സമുപോഷ്യ പ്രമുച്യംതേ പാപൈസ്തൈഃ ശതജന്മജൈഃ । മഹാവ്രതമിദം പുത്ര മഹാപാപൌഘനാശനമ്
വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, നൂറു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് അവർ മോചിതരാവുന്നു; ഇതൊരു മഹാവ്രതമാണ്, മഹാപാപങ്ങളുടെ കൂട്ടം നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
പ്രബോധവാസരം വിഷ്ണോര്വിധിവത്സമുപോഷയേത് । വ്രതേനാനേന ദേവേശം പരിതോഷ്യ ജനാര്ദനമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രബോധവാസരം വിധിപ്രകാരം ആചരിക്കണം; ഈ വ്രതം കൊണ്ടു ദേവേശനായ ജനാർദ്ദനനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ—
വിരാജയന്ദിശഃ സര്വാഃ പ്രയാതി ഹരിമംദിരമ് । കര്തവ്യൈഷാ പ്രയത്നേന നരൈഃ കാംതിധനാര്ഥിഭിഃ
അവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളും ഭാസുരമാക്കി ഹരിയുടെ മന്ദിരത്തിൽ എത്തുന്നു; കാന്തിയും സമ്പത്തും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഈ വ്രതം ഉത്സാഹത്തോടെ നിർവഹിക്കണം.
ബാല്യേ യത്സംചിതം പാപം യൌവനേ വാര്ദ്ധകേ തഥാ । ശതജന്മകൃതം പാപം സ്വല്പം വാ യദി വാ ബഹു
ബാല്യത്തിലും യൗവനത്തിലും വൃദ്ധാവസ്ഥയിലും സമ്പാദിച്ച പാപം— കുറവായാലും കൂടുതലായാലും, നൂറു ജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്തതായാലും,
തത്ക്ഷാലയതി ഗോവിംദശ്ചാസ്യാമഭ്യര്ചിതോ നൃണാമ് । ധനധാന്യവഹാ പുണ്യാ സര്വപാപഹരാ പരാ
ഈ വ്രതത്തില് ഗോവിന്ദനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാല് മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങള് എല്ലാം അകറ്റപ്പെടും; ധനം, ധാന്യം എന്നിവ ലഭിക്കും, അതു ശുഭവും മഹാപാപനാശിനിയുമാണ്.
താമുപോഷ്യ ഹരേര്ഭക്ത്യാ ദുര്ല്ലഭം ന ഭവേത്ക്വചിത് । ചംദ്രസൂര്യോപരാഗേ ച യത്ഫലം പരികീര്തിതമ്
ഹരിയെ ഭക്തിയോടെ ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാല് പ്രാപിക്കാനാവാത്തത് ഒന്നുമില്ല; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഗ്രഹണകാലത്ത് ലഭിക്കുന്ന ഫലമത്രേ—
തത്സഹസ്രഗുണം പ്രോക്തം പ്രബോധിന്യാം പ്രജാഗരേ । സ്നാനം ദാനം ജപോ ഹോമഃ സ്വാധ്യായോഽഭ്യര്ചനം ഹരേഃ
പ്രബോധിനി രാത്രിയില് സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, സ്വാധ്യായം, ഹരിയുടെ ആരാധന എന്നിവ ചെയ്താല് അതിന് ആയിരം മടങ്ങ് കൂടുതല് ഫലം ലഭിക്കും.
തത്സര്വം കോടിഗുണിതം പ്രബോധിന്യാം കൃതം തു യത് । ജന്മപ്രഭൃതിയത്പുണ്യം നരേണോപാര്ജിതം ഭവേത്
പ്രബോധിനി ദിനത്തില് ചെയ്ത എല്ലാ സത്കര്മങ്ങള്ക്കും കോടിയോളം ഗുണം വര്ധിക്കും; ജനനം മുതല് ഒരാള് സമ്പാദിച്ച എല്ലാ പുണ്യവും—
വൃഥാ ഭവതി തത്സര്വമകൃത്വാ കാര്തികേ വ്രതമ് । അകൃത്വാ നിയമം വിഷ്ണോഃ കാര്തികം യഃ ക്ഷിപേന്നരഃ
കാര്ത്തിക വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കാതെ ആ പുണ്യങ്ങള് എല്ലാം വെറുതെപോകും; കാര്ത്തികത്തില് വിഷ്ണുവിന്റെ നിയമം പാലിക്കാതെ ആരെങ്കിലും അവഗണിച്ചാല്—
ന ജന്മാര്ജിതപുണ്യസ്യ ഫലം പ്രാപ്നോതി നാരദ । തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ദേവദേവം ജനാര്ദനമ്
അവന് ജന്മത്തില് സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലം ലഭിക്കുകയില്ല, നാരദാ; അതിനാല് എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടിയുള്ള ഭക്തിയോടെ ജനാര്ദ്ദനനെ സേവിക്കണം.
ഉപസേവേത വിപ്രേംദ്ര സര്വകാമഫലപ്രദമ് । പരാന്നം വര്ജയേദ്യസ്തു കാര്തികേ വിഷ്ണുതത്പരഃ
സകല ഇഷ്ടഫലങ്ങളും നല്കുന്ന ദേവദേവനേ, ബ്രാഹ്മണപ്രഭോ, ആരാധിക്കണം; കാര്ത്തികത്തില് വിഷ്ണുവില് ഭക്തിയോടെ മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കുന്നവന്—
പരാന്നവര്ജനാദ്വത്സ ചാംദ്രായണഫലം ലഭേത് । നിത്യം ശാസ്ത്രവിനോദേന കാര്തികേ മധുസൂദനഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കിയാല് ചന്ദ്രായണ വ്രതഫലം ലഭിക്കും, കുട്ടിയേ; കാര്ത്തികത്തില് ശാസ്ത്രപഠനത്തില് സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുമ്പോള് മധുസൂദനന് അത്യന്തം സന്തോഷിക്കും.
സ ദഹേത്സര്വപാപാനി യജ്ഞായുതഫലം ലഭേത് । ന തഥാ തുഷ്യതേ യജ്ഞൈര്ന ദാനൈര്വാജപാദിഭിഃ
അവന് എല്ലാ പാപങ്ങളും ദഹിപ്പിക്കുകയും പതിനായിരം യാഗഫലവും നേടുകയും ചെയ്യും; യാഗങ്ങളാലോ വാജപേയാദി മഹാദാനങ്ങളാലോ അങ്ങനെ സന്തോഷം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
യഥാ ശാസ്ത്രകഥാലാപൈഃ കാര്തികേ മധുസൂദനഃ । യേ കുര്വംതി കഥാം വിഷ്ണോര്യേ ശൃണ്വംതി ശുഭാന്വിതാഃ
കാര്ത്തികത്തില് ശാസ്ത്രചര്ച്ചയിലൂടെ മധുസൂദനന് അത്യന്തം സന്തോഷിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ കഥകള് പറയുന്നവരും, ആ ശുഭമായ കഥകള് കേള്ക്കുന്നവരും—
ശ്ലോകാര്ദ്ധം ശ്ലോകപാദം വാ കാര്തികേ ഗോശതം ഫലമ് । സര്വധര്മാന്പരിത്യജ്യ കാര്തികേ കേശവാഗ്രതഃ
കാര്ത്തികത്തില് അര്ദ്ധശ്ലോകം അല്ലെങ്കില് പാദം മാത്രം പറഞ്ഞാലും നൂറ് പശുവിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും; കാര്ത്തികത്തില് കേശവന്റെ സന്നിധിയില് എല്ലാ കര്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്—
ശാസ്ത്രാവധാരണം കാര്യം ശ്രോതവ്യം ച മഹാമുനേ । ശ്രേയസാ ലോഭബുദ്ധ്യാ ച യഃ കരോതി ഹരേഃ കഥാമ്
ശാസ്ത്രം മനസ്സിലാക്കുകയും കേള്ക്കുകയും വേണം, മഹാമുനീ; ആരെങ്കിലും ഹരിയുടെ കഥ സദ്ഗുണത്തോടോ, ലാഭബുദ്ധിയോടോ പറഞ്ഞാലും—
കാര്തികേ മുനിശാര്ദൂല കുലാനാം താരയേച്ഛതമ് । നിയമേന നരോ യസ്തു ശൃണുതേ വൈഷ്ണവീം കഥാമ്
കാര്ത്തികത്തില് മഹാമുനീ, ഒരാള് വൈഷ്ണവകഥകള് നിയമപൂര്വ്വം കേട്ടാല് അവന്റെ കുടുംബത്തിലെ നൂറ് തലമുറകള് രക്ഷപ്പെടും.
കാര്തികേ തു വിശേഷേണ ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത് । പ്രബോധവാസരേ വിഷ്ണോഃ ശൃണുതേ യോ ഹരേഃ കഥാമ്
കാര്ത്തികത്തില് പ്രത്യേകിച്ച്, ആയിരം പശുവിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും; പ്രബോധ ദിനത്തില് ഹരിയുടെ കഥ കേള്ക്കുന്നവന്—
സപ്തദ്വീപവതീ ദാനേ തത്ഫലം ലഭതേ മുനേ । ശ്രുത്വാ വിഷ്ണുകഥാം ദിവ്യാം യേഽര്ചയംതി കഥാവിദമ്
ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമി ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും, മുനീശ്വരാ; വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യകഥ കേട്ട ശേഷം കഥ പറയുന്നവനെ ആരാധിക്കുന്നവര്—
സ്വശക്ത്യാ മുനിശാര്ദൂല തേഷാം ലോകോഽക്ഷയഃ സ്മൃതഃ । ഗീതശാസ്ത്രവിനോദേന കാര്തികം യോ നയേന്നരഃ
സ്വശക്തിപ്രകാരം, മഹാമുനീ, അവര്ക്ക് അക്ഷയമായ ലോകം ലഭിക്കും എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; പാട്ടിലും ശാസ്ത്രപഠനത്തിലും ആനന്ദത്തോടെ കാര്ത്തികം കഴിക്കുന്നവന്—
ന തസ്യ പുനരാവൃത്തിര്മയാ ദൃഷ്ടാ കലിപ്രിയ । ഗീതം നൃത്യം ച വാദ്യം ച ഭവ്യാം വിഷ്ണുകഥാം മുനേ
അവന് വീണ്ടും ജനനം നേടുകയില്ല, ഞാന് കണ്ടിട്ടുണ്ട്, കലിയുഗപ്രിയ; പാട്ട്, നൃത്തം, വാദ്യം, മഹത്തായ വിഷ്ണുകഥ—
യഃ കരോതി സ പുണ്യാത്മാ ത്രൈലോക്യോപരി സംസ്ഥിതഃ । ബഹുപുഷ്പൈര്ബഹുഫലൈഃ കര്പൂരാഗുരുകുംകുമൈഃ 6.61.
ഇവയെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവന് മഹാപുണ്യവാനാണ്, മൂന്നു ലോകത്തിനും മുകളില് നിലകൊള്ളുന്നു; അനേകം പുഷ്പങ്ങളും പഴങ്ങളും കപൂര്, അഗുരു, കുങ്കുമം എന്നിവയുമായി—
ഹരേഃ പൂജാ വിധാതവ്യാ കാര്തികേ ബോധവാസരേ । യസ്മാത്പുണ്യമസംഖ്യാതം പ്രാപ്യതേ മുനിസത്തമ
കാർത്തിക മാസത്തിലെ പ്രബോധിനി ദിനത്തിൽ ഹരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കേണ്ടതാണു, കാരണം അതിലൂടെ അനന്തമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.
ഫലൈര്നാനാവിധൈര്ദ്രവ്യൈഃ പ്രബോധിന്യാം തു ജാഗരേ । ശംഖേ തോയം സമാദായ അര്ഘോ ദേയോ ജനാര്ദനേ
പ്രബോധിനി രാത്രിയിൽ പലവിധം പഴങ്ങളും ഭോജനസാമഗ്രികളും അർപ്പിച്ച് ഉണർന്നിരിക്കണം; ശംഖിൽ വെള്ളം നിറച്ച് ജനാർദ്ദനനു അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം.
യത്ഫലം സര്വതീര്ഥേഷു സര്വദാനേഷു യത്ഫലമ് । തത്ഫലം കോടിഗുണിതം ദത്ത്വാര്ഘം ബോധവാസരേ
എല്ലാ തീർത്ഥയാത്രകളിലും എല്ലാ ദാനങ്ങളിലും ലഭിക്കുന്ന ഫലം, പ്രബോധിനി ദിനത്തിൽ അർഘ്യം അർപ്പിച്ചാൽ കോടിരട്ടി കൂടുതൽ ലഭിക്കും.
ഗുരുപൂജാ തതഃ കാര്യാ ഭോജനാച്ഛാദനാദിഭിഃ । ദക്ഷിണാഭിശ്ച ദേവര്ഷേ തുഷ്ട്യര്ഥം ചക്രപാണിനഃ
അതിന്റെ ശേഷം ഗുരുവിനെ ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം മുതലായവ നൽകി പൂജിക്കണം; ദക്ഷിണയും അർപ്പിച്ച് ചക്രധാരിയായ ഭഗവാന്റെ സന്തോഷത്തിനായി ചെയ്യണം.
ഭാഗവതം ശൃണുതേ യസ്തു പുരാണം ച പഠേന്നരഃ । പ്രത്യക്ഷരം ഭവേത്തസ്യ കപിലാദാനജം ഫലമ്
ആർ ഭാഗവതം ശ്രവിക്കുകയോ പുരാണം വായിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു, ഓരോ അക്ഷരത്തിനും കപിലൻ നൽകിയ മഹാദാനഫലം ലഭിക്കും.
കാര്ത്തികേ മുനിശാര്ദൂല സ്വശക്ത്യാ വൈഷ്ണവം വ്രതമ് । യഃ കരോതി യഥോക്തം തു മുക്തിസ്തസ്യ സുനിശ്ചലാ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, കാർത്തികയിൽ സ്വശക്തിക്ക് അനുസരിച്ച് വൈഷ്ണവ വ്രതം നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ ആചരിക്കുന്നവർക്കു മോക്ഷം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും.
കേതക്യാ ഏകപത്രേണ പൂജിതോ ഗരുഡധ്വജഃ । സമാഃ സഹസ്രം സുപ്രീതോ ഭവതി മധുസൂദനഃ
ഒരു കേതകി ഇലകൊണ്ട് പോലും ഗരുഡധ്വജനായ മധുസൂദനനെ പൂജിച്ചാൽ, ആയിരം വർഷം അവൻ അതീവ സന്തോഷം അനുഭവിക്കും.
അഗസ്തികുസുമൈര്ദേവം പൂജയേദ്യോ ജനാര്ദനമ് । ദര്ശനാത്തസ്യ ദേവര്ഷേ നരകാഗ്നിഃ പ്രണശ്യതി
അഗസ്തി പൂക്കൾകൊണ്ട് ജനാർദ്ദനനെ ആരെങ്കിലും പൂജിച്ചാൽ, ദൈവമുനിയേ, ഭഗവാനെ ദർശിച്ചാൽ പോലും അവന്റെ നരകാഗ്നി നശിക്കും.