യുധിഷ്ഠിര ഉവാച - ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി വ്രതാനാമുത്തമം വ്രതമ് । സര്വപാപഹരം വിഷ്ണോഃ ഫലദം വ്രതിനാം ച യത്
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: ഭഗവൻ, എല്ലാ വ്രതങ്ങളിലും ഏറ്റവും ഉത്തമമായ, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുകയും വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്ക് ഫലം നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ വ്രതത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പുരുഷോത്തമമാസസ്യ കഥാം ബ്രൂഹി ജനാര്ദന । കോ വിധിഃ കിം ഫലം തസ്യ കോ ദേവസ്തത്ര പൂജ്യതേ
ജനാർദ്ദനാ, പുരുഷോത്തമ മാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കഥ പറയൂ. അതിന്റെ ആചാരങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, അതിനാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണ്, ആ മാസത്തിൽ ആരെയാണ് ആരാധിക്കേണ്ടത്?
അധിമാസേ ച സംപ്രാപ്തേ വ്രതം ബ്രൂഹി ജനാര്ദന । കസ്യ ദാനസ്യ കിം പുണ്യം കിം കര്ത്തവ്യം നൃഭിഃ പ്രഭോ
ജനാർദ്ദനാ, അധികമാസം വന്നാൽ ആ മാസത്തിൽ അനുഷ്ഠിക്കേണ്ട വ്രതം എന്താണെന്ന് പറയൂ. ഏത് ദാനം ചെയ്യുമ്പോൾ എത്ര പുണ്യം ലഭിക്കും, മനുഷ്യർ എന്തൊക്കെയാണ് ചെയ്യേണ്ടത്?
കഥം സ്നാനം ച കിം ജാപ്യം കഥം പൂജാവിധിഃ സ്മൃതഃ । കിം ഭോജ്യമുത്തമം ചാന്നം മാസേഽസ്മിന്പുരുഷോത്തമേ
ഈ പുരുഷോത്തമ മാസത്തിൽ എങ്ങനെ സ്നാനം ചെയ്യണം, എന്താണ് ജപിക്കേണ്ടത്, എങ്ങനെ പൂജ ചെയ്യണം, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ അന്നം ഏതാണ്?
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- കഥയിഷ്യാമി രാജേംദ്ര ഭവതഃ സ്നേഹകാരണാത് । പുരുഷോത്തമമാസസ്യ മാഹാത്മ്യം പാപനാശനമ്
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിന്നോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ പറയാം, പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന പുരുഷോത്തമ മാസത്തിന്റെ മഹത്വം.
അധിമാസേ തു സംപ്രാപ്തേ ഭവേദേകാദശീ തു യാ । കമലാ നാമ സാ നാമ്നാ തിഥീനാമുത്തമാ തിഥിഃ
അധികമാസം വന്നപ്പോൾ അതിൽ വരുന്ന ഏകാദശിയെ 'കമലാ' എന്ന പേരിലാണ് വിളിക്കുന്നത്. എല്ലാ തിഥികളിലും അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
തസ്യാ വ്രതപ്രഭാവേന കമലാഭിമുഖീ ഭവേത് । ബ്രാഹ്മേ മുഹൂര്ത്തേ ചോത്ഥായ സംസ്മൃത്യ പുരുഷോത്തമമ്
ആ വ്രതത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, ഒരാൾ കമലയിലേക്കു ഭക്തിയോടെ മാറും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, പുരുഷോത്തമനെ സ്മരിക്കണം.
സ്നാത്വാ ചൈവ വിധാനേന നിയമം കാരയേദ്വ്രതീ । ഗൃഹേ ത്വേകഗുണം ജാപ്യം നദ്യാം തു ദ്വിഗുണം സ്മൃതമ്
ശരിയായ രീതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ നിയന്ത്രണം പാലിക്കണം. വീട്ടിൽ ഒരിക്കൽ ജപിക്കണം; നദിയിൽ ഇരട്ടിയായി ജപിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു.
ഗവാം ഗോഷ്ഠേ സഹസ്രോര്ധ്വമഗ്ന്യാഗാരേ ശതാന്വിതമ് । ശിവക്ഷേത്രേഷു തീര്ഥേഷു ദേവതാനാം ച സന്നിധൌ
പശുക്കളുടെ കാളപ്പുറത്ത് ആയിരം പ്രാവശ്യം, അഗ്നിയാഗശാലയിൽ നൂറ് പ്രാവശ്യം, ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലും തീർത്ഥങ്ങളിലും ദേവതകളുടെ സന്നിധിയിലും ജപിക്കണം.
ലക്ഷം തുലസ്യാഃ സാംനിധ്യേ ഹ്യനംതം വിഷ്ണുസന്നിധൌ । അവംത്യാമഭവത്കശ്ചിച്ഛിവശര്മാ ദ്വിജോത്തമഃ
തുളസിയുടെ സാന്നിധിയിൽ ഒരു ലക്ഷം പ്രാവശ്യം; വിഷ്ണുവിന്റെ സാന്നിധിയിൽ അതിന് അളവില്ല. അവന്തിയിൽ ശിവശർമ്മ എന്ന ഒരു ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തസ്യാത്മജാസ്തു പംചാസന്കനിഷ്ഠോ ദോഷവാനഭൂത് । തദാ പിത്രാ പരിത്യക്തസ്ത്യക്തഃ സ്വജനബാംധവൈഃ
അവനു അൻപതു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഏറ്റവും ചെറുതായവൻ ദോഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞവനായിരുന്നു. അപ്പോൾ, പിതാവും ബന്ധുക്കളും അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
കുകര്മണഃ പ്രഭാവേന ഗതോ ദൂരതരം വനമ് । ഏകദാ ദൈവയോഗേന തീര്ഥരാജം സമാഗതഃ
കുഴച്ച പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമായി, അവൻ ദൂരെയുള്ള കാടിലേക്ക് പോയി. ഒരു ദിവസം, ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, അവൻ തീർത്ഥരാജിൽ എത്തി.
ക്ഷുത്ക്ഷാമോ ദീനവദനസ്ത്രിവേണ്യാം സ്നാനമാചരത് । മുനീനാമാശ്രമാംസ്തത്ര വിചിന്വന്ക്ഷുധയാര്ദിതഃ
വിഷമമായ വിശപ്പിൽ ക്ഷീണിച്ച മുഖത്തോടെ, അവൻ ത്രിവേണിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. അവിടെ, വിശപ്പാൽ പീഡിതനായ്, മുനികളുടെ ആശ്രമങ്ങൾ തിരഞ്ഞു.
ഹരിമിത്രമുനേസ്തത്ര ദദര്ശാശ്രമമുത്തമമ് । പുരുഷോത്തമമാസേ വൈ ജനാനാം ച സമാഗമേ
അവിടെ, ഹരിമിത്രമുനിയുടെ ഉത്തമമായ ആശ്രമം അവൻ കണ്ടു, പുരുഷോത്തമ മാസത്തിൽ ജനങ്ങൾ കൂടിയിരുന്ന സമയത്ത്.
തത്രാശ്രമേ കഥയതാം കഥാം കല്മഷനാശിനീമ് । ബ്രാഹ്മണാനാം മുഖാത്തേന ശ്രദ്ധയാ കമലാ ശ്രുതാ
ആ ആശ്രമത്തിൽ, പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന കഥകൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ വായിൽ നിന്ന് പറയുമ്പോൾ, അവൻ ഭക്തിയോടെ കമലാ ഏകാദശിയെക്കുറിച്ച് കേട്ടു.
ഏകാദശീ പുണ്യതമാ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായിനീ । ജയശര്മാ വിധാനേന ശ്രുത്വേമാം കമലാ തിഥിമ്
കമലാ ഏകാദശി ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതും ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതുമാണ്. ആ തിഥിയെക്കുറിച്ച് വിധിപ്രകാരം കേട്ട ജയശർമ്മൻ അതു അനുഷ്ഠിച്ചു.
ഏകാദശീപുണ്യതമാ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായിനീ । വ്രതം കൃതം ച തൈഃ സാര്ദ്ധം സ്ഥിത്വാ ശൂന്യാലയേ തദാ
കമലാ ഏകാദശി ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതും ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതുമാണ്. അവൻ അവരോടൊപ്പം വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു, ശൂന്യമായ ഒരു വീട്ടിൽ പാർത്തു.
നിശീഥേ സമനുപ്രാപ്തേ ലക്ഷ്മീസ്തത്ര സമാഗതാ । വരം ദദാമി ഭോ വിപ്ര കമലായാഃ പ്രഭാവതഃ
അർദ്ധരാത്രി എത്തിയപ്പോൾ, മഹാലക്ഷ്മി അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി. 'ബ്രാഹ്മണാ, കമലയുടെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ നിന്നെ ഒരു വരം നൽകുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
ജയശര്മോവാച - കാ ത്വം കസ്യാസി രംഭോരു പ്രസന്നാ ച കഥം മമ । ഇംദ്രാണീ സുരനാഥസ്യ ഭവാനീ ശംകരസ്യ വാ
ജയശർമൻ പറഞ്ഞു: നീ ആരാണ്, ഈ മനോഹരമായ ഉരുക്കളുള്ളവളേ? നീ ആരുടെ മകളാണ്? എങ്ങനെ നീ എന്നോട് ദയയുള്ളവളായി? നീ ഇന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയായ ഇന്ദ്രാണിയോ, ശങ്കരന്റെ ഭാര്യയായ ഭവാനിയോ?
ഗംധര്വീ കിന്നരീ വാഥ വധൂര്വാ ചംദ്രസൂര്യയോഃ । ത്വത്സദൃക്ഷാ ന ദൃഷ്ടാ ച ന ശ്രുതാ ച ശുഭാനനേ
നീ ഗന്ധർവ്വിയായോ, കിന്നരിയായോ, അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും തമ്മിൽ ആരുടെയെങ്കിലും ഭാര്യയോ? മനോഹരമുഖിയേ, നിന്നുപോലെയുള്ളവളെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടുമില്ല, കേട്ടിട്ടുമില്ല.
ലക്ഷ്മീരുവാച- പ്രസന്നാ സാംപ്രതം ജാതാ വൈകുംഠാദഹമാഗതാ । പ്രേരിതാ ദേവദേവേന കമലായാഃ പ്രഭാവതഃ
ലക്ഷ്മി പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ ഞാൻ ദയയോടെ വന്നിരിക്കുന്നു. ഞാൻ വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്നാണ് വന്നത്, ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായവന്റെ പ്രേരണയാൽ, കമലയുടെ ശക്തിയാൽ.
പുരുഷോത്തമമാസസ്യ യാ പക്ഷേ പ്രഥമേ ഭവേത് । തസ്യാ വ്രതം ത്വയാ ചീര്ണം പ്രയാഗേ മുനിസംനിധൌ
പുരുഷോത്തമ മാസത്തിലെ ആദ്യ പക്വത്തിൽ, നീ പ്രയാഗയിൽ മുനിമാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആചരിച്ച വ്രതം—
വ്രതസ്യാസ്യ പ്രഭാവേന വശഗാഹം ന സംശയഃ । തവവംശേ ഭവിഷ്യംതി മാനവാ ദ്വിജസത്തമ
ഈ വ്രതത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ നിനക്ക് കീഴ്പ്പെടുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ വംശത്തിൽ മനുഷ്യർ ഉണ്ടാകും.
മത്പ്രസാദാദവാപ്സ്യംതി സത്യം തേ വ്യാഹൃതം മയാ । ബ്രാഹ്മണ ഉവാച- പ്രസന്നാ യദി മേ പദ്മേ വ്രതം വിസ്തരതോ വദ
എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവർക്ക് അതു ലഭിക്കും; ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്. ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: പദ്മേ, നീ എനിക്ക് ദയയുള്ളവളാണെങ്കിൽ ആ വ്രതം വിശദമായി പറയൂ.
യത്കഥാസു പ്രവര്തംതേ സാധവോ യേ ജനാ ദ്വിജാഃ । ലക്ഷ്മീരുവാച- ശ്രോതൄണാം പരമം ശ്രാവ്യം പവിത്രാണാമനുത്തമമ്
യഥാർത്ഥ സന്മാർഗ്ഗികൾ, ആ ദ്വിജന്മാർ കഥകളിൽ പറയുന്ന വ്രതം അതാണ്. ലക്ഷ്മി പറഞ്ഞു: അതു കേൾക്കാൻ ഏറ്റവും ഉത്തമവും, വിശുദ്ധവും, ശ്രേഷ്ഠവുമാണ്.
ദുഃസ്വപ്നനാശനം പുണ്യം ശ്രോതവ്യം യത്നതസ്തതഃ । ഉത്തമഃ ശ്രദ്ധയാ യുക്തഃ ശ്ലോകം ശ്ലോകാര്ദ്ധമേവ വാ
അതു ദുഷ്ടസ്വപ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്നു, പുണ്യമുള്ളതും, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കേണ്ടതുമാണ്. ഉത്തമനായവൻ വിശ്വാസപൂർവ്വം ഒരു ശ്ലോകം അല്ലെങ്കിൽ പകുതി ശ്ലോകം പോലും ഉച്ചരിച്ചാൽ—
പഠിത്വാ മുച്യതേ സദ്യോ മഹാപാതകകോടിഭിഃ । മാസാനാം പരമോ മാസഃ പക്ഷിണാം ഗരുഡോ യഥാ
അവൻ അതു വായിച്ചാൽ, വലിയ പാപങ്ങളുടെ കോടികൾ മുതൽ ഉടനെ മോചിതനാകും. മാസങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാസം, പക്ഷികളിൽ ഗരുഡൻപോലെ.
നദീനാം ച യഥാ ഗംഗാ തിഥീനാം ദ്വാദശീ തിഥിഃ । അദ്യാപി നിര്ജരാഃ സര്വേ ഭാരതേ ജന്മലിപ്സവഃ
നദികളിൽ ഗംഗപോലെയും, തിഥികളിൽ ദ്വാദശി തിഥിപോലെയും. ഇന്നും ഭാരതത്തിൽ എല്ലാ അമരന്മാർക്കും ജന്മം ആഗ്രഹമുണ്ട്.
തമര്ചയംതി വിവിധാ നാരായണമനാമയമ് । യേ യജംതി സദാ ഭക്ത്യാ ദേവം നാരായണം പ്രഭുമ്
അവർ വിവിധ രീതിയിൽ നാരായണനെ, ദോഷരഹിതനായി ആരാധിക്കുന്നു. എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ നാരായണപ്രഭുവിനെ ആരാധിക്കുന്നവർ—
താനര്ചയംതി സതതം ബ്രഹ്മാദ്യാ ദേവതാഗണാഃ । യേഽപി നാമപരാ യേ ച ഹരികീര്ത്തനതത്പരാഃ
അവരെ ബ്രഹ്മാവും മറ്റ് ദേവതകളും എപ്പോഴും ആരാധിക്കുന്നു. നാരായണന്റെ നാമത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവരും ഹരിയുടെ കീർത്തനം ചെയ്യുന്നതിൽ താൽപര്യമുള്ളവരും—