ഹരിപൂജാപരാ യേ ച തേ കൃതാര്ഥാഃ കലൌ യുഗേഃ । ശുക്ലേ വാ യദി വാ കൃഷ്ണേ ഭവേദേകാദശീ ദ്വയമ്
ഹരിയുടെ പൂജയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർ കലിയുഗത്തിൽ സഫലരാകുന്നു. ശുക്ലപക്ഷത്തോ കൃഷ്ണപക്ഷത്തോ, രണ്ടെക്കാദശികളും ഉണ്ട്.
ഗൃഹസ്ഥാനാം ഭവേത്പൂര്വാ യതീനാമുത്തരാ സ്മൃതാ । ഏകാദശീ ദ്വാദശീ ച രാത്രിശേഷേ ത്രയോദശീ । തത്ര ക്രതുശതം പുണ്യം ത്രയോദശ്യാം തു പാരണേ
ഗൃഹസ്ഥർക്കു മുൻപത്തെക്കാദശിയാണ്, യതികൾക്കു പിന്നത്തെക്കാദശി. ഏകാദശി, ദ്വാദശി, രാത്രി കഴിഞ്ഞ് ത്രയോദശി—അവിടെ നൂറു യാഗഫലം ലഭിക്കും, ത്രയോദശിയിൽ ഉപവാസം അവസാനിപ്പിക്കുമ്പോൾ.
ഏകാദശ്യാം നിരാഹാരഃ സ്ഥിത്വാഹമപരേഽഹംനി । ഭോക്ഷ്യാമി പുംഡരീകാക്ഷ ശരണം മേ ഭവാച്യുത
ഏകാദശിയിൽ ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കി, അടുത്ത ദിവസം ഞാൻ ഭക്ഷിക്കും, കണ്യാകുമാരിയേ, നീ എനിക്ക് ആശ്രയം നൽകണം അച്യുതാ.
അമും മംത്രം സമുച്ചാര്യ ദേവദേവസ്യ ചക്രിണഃ । ഭക്തിഭാവേന തുഷ്ടാത്മാ ഉപവാസം സമാചരേത്
ദേവദേവനായ ചക്രധാരിയുടെ ഈ മന്ത്രം ഭക്തിയോടെ ഉച്ചരിച്ച്, സന്തുഷ്ട മനസ്സോടെ ഉപവാസം ആചരിക്കണം.
കുര്യാദ്ദേവസ്യ പുരതോ ജാഗരം നിയതോ വ്രതീ । ഗീതൈര്വാദ്യൈശ്ച നൃത്യൈശ്ച പുരാണപഠനാദിഭിഃ
വ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ ദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ ജാഗരണം നടത്തണം; പാട്ടുകളും വാദ്യങ്ങളും നൃത്തങ്ങളും പുരാണങ്ങൾ വായിക്കുന്നതും ഉൾപ്പെടെ.
തതഃ പ്രാതഃ സമുത്ഥായ ദ്വാദശീദിവസേ വ്രതീ । സ്നാത്വാ വിഷ്ണും സമഭ്യര്ച്യ വിധിവത്പ്രയതേംദ്രിയഃ
ശേഷം, ദ്വാദശി ദിവസത്തിൽ രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ്, സ്നാനം ചെയ്ത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, വിധിപ്രകാരം വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കണം.
പംചാമൃതേന സംസ്നാപ്യ ഏകാദശ്യാം ജനാര്ദനഃ । ദ്വാദശ്യാം ച പയഃസ്നാനാദ്ധരേഃ സാരൂപ്യമശ്നുതേ
പതിനൊന്നാം ദിവസം ജനാർദ്ദനനെ അഞ്ചു അമൃതങ്ങളാൽ സ്നാനമഴിച്ച്, പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം ഹരിയെ പാൽകൊണ്ട് സ്നാനമഴിച്ചാൽ, അവനോടു സാമ്യം ലഭിക്കും.
അജ്ഞാനതിമിരാംധസ്യ വ്രതേനാനേന കേശവ । പ്രസീദ സന്മുഖോ ഭൂത്വാ ജ്ഞാനദൃഷ്ടിപ്രദോ ഭവ
കേശവാ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടതിൽ ഞാൻ കാഴ്ചയില്ലാതെ കിടക്കുന്നു; ഈ വ്രതം ചെയ്തുകൊണ്ട് ദയവായി Turning your face toward me, ജ്ഞാനദൃഷ്ടി എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണമേ.
ഏവം വിജ്ഞാപ്യ ദേവേശം ദേവദേവം ഗദാധരമ് । ബ്രാഹ്മണാന്ഭോജയേദ്ഭക്ത്യാ തേഭ്യോ ദദ്യാച്ച ദക്ഷിണാമ്
ഇങ്ങനെ ദേവതകളുടെ ദൈവമായ ഗദാധരനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം, ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിക്കുകയും അവർക്കു ദക്ഷിണ നൽകുകയും വേണം.
തതഃ സ്വബംധുഭിഃ സാര്ദ്ധം നാരായണപരായണഃ । കൃത്വാ പംചമഹായജ്ഞാന്സ്വയം ഭുംജീത വാഗ്യതഃ
അതിനുശേഷം, ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം നാരായണഭക്തനായവൻ, അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ നിർവഹിച്ച്, വാക്കിൽ അളവ് പാലിച്ച് സ്വയം ആഹാരം കഴിക്കണം.
ഏവം യഃ പ്രയതഃ കുര്യാത്പുണ്യമേകാദശീവ്രതമ് । സ യാതി വിഷ്ണുഭവനം പുനരാവൃത്തിദുര്ല്ലഭമ്
ഇങ്ങനെ പരിശ്രമത്തോടെ ഈ പുണ്യമുള്ള ഏകാദശി വ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ, വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിൽ എത്തുന്നു; അവിടെനിന്ന് തിരികെ വരുന്നത് അത്യന്തം ദുർലഭം.
ഇത്യുക്ത്വാ കമലാ തസ്മൈ വരം ദത്ത്വാ തിരോദധേ । സോഽപി വിപ്രോ ധനീ ഭൂത്വാ പിതുര്ഗേഹം സമാഗതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കമലാ അവനു വരം നൽകി അദൃശ്യയായി; ആ ബ്രാഹ്മണനും ധനികനായി പിതാവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- ഏവം യഃ കുരുതേ രാജന്കമലാവ്രതമുത്തമമ് । ശൃണുയാദ്വാസരേ വിഷ്ണോഃ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഈ ഉത്തമമായ കമലാ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ വിഷ്ണുദിനത്തിൽ അതു കേൾക്കുന്നവൻ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം നേടുന്നു.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാപതിനാരദസംവാദേ പുരുഷോത്തമമാസസ്യ കൃഷ്ണാ കമലാനാമൈകാദശീനാമ ദ്വിഷഷ്ടിമോഽധ്യായഃ
ഇതോടെ, പഞ്ചപത്തിരണ്ടാമത്തെ അദ്ധ്യായം, 'കൃഷ്ണ കമലാ ഏകാദശി' എന്ന പേരിൽ, ഉമാപതി നാരദരുടെ സംവാദത്തിൽ, മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മത്തിൽ, ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച - ശ്രുതാനി ബഹുധര്മാണി വ്രതാനി ച ജഗത്പ്രഭോ । ഏകാദശീസമം കിംജിച്ഛ്രുതം നൈവ ജനാര്ദന
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: ലോകനാഥാ, ഞാൻ അനേകം ധർമ്മങ്ങളും വ്രതങ്ങളും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; പക്ഷേ, ജനാർദ്ദനാ, ഏകാദശിക്ക് തുല്യമായ ഒന്നും ഞാൻ കേട്ടിട്ടില്ല.
പുനസ്ത്വേകാദശീം ബ്രൂഹി പാപഘ്നീം പുണ്യദായിനീമ് । യാം കൃത്വാ മനുജോ ലോകേ പ്രാപ്നുയാത്പരമം പദമ്
പാപം നീക്കുകയും പുണ്യം നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന ആ ഏകാദശിയെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും പറയൂ; അതു ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്ത് പരമപദം നേടും.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- ശുക്ലേ വാ യദി വാ കൃഷ്ണേ യദാ ചൈകാദശീ ഭവേത് । ന ത്യാജ്യാ ജഗതീപാല മോക്ഷസൌഖ്യവിവര്ദ്ധനീ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ശുക്ലപക്ഷത്തോ കൃഷ്ണപക്ഷത്തോ, ഏതായാലും ഏകാദശി ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ; അതു മോക്ഷവും സന്തോഷവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ഏകാദശീ കലൌ രാജന്ഭവബംധവിമോചനീ । കാമദാ സര്വകാമാനാം പാപാനാം പാപഹാ ഭുവി
രാജാവേ, കലിയുഗത്തിൽ ഏകാദശി ലോകബന്ധനം വിട്ടൊഴിയിക്കുന്നു, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു, ഭൂമിയിൽ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
രവിവാരേഽഥ മാംഗല്യേ സംക്രമേ വാ നൃപോത്തമ । ഏകാദശീ സദോപോഷ്യാ പുത്രപൌത്രവിവര്ദ്ധനീ
ഞായറാഴ്ചയോ, ശുഭദിനത്തോ, സംക്രമണത്തോ, രാജാവേ, ഏകാദശി എപ്പോഴും ആചരിക്കണം; അതു മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ഏകാദശീവ്രതം ക്വാപി ന ത്യാജ്യം വിഷ്ണുവല്ലഭൈഃ । ആയുഃ കീര്തിപ്രദം നിത്യം സംതാനാരോഗ്യവിത്തദമ്
വിഷ്ണുവിനെ സ്നേഹിക്കുന്നവർക്ക് ഏകാദശി വ്രതം ഒരിടത്തും ഉപേക്ഷിക്കരുത്; അത് എപ്പോഴും ദീർഘായുസ്സും, കീർത്തിയും, സന്താനവും, ആരോഗ്യമും, സമ്പത്തും നൽകുന്നു.
മോക്ഷദം രൂപദം രാജ്യം നിത്യമേകാദശീവ്രതമ് । യേ കുര്വംതി മഹീപാല ശ്രദ്ധയാ പരയാ യുതാഃ
മോക്ഷവും, സൗന്ദര്യവും, രാജ്യം എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ എല്ലാം, ഈ ഏകാദശി വ്രതം വലിയ വിശ്വാസത്തോടെ ചെയ്യുന്നവർക്ക് എപ്പോഴും ലഭിക്കും, രാജാവേ.
യഥോക്തവിധിനാ ലോകേ തേ നരാ വിഷ്ണുരൂപിണഃ । ജീവന്മുക്താസ്തു ഭൂപാല ദൃശ്യംതേ നാത്ര സംശയഃ
ലോകത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ച വിധിയിൽ ഈ വ്രതം ആചരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാർ, രാജാവേ, വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ രൂപം നേടുന്നു; അവർ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയവരായി കാണപ്പെടുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- ജീവന്മുക്താഃ കഥം കൃഷ്ണ വിഷ്ണുരൂപാഃ കഥം പുനഃ । പാപരൂപാശ്ച ദൃശ്യംതേ പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: കൃഷ്ണാ, അവർ എങ്ങനെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടുന്നു? എങ്ങനെ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെയാകും? ചിലർ എങ്ങനെ പാപികളായി കാണപ്പെടുന്നു? എനിക്ക് അത്യന്തം കൗതുകം.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- യേ ച രാജന്കലൌ ഭക്ത്യാ നിര്ജലം വ്രതമുത്തമമ് । ഏകാദശ്യാഃ പ്രകുര്വംതി വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കലിയുഗത്തിൽ ഭക്തിയോടെ, വെള്ളം പോലും കഴിക്കാതെ, നിർജല വ്രതം ആചരിക്കുകയും, നിർദ്ദേശിച്ച കർമങ്ങൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവർ —
ന കഥം വിഷ്ണുരൂപാസ്തേ ജീവന്മുക്താഃ കഥം നഹി । സര്വപാപഹരം പുണ്യം വ്രതമേകാദശീസമമ്
ജീവന് മോചിതരായവര് വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപമായതില് സംശയമില്ല. എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കി പുണ്യം നല്കുന്ന വ്രതങ്ങളില് ഏകാദശിക്ക് തുല്യമായത് ഒന്നുമില്ല.
ന കിംചിദ്വിദ്യതേ രാജന്സര്വകാമപ്രദം നൃണാമ് । ഏകാശനം ദശമ്യാം ച നംദായാം നിര്ജലം വ്രതമ്
രാജാവേ, മനുഷ്യന് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്ന മറ്റൊരു വഴി ഭൂമിയില് ഇല്ല. ദശമിയില് ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷിക്കുകയും, നന്ദായില് വെള്ളം പോലും കഴിക്കാതെ വ്രതം പാലിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോള് അതിന് സമം ഒന്നുമില്ല.
പാരണം ചൈവ ഭദ്രായാം കൃത്വാ വിഷ്ണുസമാ നരാഃ । ശ്രദ്ധാവാന്യസ്തു കുരുതേ കാമദായാ വ്രതം ശുഭമ്
ഭദ്രാ ദിവസത്തില് ഉപവാസം അവസാനിപ്പിച്ചാല് മനുഷ്യന് വിഷ്ണുവിനോട് തുല്യനാകുന്നു. വിശ്വാസത്തോടെ ഈ ശുഭമായ കാമദാ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവന്,
വാംഛിതം ലഭതേ സോഽപി ഇഹലോകേ പരത്ര ച । പവിത്രാ പാവനീ ഹ്യേഷാ മഹാപാതകനാശിനീ
ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ആഗ്രഹിച്ചതു നേടുന്നു. ഈ വ്രതം വളരെ വിശുദ്ധവും, പവിത്രവുമാണ്; വലിയ പാപങ്ങള് പോലും ഇതു നശിപ്പിക്കുന്നു.
ഭുക്തിമുക്തിപ്രദാ ചൈവ കര്തൄണാം നൃപസത്തമ । കാമദായാം വിധാനേന പൂജയേത്പുരുഷോത്തമമ്
രാജാവേ, ഈ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവര്ക്ക് ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും. കാമദാ ദിവസത്തില് വിധിപ്രകാരം പരമപുരുഷനായി ആരാധിക്കണം.
പുഷ്പധൂപാദിഭിശ്ചൈവ നൈവേദ്യൈര്വിവിധൈസ്തഥാ । കാംസ്യ മാംസമസൂരാംശ്ച ചണകാന്കോദ്രവാംസ്തഥാ
പൂക്കളും ധൂപവും മറ്റു ഭക്തിസാമഗ്രികളും വിവിധ ഭോജനങ്ങളുമായി ആരാധിക്കണം. എന്നാല് ആ ദിവസം കാംസ്യപാത്രം, മാംസം, പരിപ്പ്, കടല, കൂട്രവം എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം.