ശ്രൂയതേ യമലോകേ തു സദാ വൈതരണീ നദീ । അനാധൃഷ്യാത്വപാരാ ച ദുസ്തരാ ബഹുശോണിതാ
യമലോകത്തിൽ എപ്പോഴും വൈതരണി എന്ന നദി ഉണ്ടെന്ന് കേൾക്കുന്നു; അതു കടക്കാൻ കഴിയാത്തതും, അറ്റമില്ലാത്തതും, രക്തം നിറഞ്ഞതും, ഭയങ്കരവുമാണ്.
ദുസ്തരാ സര്വഭൂതാനാം സാ കഥം സുതരാ ഭവേത് । ഭയമേതന്മഹാദേവ യമലോകം പ്രതി പ്രഭോ
അത് എല്ലാ ജീവികൾക്കും കടക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്; എങ്ങനെ അതു എളുപ്പത്തിൽ കടക്കാൻ കഴിയും? മഹാദേവനേ, യമലോകത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് ഈ ഭയമുണ്ട്.
തസ്യ നിര്മോചനാര്ഥായ ബ്രൂഹി കൃത്യമശേഷതഃ । ഭഗവന്ദേവദേവേശ കൃപാം കൃത്വാ മമോപരി
അത് മുതൽ മോചനം നേടാൻ എന്തെല്ലാം ചെയ്യണം എന്ന് മുഴുവൻ ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ, ദേവദേവനേ, എന്റെ മേൽ കരുണ കാണിച്ച്.
മഹാദേവ ഉവാച- ദ്വാരവത്യാം പുരാ വിപ്ര സ്നാതോഽഹം ലവണാംഭസി । ദദൃശേ മുനിമായാംതം മുദ്ഗലം നാമ വാഡവ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, പുരാതനകാലത്ത് ഞാൻ ദ്വാരകയിൽ ഉപ്പു നിറഞ്ഞ വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ചപ്പോൾ, മുൺദഗലമെന്ന വാഡവമുനിയെ കണ്ടു.
ജ്വലംതമിവചാദിത്യം തപസാ ദ്യോതതാംഗകമ് । മാം പ്രണമ്യ മുനിഃ പ്രാഹ മുദ്ഗലോ വിസ്മയാന്വിതഃ
അവൻ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു, തപസ്സിന്റെ പ്രകാശം അവന്റെ ശരീരത്തിൽ തെളിഞ്ഞിരുന്നു; എനിക്ക് വന്ദനം ചെയ്ത്, അത്ഭുതത്തോടെ മുൺദഗൽ പറഞ്ഞു.
മുദ്ഗല ഉവാച- അകസ്മാന്മൂര്ച്ഛിതോ ദേവ പതിതോഽസ്മി ധരാതലേ । പ്രജ്വലംതി മമാംഗാനി ഗൃഹീതോ യമകിംകരൈഃ
മുൺദഗൽ പറഞ്ഞു: ദേവനേ, ഞാൻ അപ്രതീക്ഷിതമായി ബോധംകെട്ട് നിലത്ത് വീണുപോയി; എന്റെ അവയവങ്ങൾ കത്തുന്നു, യമന്റെ ദൂതന്മാർ എന്നെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബലാദാകൃഷ്യമാണോഽഹം പുരുഷഓംഗുഷ്ഠമാത്രകഃ । ബദ്ധോ യമഭടൈര്ഗാഢം നീതോഽസ്മി ശമനാംതികമ്
എനിക്ക് മനുഷ്യന്റെ വിരൽ വലുപ്പം മാത്രമായ്, യമന്റെ ഭടന്മാർ ശക്തിയായി കെട്ടി പിടിച്ച്, ബലമായി വലിച്ചുകൊണ്ടു മരണാധിപന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
ക്ഷണാത്സഭായാം പശ്യാമി യമം പിംഗലലോചനമ് । കൃഷ്ണമുഖം മഹാരൌദ്രം മൃത്യുവ്യാധിശതാന്വിതമ്
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഞാൻ സഭയിൽ യമനെ കണ്ടു; അവന്റെ കണ്ണുകൾ മഞ്ഞ നിറത്തിൽ, മുഖം കറുപ്പ്, അതീവ ഭയാനകവും, മരണവും രോഗങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് ചുറ്റിപ്പറ്റിയവനുമായിരുന്നു.
വാതപിത്ത ശ്ലേഷ്മദോഷൈര്മൂര്തിമദ്ഭിസ്തു സേവിതമ് । കായശോഷജ്വരാതംക സ്ഫോടികാ ലൂതകാദിഭിഃ
വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നിവയുടെ ദോഷങ്ങൾ രൂപം ധരിച്ചവരും, ക്ഷയം, ജ്വരം, പുണ്ണുകൾ, വ്രണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും അവനെ ചുറ്റി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ജ്വാലാംഗമര്ദശീര്ഷാര്തി ഭഗംദര ബലക്ഷയൈഃ । കംഠമാലാക്ഷിരോഗൈശ്ച മൂത്രകൃച്ഛ്രജ്വരവ്രണൈഃ
ജ്വാലപോലുള്ള വേദന, തലവേദന, ശരീരവേദന, ഭഗന്ദര രോഗം, ശക്തി നഷ്ടം, കഴുത്തിലെ കട്ടകൾ, പാൽരോഗങ്ങൾ, മൂത്രക്കഷ്ടം, ജ്വരം, വ്രണങ്ങൾ ഇവയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
വിമൂര്ച്ഛികാ ഗലഗ്രാഹ ഹൃദ്രോഗൈര്ഭൂതതസ്കരൈഃ । ഇത്ഥം ബഹുവിധൈ രൌദ്രൈര്നാനാരൂപൈര്ഭയംകരൈഃ
ബോധം നഷ്ടപ്പെടൽ, കഴുത്ത് പിടിച്ചുപിടിക്കൽ, ഹൃദയരോഗങ്ങൾ, ഭൂതങ്ങളായ കള്ളന്മാർ—ഇങ്ങനെ പലവിധ ഭയാനകമായ രൂപങ്ങളിലായി അനേകം ഭയപ്പെടുത്തുന്നവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
കപാലശിരോഹസ്തൈശ്ച സംഗ്രാമേ നരകേ തഥാ । രാക്ഷസൈര്ദാനവൈര്ഘോരൈരുപവിഷ്ടൈഃ പുരഃ സ്ഥിതൈഃ
കപ്പാലം, തല, കൈ എന്നിവയുമായി, യുദ്ധഭൂമിയിലും നരകത്തും, ഭയാനകമായ രാക്ഷസന്മാരും ദാനവന്മാരും എന്റെ മുന്നിൽ ഇരുന്ന് കാത്തുനിന്നു.
ധര്മാധികാരിഭിശ്ചാത്ര ചിത്രഗുപ്താദി ലേഖകൈഃ । വ്യാഘ്ര സിംഹ വരാഹൈശ്ച ശിഖാസര്പൈഃ സുദുര്ദ്ധരൈഃ
അവിടെ ധർമ്മത്തിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥരും, ചിത്രഗുപ്തനും മറ്റു രേഖാക്കാരും, കടുവ, സിംഹം, പന്നി, ശിഖയുള്ള പാമ്പുകൾ പോലുള്ള ഭയാനകമായ ജീവികളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
വൃശ്ചികൈര്ദംഷ്ട്രിഭിര്ഭൂതൈഃ കീടകൈര്മത്കുണാദിഭിഃ । വൃക ചിത്രാദി ശുനകൈഃ കംകൈര്ഗൃധ്രൈശ്ച ജംബുകൈഃ
ചുരുട്ടികൾ, പല്ലുള്ള ഭൂതങ്ങൾ, കീടങ്ങൾ, കുഴിയൻ, പുലികൾ, പുള്ളിക്കുതിരകൾ, കാക്ക, കഴുകൻ, നായർ എന്നിവയും അവിടെ കണ്ടു.
തസ്കരൈര്ഭൂതദാരിദ്രൈര്മാരിഭിര്ഡാകിനീഗ്രഹൈഃ । മുക്തകേശൈഃ ശ്വാസകാസൈര്ഭ്രുകുടീ കുടിലാനനൈഃ
കള്ളന്മാർ, ദാരിദ്ര്യം വരുത്തുന്ന ഭൂതങ്ങൾ, ആക്രമികൾ, ഡാകിനികൾ, ചിതറിച്ച മുടിയുള്ളവർ, ശ്വാസം മുട്ടുന്നവരും ചുമയുള്ളവരും, കുരുക്കൻ മുഖവും കുരുക്കൻ കണ്മുനയും ഉള്ളവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ബൃഹത്പ്രതാപൈര്നോഭീതൈഃ ശാസകൈഃ പാപകര്മണാമ് । യമഃ സഭായാം ശുശുഭേ സേവ്യമാനഃ പരിഗ്രഹൈഃ
വലിയ ധൈര്യമുള്ള, പാപകര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്തവരെ ശിക്ഷിക്കുന്നവരും, യമൻ തന്റെ അനുചരന്മാരാൽ സേവനം ലഭിച്ച് സഭയിൽ പ്രകാശിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
ഭീമാടവികജീവൈശ്ച യഥാ വ്യാലാംജനോ ഗിരിഃ । തതോ വിശ്വേശ്വരഃ പ്രാഹ സമയഃ കിംകരാന്പ്രതി
ഭയാനകമായ കാട്ടിൽ ജീവിക്കുന്നവരും, മലയിൽ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ പോലെ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. അതിനുശേഷം ലോകനാഥൻ തന്റെ അനുചരന്മാരോട് സംസാരിച്ചു.
നാമഭ്രാംതൈര്ഭവദ്ഭിശ്ച സമാനീതഃ കഥം മുനിഃ । ഭീമകസ്യാത്മജോ ഗ്രാമേ കൌംഡിന്യേ മുദ്ഗലാഭിധഃ
നിങ്ങൾ പേരിൽ തെറ്റിച്ചുകൊണ്ട്, ഭീമന്റെ മകൻ മുദ്ഗലൻ എന്ന ഈ മുനിയെ കൗണ്ടിന്യ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു?
ക്ഷീണായുഃ ക്ഷത്രിയഃ സോഽസ്തി ആനേയോ മുച്യതാമസൌ । ശ്രുത്വൈതത്തേ ഗതാസ്തസ്മാദായാതാഃ പുനരേവ തേ
അവൻ ക്ഷത്രിയനും ആയുസ്സ് തീർന്നവനും ആണു; അവനെ വിട്ടയക്കണം, തിരികെ കൊണ്ടുപോകണം. ഇതു കേട്ടു അവർ അവിടെ നിന്ന് പോയി വീണ്ടും മടങ്ങിയെത്തി.
ധര്മരാജം പുനഃ പ്രാഹുഃ സര്വേ തേ യമകിംകരാഃ । തത്രാസ്മാഭിര്ഗതൈര്ദേഹീ ക്ഷീണായുര്നോപലക്ഷിതഃ
പിന്നീട് യമന്റെ അനുചരന്മാർ എല്ലാവരും ധർമ്മരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'അവിടെ പോയപ്പോൾ ആയുസ്സ് തീർന്ന ആത്മാവ് ഞങ്ങൾക്കു കാണാനായില്ല.'
യമ ഉവാച- കിം കാരണമദൃശ്യാസ്തേ പ്രായേണ ഭവതാം നരാഃ । സുകൃതാ ദ്വാദശീയൈസ്തു ഖ്യാതാ വൈതരണീ നദീ
യമൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളുടെ ആളുകൾ കൂടുതലും കാണാതാകുന്നതിന് എന്താണ് കാരണം? ദ്വാദശി വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചവർക്കായി വൈതരിണി നദി പ്രശസ്തമാണ്.'
ഉജ്ജയിന്യാം പ്രയാഗേ വാ യമുനായാം ച യേ മൃതാഃ । തിലഹസ്തിഹിരണ്യാദി ദത്തം യൈസ്തു ഗവാഹ്നികമ്
ഉജ്ജയിനിയിൽ, പ്രയാഗയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ യമുനയുടെ തീരത്ത് മരിച്ചവരും, എള്ള്, പൊന്ന് മുതലായവയും പശുവിനോടൊപ്പം പ്രതിദിനം ദാനം ചെയ്തവരും.
ദൂതാ ഊചുഃ - തദ്വ്രതം കീദൃശം ബ്രഹ്മന്ബ്രൂഹി സര്വമശേഷതഃ । കിം തത്ര ദേവ കര്ത്തവ്യം പുരുഷൈസ്തവതോഷദമ്
ദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണാ, ആ വ്രതം എങ്ങനെയാണെന്ന് മുഴുവൻ വിശദമായി പറയൂ. ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മനുഷ്യർ അവിടെ എന്ത് ചെയ്യണം?'
യേന കൃതാ നരശ്രേഷ്ഠ ദ്വാദശീ കൃഷ്ണപക്ഷജാ । ഉപവാസേ ച തേനൈവ കഥം പാപാത്പ്രമുച്യതേ
ഏത് വിധത്തിൽ ദ്വാദശി കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ഉപവാസത്തോടെ ആചരിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു എന്ന് വിശദമായി പറയൂ.
തദ്വ്രതം കേന വിധിനാ കര്ത്തവ്യം ച യഥാ വദ । സുപ്രസന്നേന വക്തവ്യം ദയാം കൃത്വാ ദയാനിധേ
ആ വ്രതം എങ്ങനെ, ഏത് വിധിയിൽ ആചരിക്കണം എന്ന് ദയാമയനായുള്ളോരു ദയയോടെ ദയാനിധിയേ, ദയവായി എനിക്കു പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ശ്രീമുദ്ഗല ഉവാച- ദൂതാനാം വചനം ശ്രുത്വാ ഉവാച മധുരം തദാ । സര്വം വദാമി ഭോ ദൂതാ യഥാദൃഷ്ടം യഥാശ്രുതമ്
ശ്രീമുദ്ഗലൻ പറഞ്ഞു: ദൂതന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, അവൻ മധുരമായി പറഞ്ഞു: ദൂതന്മാരേ, ഞാൻ കണ്ടതും കേട്ടതുമൊക്കെയും നിങ്ങൾക്കു പറയാം.
യമ ഉവാച- മാര്ഗശീര്ഷാദി മാസേ തു യാ ഇമാഃ കൃഷ്ണപക്ഷജാഃ । താസു പൂര്വാസു വിധിവദ്ദൂതാ വൈതരണീവ്രതമ്
യമൻ പറഞ്ഞു: മാർഗശീർഷ തുടങ്ങിയ മാസങ്ങളിൽ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ആദ്യ ദിവസങ്ങളിൽ, ദൂതന്മാർ വിധിപൂർവ്വം വൈതരണി വ്രതം ആചരിക്കണം.
പ്രതിമാസം ച കര്ത്തവ്യം യാവദ്വര്ഷം ഭവേദ്ധ്രുവമ് । യാം തു കൃത്വാ തു ഭോ ദൂതാ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
പ്രതിമാസവും, ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ഈ വ്രതം നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം. ദൂതന്മാരേ, ആരെങ്കിലും ഇതു ചെയ്താൽ അവൻ മോചനം നേടും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഉപവാസസ്യ നിയമഃ കര്ത്തവ്യോ വിഷ്ണു തുഷ്ടിദഃ । അദ്യ മേ ദേവദേവേശ ഉപവാസോ ഭവിഷ്യതി
ഉപവാസത്തിന് നിർബന്ധങ്ങൾ പാലിക്കണം; അതാണ് വിഷ്ണുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നത്. ദേവദേവനേ, ഇന്നാണ് എന്റെ ഉപവാസം.
ദ്വാദശ്യാം പൂജ്യ ഗോവിംദം ഭക്തിഭാവസമന്വിതമ് । സ്വപ്നേംദ്രിയസ്യ വൈകല്യാദ്ഭോജനം യച്ച മൈഥുനമ്
പന്ത്രണ്ടാം തീയതിയിൽ ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഗോവിന്ദനെ ആരാധിക്കണം. ഉറക്കത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുർബലമായതുകൊണ്ട് ഭക്ഷണത്തിലും മറ്റും ഉണ്ടായ പിഴവുകൾ ക്ഷമിക്കണം.