംഭൃതശ്ചാഗ്നിര്വിശ്വാമിത്രജിഘാംസയാ। സംധാനഹേതോര്വിഭുനാ ജീര്ണഃ കണ്വേന ധീമതാ
വസിഷ്ഠന് വിശ്വാമിത്രനെ നശിപ്പിക്കാനായി അഗ്നി ഉണർത്തിയതും, സമാധാനത്തിനായി ധീരനായ കണ്വൻ അതു അണച്ചതും വിവരിക്കുന്നു.