തുലാപുരുഷദാനാദ്യൈരശ്വമേധാദിഭിര്മഖൈഃ । വാരാണസീപ്രയാഗാദി തീര്ഥസ്നാനാദിഭിഃ പ്രിയേ
തുലാപുരുഷം പോലുള്ള ദാനങ്ങൾകൊണ്ടും, അശ്വമേധം പോലുള്ള യാഗങ്ങൾകൊണ്ടും, വാരാണസി, പ്രയാഗം തുടങ്ങിയ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടും, പ്രിയേ,
ഗയാശ്രാദ്ധാദിഭിഃ പിത്ര്യൈര്വേദപാഠാദിഭിര്ജപൈഃ । തപോഭിരുഗ്രൈര്നിയമൈര്യമൈര്ഭൂതദയാദിഭിഃ
ഗയാശ്രാദ്ധം പോലുള്ള പിതൃകർമ്മകളും, വേദപാരായണം പോലുള്ള ജപങ്ങളും, കഠിനമായ തപസ്സുകളും, നിയമങ്ങളും, യമങ്ങൾ, എല്ലാ ജീവികളോടും ദയ കാണിക്കുന്നതും,
ഗുരുശുശ്രൂഷണൈഃ സേവ്യൈര്ധര്മൈര്വര്ണാശ്രമാന്വിതൈഃ । ജ്ഞാനധ്യാനാദിഭിഃ സമ്യക്ചരിതൈര്ജന്മകോടിഭിഃ
ഗുരുവിനെ സേവിക്കുന്നതും, വർണ്ണാശ്രമധർമങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നതും, ജ്ഞാനം, ധ്യാനം, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ എന്നിവകൊണ്ടും, കോടിക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ,
ന യാംതി തത്പരം ശ്രേയോ വിഷ്ണും സര്വേശ്വരേശ്വരമ് । സര്വഭാവൈഃ സമാശ്രിത്യ പുരാണപുരുഷോത്തമമ്
അവർ സർവ്വേശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെ, പുരാതനപുരുഷോത്തമനെ, എല്ലാ ഭാവത്തോടും ആശ്രയിച്ചില്ലെങ്കിൽ, ആ പരമശ്രേയസ്സിനെ നേടുന്നില്ല.
അനന്യഗതയോ മര്ത്യാ ഭോഗിനോഽപി പരംതപേ । ജ്ഞാനവൈരാഗ്യരഹിതാ ബ്രഹ്മചര്യാദിവര്ജിതാഃ
മനസ്സിൽ മറ്റൊന്നിനും സ്ഥാനം ഇല്ലാതെ, ഭോഗങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്നവരും, ജ്ഞാനമോ വൈരാഗ്യമോ ബ്രഹ്മചര്യാദി വ്രതങ്ങളോ ഇല്ലാത്തവരും,
സര്വധര്മോജ്ഝിതാ വിഷ്ണോര്നാമമാത്രൈകജല്പിനഃ । സുഖേന യാം ഗതിം യാംതി ന താം സര്വേഽപി ധാര്മികാഃ
എല്ലാ ധർമങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം മാത്രം ഉച്ചരിക്കുന്നവർ എളുപ്പത്തിൽ ആ ഗതിയെ നേടുന്നു; അതു എല്ലാ ധാർമ്മികർക്കും പോലും ലഭ്യമല്ല.
സ്മര്ത്തവ്യഃ സതതം വിഷ്ണുര്വിസ്മര്തവ്യോ ന ജാതുചിത് । സര്വേ വിധിനിഷേധാഃ സ്യുരേതസ്യൈവ വിധിം കരാഃ 6.71.
വിഷ്ണുവിനെ എപ്പോഴും ഓർക്കണം, ഒരിക്കലും മറക്കരുത്; എല്ലാ നിർദ്ദേശങ്ങളും നിരോധനങ്ങളും ഇതിന് വേണ്ടി മാത്രം സേവിക്കേണ്ടതാണെന്ന് കരുതണം.
കിംതു ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാ ഋഷയശ്ച നിരംഹസഃ । നിര്ഭയം വിഷ്ണുനാമ്നൈവ യഥേഷ്ടം പദമാഗതാഃ
എന്നാൽ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും പാപരഹിതരായ ഋഷിമാരും വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം മാത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഭയമില്ലാതെ ആഗ്രഹിച്ച സ്ഥിതിയിൽ എത്തി.
അലബ്ധ്വാ ചാത്മനഃ പൂജാം സമ്യഗാരാധിതോ ഹരിഃ । മയാസ്മാദപി ച ശ്രേഷ്ഠം വാംച്ഛതാഹം കൃതാത്മനാ
തനിക്കു വേണ്ടിയുള്ള യഥാർത്ഥ പൂജ ലഭിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, ഞാൻ ഹരിയെ ആരാധിച്ചിട്ടും, ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്ന ഹരി അതിനേക്കാൾ ഉന്നതമായത് ആഗ്രഹിച്ചു.
തതഃ സാക്ഷാജ്ജഗന്നാഥ പ്രസന്നോ ഭക്തവത്സലഃ । അംശാംശേനാത്മനൈവൈതാന്പൂജയാമാസ കേശവഃ
അപ്പോൾ ഭക്തജനങ്ങൾക്കു സ്നേഹമുള്ള ജഗന്നാഥൻ, സന്തുഷ്ടനായി, തന്റെ തന്നെ ഭാഗങ്ങൾകൊണ്ട് അവരെ കേശവൻ ആരാധിച്ചു.
ദേവാന്പിതൄന്ദ്വിജാന്ഹവ്യകവ്യാദ്യൈഃ കരുണാമയഃ । തതഃ പ്രഭൃതി പൂജ്യംതേ ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ
ദേവന്മാരോടും പിതൃകളോടും ദ്വിജന്മാരോടും ഹവ്യങ്ങളുടെയും കാവ്യങ്ങളുടെയും വഴിയിലൂടെ കരുണയുള്ളവനായവൻ, അന്നുമുതൽ സകലചരാചരങ്ങളിലെയും മൂന്നുലോകങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
ബ്രഹ്മാദയഃ സുരാഃ സര്വേ പ്രസാദാച്ഛാര്ങ്ഗധന്വനഃ । മാം ചോവാച യഥാ മത്തഃ പൂജ്യഃ ശ്രേഷ്ഠോ ഭവിഷ്യസി
ബ്രഹ്മാവിനെ തുടക്കംവെച്ച എല്ലാ ദേവന്മാരും ശാരംഗധനുസ് ധരിച്ചവന്റെ കൃപയാൽ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'എന്നിൽനിന്ന് നീ ആരാധ്യനും ശ്രേഷ്ഠനുമാകും.'
ത്വാമാരാധ്യ തഥാ ശംഭോ ഗൃഹീഷ്യാമി വരം സദാ । ദ്വാപരാദൌ യുഗേ ഭൂത്വാ കലയാ മാനുഷാദിഷു
ശംഭുവേ, നിന്നെ ഇങ്ങനെ ആരാധിച്ച് ഞാൻ എപ്പോഴും ആ വരം പ്രാപിക്കും; ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ ഭാഗംകൊണ്ട് മനുഷ്യരിലും മറ്റു ജീവികളിലും ജനിക്കും.
സ്വാഗമൈഃ കല്പിതൈസ്ത്വം ച ജനാന്മദ്വിമുഖാന്കുരു । മാം ച ഗോപയ യേന സ്യാത്സൃഷ്ടിരേഷോത്തരോത്തരാ
നീ സ്വയം രചിച്ച ശാസ്ത്രങ്ങൾകൊണ്ട് ജനങ്ങളെ എന്നിൽനിന്ന് അകറ്റണം; എന്നെ മറച്ചു വെച്ച് സൃഷ്ടി തുടർച്ചയായി നടക്കാൻ ഇടയാക്കണം.
ഏഷ മോഹം സൃജാമ്യാശു യോജനാന്മോഹയിഷ്യതി । ത്വം ച രുദ്ര മഹാബാഹോ മോഹശാസ്ത്രാണി കാരയ
ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ ഈ മോഹം സൃഷ്ടിക്കും, അതിലൂടെ എല്ലാവരെയും ഭ്രമിപ്പിക്കും; നീയും, മഹാബാഹുവായ രുദ്രാ, മോഹശാസ്ത്രങ്ങൾ രചിക്കണം.
അതഥ്യാനി വിതഥ്യാനി ദര്ശയസ്വ മഹാഭുജ । പ്രകാശം കുരു ചാത്മാനമപ്രകാശം ച മാം കുരു
മഹാബാഹുവേ, നീ അസത്യവും വ്യാജവുമായ കാര്യങ്ങൾ കാണിക്കണം; നിന്നെ വെളിപ്പെടുത്തണം, എന്നെ മറയ്ക്കണം.
തതസ്തം പ്രണിപത്യാഹമവോചം പരമേശ്വരമ് । ബ്രഹ്മഹത്യാ സഹസ്രസ്യ പാപം ശാമ്യേത്കഥംചന
അതിനുശേഷം ഞാൻ പരമേശ്വരനോട് നമസ്കരിച്ചു ചോദിച്ചു: 'ആയിരം ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം എങ്ങനെയെങ്കിലും ശമിപ്പിക്കാൻ വഴിയുണ്ടോ?'
ന പുനസ്ത്വദവിജ്ഞാനം കല്പകോടിശതൈരപി । തസ്മാന്മയാ കൃതാ സ്പര്ദ്ധാ പവിത്രഃ സ്യാം കഥം ഹരേ
നിന്റെ അജ്ഞാനം ഇനി ഒരിക്കലും, കോടിക്കണക്കിന് കാല്പ്പങ്ങളിലും ഉണ്ടാകില്ല; അതിനാൽ, നിന്നോടൊപ്പം മത്സരിച്ച ഞാൻ എങ്ങിനെ ശുദ്ധനാകാം, ഹരേ?
തന്മേ കഥയ ഗോവിംദ പായശ്ചിത്തം യദിച്ഛസി । തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാനവോചത്തത്ത്വമാത്മനഃ
'എന്ത് പ്രായശ്ചിത്തം വേണമെന്ന് എന്നോട് പറയൂ, ഗോവിന്ദാ'; അപ്പോൾ, സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ തന്റെ സത്യസ്വഭാവം വെളിപ്പെടുത്തി പറഞ്ഞു.
യേനാഹമധികസ്തസ്മാദഭവം നഗനംദിനി । തമേവ തപസാ നിത്യം ഭജാമി സ്തൌമി ചിംതയേ
എന്റെ മേൽപ്രാധാന്യം ലഭിക്കാൻ ഞാൻ ഏത് വഴിയാണോ സ്വീകരിച്ചത്, ഹിമപുത്രിയേ, അതേ വഴിയിലാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും തപസ്സിലൂടെ ആരാധിക്കുകയും, സ്തുതിക്കുകയും, ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്.
പരമോ വിഷ്ണുരേവൈകസ്തജ്ജ്ഞാനം മുക്തിസാധനമ് । ശാസ്ത്രാണാം നിര്ണയസ്ത്വേഷസ്തദന്യന്മോഹനായ ച
പരമൻ വിഷ്ണുവാണ് മോക്ഷത്തിന് ജ്ഞാനമാർഗ്ഗം; ഇതാണ് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ അന്തിമനിർണ്ണയം, മറ്റെല്ലാം ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ മാത്രമാണ്.
ദാനം വിനാ ച യാ മുക്തിഃ സാമ്യം ച മമ വിഷ്ണുനാ । തീര്ഥാദിമാത്രതോ ജ്ഞാനം മമാധിക്യം ച വിഷ്ണുതഃ
ദാനം ഇല്ലാതെ ലഭിക്കുന്ന മോക്ഷവും, വിഷ്ണുവിനോടുള്ള സമത്വവും, തീർത്ഥയാത്രയിലൂടെയും മറ്റും ലഭിക്കുന്ന ജ്ഞാനവും, വിഷ്ണുവിനെക്കാൾ എനിക്ക് മേൽക്കൈയുമാണ്—
അഭേദശ്ചാസ്മദാദീനാം മുക്താനാം ഹരിണാ തഥാ । ഇത്യാദി സര്വമോഹായ കഥ്യതേ സതി നാന്യഥാ । തേനാദ്വിതീയ മഹിമോ ജഗത്പൂജ്യോഽസ്മി പാര്വതി
എന്നെയും മറ്റുള്ള മോക്ഷപ്രാപ്തരെയും ഹരിയെയും തമ്മിലുള്ള അഭേദവും ഇതൊക്കെയും ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ മാത്രമാണ് പറയുന്നത്; അതിനാൽ ഞാൻ അപരന്മാരില്ലാത്ത, ലോകം ആരാധിക്കുന്നവനാണ്, പാർവതി.
പാര്വത്യുവാച - തന്മേ കഥയ ദേവേശ യഥാഹമപി ശംകര । സര്വേശ്വരീ നിരുപമാ തവ സ്യാം സദൃശീ പ്രഭോ
പാർവതി പറഞ്ഞു: 'ദേവേശാ, എനിക്ക് പറയൂ, ശങ്കരാ, എങ്ങനെ ഞാൻ സകലദേവതകളുടെയും ഇഷ്ടയായതും, ഉപമയില്ലാത്തതുമായ, നിന്നോടു തുല്യമായതുമായ പരമാധികാരിണിയാകാം?'
മഹാദേവ ഉവാച- സാധുസാധു ത്വയാ പൃഷ്ടം വിഷ്ണോര്ഭഗവതഃ പ്രിയേ । നാമ്നാം സഹസ്രം വക്ഷ്യാമി മുഖ്യം ത്രൈലോക്യമുക്തിദമ്
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: 'നല്ലതായാണ് നീ ചോദിച്ചത്, പ്രിയേ, വിഷ്ണുവിനെക്കുറിച്ച്; ഞാൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും മോക്ഷം നൽകുന്ന പ്രധാനമായ ആയിരം നാമങ്ങൾ പറയാം.'
ഓംവാസുദേവഃ പരം ബ്രഹ്മ പരമാത്മാ പരാത്പരഃ । പരംധാമ പരംജ്യോതിഃ പരംതത്വം പരം പദമ്
ഓം, വാസുദേവൻ പരബ്രഹ്മവും പരമാത്മാവും പരത്തിലും പരമായവനും; പരമധാമവും പരമജ്യോതിസും പരമസത്യവും പരമലക്ഷ്യവുമാണ്.
പരഃ ശിവഃ പരോധ്യേയഃ പരം ജ്ഞാനം പരാഗതിഃ । പരമാര്ഥഃ പരംശ്രേയഃ പരാനംദഃ പരോദയഃ
പരമൻ എന്നത് ശിവൻ തന്നെയാണ്; പരമൻ ധ്യാനിക്കേണ്ടവൻ, പരമൻ ജ്ഞാനം, പരമൻ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യം; പരമാർത്ഥം, പരമശ്രേയസ്, പരമാനന്ദം, പരമോദയം — എല്ലാം പരമൻ തന്നെയാണ്.
പരോ വ്യക്താത്പരം വ്യോമ പരമര്ദ്ധിഃ പരേശ്വരഃ । നിരാമയോ നിര്വികാരോ നിര്വികല്പോ നിരാശ്രയഃ
അവൻ പ്രകടമായതിനെക്കാൾ അപ്പുറം, ആകാശത്തേക്കാൾ അപ്പുറം, ഏറ്റവും വലിയ ഐശ്വര്യവും പരമേശ്വരനുമാണ്; രോഗമില്ലാത്തവൻ, മാറ്റമില്ലാത്തവൻ, വ്യത്യാസങ്ങളില്ലാത്തവൻ, ആശ്രയമില്ലാത്തവൻ.
അസ്യ ശ്രീവിഷ്ണോര്നാമസഹസ്രസ്തോത്രസ്യ ശ്രീമഹാദേവ ഋഷിരനുഷ്ടുപച്ഛംദഃ । ഹ്രീം ബീജം ശ്രീം ശക്തിഃ ക്ലീം കീലകം ചതുര്വര്ഗധര്മകാമാര്ഥമോക്ഷാര്ഥേ ജപേ വിനിയോഗഃ । ഓംവാസുദേവായ വിദ്മഹേ മഹാഹംസായ ധീമഹി । തന്നോ വിഷ്ണുഃ പ്രചോദയാത് അംഗന്യാസകരന്യാസൌ വിധിപൂര്വം യദാ പഠേത് । തത്ഫലം കോടിഗുണിതം ഭവത്യേവ ന സംശയഃ
ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ നാമസഹസ്രസ്തോത്രത്തിന് ശ്രീമഹാദേവൻ ഋഷിയാണു, അനുഷ്ടുപ് ഛന്ദസ്സാണ്; ഹ്രീം ബീജം, ശ്രീം ശക്തി, ക്ലീം കീലകം; ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിങ്ങനെയുള്ള നാലു ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി ഇത് ജപിക്കണം. 'ഓം വാസുദേവായ വിദ്യാമഹേ മഹാഹംസായ ധീമഹി, തന്നോ വിഷ്ണുഃ പ്രചോദയാത്' എന്നിങ്ങനെ ശരീര-കരന്യാസങ്ങൾ അനുഷ്ഠാനത്തോടെ ജപിക്കുന്നവന് കോടിരട്ടിപ്പലിതം ലഭിക്കും, സംശയമില്ല.
ശ്രീവാസുദേവഃ പരംബ്രഹ്മ ഇതി ഹൃദയേ । മൂലപ്രകൃതിരിതി ശിരഃ । മഹാവരാഹ ഇതി ശിഖാ । സൂര്യവംശധ്വജ ഇതി കവചമ് । ബ്രഹ്മാദികാമ്യലലിത ജഗദാശ്ചര്യ ശൈശവ ഇതി നേത്രമ് । യഥാര്ഥഖംഡിതാശേഷ ഇത്യസ്ത്രമ് । നമോനാരായണായേതി ന്യാസം സര്വത്ര കാരയേത് । ഓംനമോനാരായണായ പുരുഷായ മഹാത്മനേ । വിശുദ്ധസത്വധിഷ്ണ്യായ മഹാഹംസായ ധീമഹി । ഓംഹ്രാം ഹ്രീം ഹ്രൂം ഹ്രൈം ഹ്രൌം ഹ്രഃ । ക്ലീം കൃഷ്ണായ വിഷ്ണവേ ഹ്രീം രാമായ ധീമഹി തന്നോ ദേവഃ പ്രചോദയാത് । ക്ഷ്രൌം നൃസിംഹായ വിദ്മഹേ ശ്രീം ശ്രീകംഠായ ധീമഹി തന്നോ വിഷ്ണുഃ പ്രചോദയാത് । ഓംവാസുദേവായ വിദ്മഹേ ദേവകീസുതായ ധീമഹി തന്നഃ കൃഷ്ണഃ പ്രചോദയാത് । ഓം ഹ്രാം ഹ്രീം ഹ്രൂം ഹ്രൈം ഹ്രൌം ഹ്രഃ। ക്ലീം കൃഷ്ണായ ഗോവിംദായ ഗോപീജനവല്ലഭായ സ്വാഹാ । ഇതി മംത്രമ് സമുച്ചാര്യ ജപേദ്വാ വിഷ്ണുമവ്യയമ് । ശ്രീനിവാസം ജഗന്നാഥം തസ്യ സ്തോത്രം പഠേത്സുധീഃ
ശ്രീവാസുദേവൻ പരബ്രഹ്മവും ഹൃദയത്തിൽ; മൂലപ്രകൃതി തലയിൽ; മഹാവരാഹൻ ശിഖയിൽ; സൂര്യവംശധ്വജൻ കവചത്തിൽ; ബ്രഹ്മാദികൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അത്ഭുതമായ ബാല്യം കണ്ണുകളിൽ; യഥാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നതാണു ആയുധം; എല്ലായിടത്തും 'നമോ നാരായണായ' എന്ന മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ന്യാസം ചെയ്യണം. 'ഓം നമോ നാരായണായ പുരുഷായ മഹാത്മനേ, വിശുദ്ധസത്ത്വധിഷ്ഠിതനായ മഹാഹംസായ ധീമഹി' എന്നിങ്ങനെ ജപിക്കണം. 'ഓം ഹ്രാം ഹ്രീം ഹ്രൂം ഹ്രൈം ഹ്രൗം ഹ്രഃ; ക്ലീം കൃഷ്ണായ വിഷ്ണവേ ഹ്രീം രാമായ ധീമഹി തന്നോ ദേവഃ പ്രചോദയാത്; ക്ഷ്രൗം നൃസിംഹായ വിദ്യാമഹേ, ശ്രീം ശ്രീകണ്ഠായ ധീമഹി, തന്നോ വിഷ്ണുഃ പ്രചോദയാത്; ഓം വാസുദേവായ വിദ്യാമഹേ, ദേവകീസുതായ ധീമഹി, തന്നഃ കൃഷ്ണഃ പ്രചോദയാത്; ഓം ഹ്രാം ഹ്രീം ഹ്രൂം ഹ്രൈം ഹ്രൗം ഹ്രഃ; ക്ലീം കൃഷ്ണായ ഗോവിന്ദായ ഗോപീജനവല്ലഭായ സ്വാഹാ' എന്നിങ്ങനെ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, അവിനാശിയായ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിക്കണം; ശ്രീനിവാസനെയും ജഗന്നാഥനെയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്തോത്രം ജപിക്കണം.