ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാപതിനാരദസംവാദേ ഭാദ്രപദശുക്ലാ പദ്മൈകാദശീനാമ സപ്തപംചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ഉമാപതിയും നാരദനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണമായ ഭാദ്രപദ ശുക്ല പദ്മ ഏകാദശി എന്ന അദ്ധ്യായം മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മത്തിൽ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ, അയ്യായിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അഞ്ഞൂറ് ശ്ലോകങ്ങളുള്ള സംഹിതയിൽ, എഴുപത്തിയഞ്ചാമത് അദ്ധ്യായമായി സമാപിക്കുന്നു.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- കഥയസ്വ പ്രസാദേന മമാഗ്രേ മധുസൂദന । ഇഷസ്യ കൃഷ്ണപക്ഷേ തു കിംനാമൈകാദശീഭവേത്
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: മധുസൂദനാ, ദയവായി എന്നോട് പറയൂ, ഈഷ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ വരുന്ന ഏകാദശിക്ക് എന്ത് പേരാണ്?
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- ആശ്വിനേ കൃഷ്ണപക്ഷേ തു ഇംദിരാ നാമ നാമതഃ । തസ്യാ വ്രതപ്രഭാവേന മഹാപാപം പ്രണശ്യതി
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ആശ്വിന മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ അതിന് 'ഇന്ദിരാ' എന്ന പേരാണ്; അതിന്റെ വ്രതശക്തിയാൽ വലിയ പാപങ്ങൾ നശിക്കും.
അധോയോനി ഗതാനാം ച പിതൄണാം ഗതിദായിനീ । ശൃണുഷ്വാവഹിതോ രാജന്കഥാം പാപഹരാം പരാമ്
താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളിൽ പോയ പിതാക്കന്മാർക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നവളാണ്; രാജാവേ, പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഈ ഉത്തമകഥ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
യസ്യാഃ ശ്രവണമാത്രേണ വാജപേയഫലം ലഭേത് । പുരാ കൃതയുഗേ രാജന്ബഭൂവ നൃപനംദനഃ
അത് കേൾക്കുന്നതു മാത്രം കൊണ്ട് വാജപേയ യാഗഫലം ലഭിക്കും; പുരാതന കൃതയുഗത്തിൽ, രാജാവേ, ഒരു രാജകുമാരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഇംദ്രസേന ഇതി ഖ്യാതഃ പുരാ മാഹിഷ്മതീപതിഃ । സ രാജാ പാലയാമാസ ധര്മേണ യശസാന്വിതഃ
ഇന്ദ്രസേനൻ എന്നറിയപ്പെട്ട മാഹിഷ്മതിയുടെ രാജാവായിരുന്നു അവൻ; ആ രാജാവ് ധർമ്മത്തോടെ, പ്രശസ്തിയോടെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
പുത്രപൌത്രസമായുക്തോ ധനധാന്യസമന്വിതഃ । മാഹിഷ്മത്യധിപോ രാജാ വിഷ്ണുഭക്തിപരായണഃ
മക്കളും മുമ്മക്കളും സമൃദ്ധമായ ധനവും ധാന്യവും ഉണ്ടായിരുന്ന മാഹിഷ്മതി രാജാവ് വിഷ്ണുഭക്തനായിരുന്നു.
ജപന്ഗോവിംദനാമാനി മുക്തിദാനി നരാധിപഃ । കാലം നയതി വിധിവദധ്യാത്മധ്യാനചിംതകഃ
നരാധിപൻ മോക്ഷം നൽകുന്ന ഗോവിന്ദനാമങ്ങൾ ജപിച്ച്, ആത്മധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി, വിധിപരമായി കാലം കഴിച്ചു.
ഏകസ്മിന്ദിവസേ രാജ്ഞി സുഖാസീനേ സദോ ഗതേ । അവതീര്യാഗമത്തത്ര ഹ്യംബരാന്നാരദോ മുനിഃ
ഒരു ദിവസം രാജാവ് സഭയിൽ സുഖമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് നാരദമുനി അവിടെ എത്തി.
തമാഗതമഭിപ്രേക്ഷ്യ പ്രത്യുത്ഥായ കൃതാംജലി । പൂജയിത്വാഥ വിധിനാ ചാസനേ സംന്യവേശയത്
അവനെ വന്നത് കണ്ട രാജാവ് എഴുന്നേറ്റ് കൈകൂപ്പി, വിധിപരമായി പൂജ ചെയ്ത്, സ്നേഹത്തോടെ അസനത്തിൽ ഇരുത്തി.
സുഖോപവിഷ്ടം സ മുനിം പ്രത്യുവാച നൃപോത്തമഃ । രാജോവാച-। ത്വത്പ്രസാദാന്മുനിശ്രേഷ്ഠ സര്വം ച കുശലം മമ
സുഖമായി ഇരുന്നിരുന്ന മുനിയെ രാജാവിന്റെ ശ്രേഷ്ഠൻ അഭിമുഖീകരിച്ചു പറഞ്ഞു: നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, മഹാമുനിവര്യ, എനിക്ക് എല്ലാം നല്ലതാണ്.
അദ്യ ക്രതുക്രിയാഃ സര്വാഃ സഫലാസ്തവ ദര്ശനാത് । പ്രസാദം കുരു ദേവര്ഷേ ബ്രൂഹ്യാഗമനകാരണമ്
ഇന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളെ കണ്ടതുകൊണ്ട് എന്റെ എല്ലാ യാഗങ്ങളും ഫലപ്രദമായി. ദൈവമുനിവരേ, ദയവായി അനുഗ്രഹം കാണിച്ച് നിങ്ങളുടെ വരവിന്റെ കാരണം പറയൂ.
നാരദ ഉവാച- ശ്രൂയതാം നൃപശാര്ദൂല മദ്വചോ വിസ്മയപ്രദമ് । ബ്രഹ്മലോകാദഹം പ്രാപ്തോ യമലോകം നൃപോത്തമ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാരിൽ ശൂരനായവനേ, അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. ഞാൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് യമലോകത്തേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു, മഹാരാജാവേ.
ശമനേനാര്ചിതോ ഭക്ത്യാ ഉപവിഷ്ടോ വരാസനേ । ധര്മശീലഃ സത്യവാംസ്തു ഭാസ്കരിം സമുപാസതേ
ശമനൻ ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ച ശേഷം, ഞാൻ ഉത്തമാസനത്തിൽ ഇരുന്നു. അവിടെ ധർമ്മനിഷ്ഠനും സത്യവാനുമായവൻ ഭാസ്കരനെ ആരാധിക്കുന്നു.
ബഹുപുണ്യപ്രകര്ത്താ ച വ്രതവൈകല്യദോഷതഃ । സഭായാം ശ്രാദ്ധദേവസ്യ മയാ ദൃഷ്ടഃ പിതാ തവ
നിന്റെ അച്ഛൻ, അനേകം പുണ്യങ്ങൾ ചെയ്തവൻ, വ്രതത്തിൽ ഒരു പിഴവു വന്നതുകൊണ്ട് പിതൃദേവന്റെ സഭയിൽ ഞാൻ കണ്ടു.
കഥിതസ്തേന സംദേശസ്തം നിബോധ ജനേശ്വര । ഇംദ്രസേന ഇതി ഖ്യാതോ രാജാ മാഹിഷ്മതീപതിഃ
അവൻ എന്നോട് ഒരു സന്ദേശം നൽകി—ജനങ്ങളുടെ നാഥാ, അത് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ: 'ഇന്ദ്രസേനൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ മാഹിഷ്മതിയുടെ രാജാവാണ്.'
തസ്യാഗ്രേ കഥയബ്രഹ്മന്സ്ഥിതം മാം യമസംനിധൌ । കേനാപി ചാംതരായേണ പൂര്വജന്മോദ്ഭവേന ച
ബ്രാഹ്മണനേ, യമന്റെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു. അതിന് ഒരു മുൻജന്മത്തിലെ തടസ്സം കാരണമായിരുന്നു.
സ്വര്ഗം പ്രേഷയ മാം പുത്ര ഇംദിരാ പുണ്യ ദാനതഃ । ഇത്യുക്തോഽഹം സമായാതഃ സമീപം തവ പാര്ഥിവ
അവൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ മകനേ, ഇന്ദ്രാവ്രതത്തിന്റെ പുണ്യവും ദാനവും കൊണ്ട് എന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കണം.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ അടുത്ത് വന്നിരിക്കുന്നു.
പിതുഃ സ്വര്ഗകൃതേ രാജന്നിംദിരാ വ്രതമാചര । തേന വ്രതപ്രഭാവേന സ്വര്ഗം യാസ്യതി തേ പിതാ
രാജാവേ, അച്ഛന്റെ സ്വർഗപ്രാപ്തിക്കായി നീ ഇന്ദ്രാവ്രതം ആചരിക്കണം; ആ വ്രതത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നിന്റെ അച്ഛൻ സ്വർഗത്തിൽ എത്തും.
രാജോവാച- കഥയസ്വ പ്രസാദേന ഭഗവന്നിംദിരാ വ്രതമ് । വിധിനാ കേന കര്ത്തവ്യം കസ്മിന്പക്ഷേ തിഥൌ തഥാ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: അനുഗ്രഹത്തോടെ, ഭഗവൻ, ഇന്ദ്രാവ്രതത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ. ഏത് വിധിയിൽ, ഏത് പക്ഷത്തിൽ, ഏത് തിഥിയിലാണ് ആചരിക്കേണ്ടത്?
നാരദഉവാച- ശൃണു രാജേംദ്ര തേ വച്മി വ്രതസ്യാസ്യ വിധിം ശുഭമ് । ആശ്വിനസ്യാസിതേ പക്ഷേ ദശമീ ദിവസേ ശുഭേ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: രാജേന്ദ്രാ, ഞാൻ ഈ വ്രതത്തിന്റെ ശുഭമായ രീതികൾ പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ. ആശ്വിനമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പത്താം തിയതിയാണ്.
പ്രാതഃസ്നാനം പ്രകുര്വീത ശ്രദ്ധായുക്തേന ചേതസാ । തതോ മധ്യാഹ്നസമയേ സ്നാനം കൃത്വാ സമാഹിതഃ
പ്രഭാതത്തിൽ വിശ്വാസപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് വീണ്ടും ഏകാഗ്രതയോടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.
പിതൄണാം പ്രീതയേ ശ്രാദ്ധം കുര്യാച്ഛ്രദ്ധാ സമന്വിതഃ । ഏകഭക്തം തതഃ കൃത്വാ രാത്രൌ ഭൂമൌ ശയീത ച । പ്രഭാതേ വിമലേ ജാതേ പ്രാപ്തേ ചൈകാദശീ ദിനേ
പിതാക്കന്മാരുടെ തൃപ്തിക്കായി ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; ശേഷം ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച് രാത്രി നിലത്താണ് ഉറങ്ങേണ്ടത്. ശുദ്ധമായ പ്രഭാതത്തിൽ, ഏകാദശി ദിവസമെത്തുമ്പോൾ,
മുഖ പ്രക്ഷാലനം കുര്യാദ്ദംതധാവന വര്ജിതമ് । ഉപവാസസ്യ നിയമം ഗൃഹ്ണീയാദ്ഭക്തിഭാവതഃ
പല്ലുതേക്കാതെ മുഖം കഴുകണം; പിന്നീട് ഭക്തിയോടെ ഉപവാസം സ്വീകരിക്കണം.
അദ്യസ്ഥിത്വാ നിരാഹാരഃ സര്വഭോഗ വിവര്ജിതഃ । ശ്വോ ഭോക്ഷ്യേ പുംഡരീകാക്ഷ ശരണം മേ ഭവാച്യുത
ഇന്ന് ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കി, എല്ലാ ആസ്വാദനങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, 'നാളെ ഞാൻ ഭക്ഷിക്കും; കമലനയനനായ അച്യുതാ, നീ എന്നെ രക്ഷിക്കണം' എന്ന് മനസ്സിൽ പ്രാർത്ഥിക്കണം.
ഇത്യേവം നിയമം കൃത്വാ മധ്യാഹ്ന സമയേ തഥാ । ശാലഗ്രാമ ശിലാഗ്രേ തു സ്നാനം കുര്യാദ്യഥാവിധി
ഇങ്ങനെ വ്രതനിശ്ചയം ചെയ്ത് ഉച്ചയ്ക്ക് ശാലഗ്രാമശിലയുടെ മുമ്പിൽ യഥാവിധി സ്നാനം ചെയ്യണം.
പൂജയിത്വാ ഹൃഷീകേശം ധൂപ ഗംധാദിഭിസ്തഥാ । രാത്രൌ ജാഗരണം കുര്യാത്കേശവസ്യ സമീപതഃ
ഹൃഷീകേശനെ ധൂപവും സുഗന്ധവും ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിച്ച്, രാത്രി കേശവന്റെ സന്നിധിയിൽ ജാഗരണം നടത്തണം.
തതഃ പ്രഭാതസമയേ പ്രാപ്തേ വൈ ദ്വാദശീ ദിനേ । അര്ചയിത്വാ ഹരിം ഭക്ത്യാ ശ്രാദ്ധം കുര്യാദ്യഥാവിധി
ശേഷം, പന്ത്രണ്ടാം ദിവസത്തെ പ്രഭാതത്തിൽ, ഭക്തിയോടെ ഹരിയെ പൂജിച്ച്, യഥാവിധി ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
പിതൄണാം പ്രീതയേ ശ്രാദ്ധം കുര്യാച്ഛ്രദ്ധാ സമന്വിതഃ । ഗോധൂമ ചൂര്ണൈര്യഛ്രാദ്ധം കൃതം മേധ്യകൃതം ഭവേത്
പിതാക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ വിശ്വാസത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം. ഗോതുമപൊടി ഉപയോഗിച്ച് ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം ശുദ്ധവും പവിത്രവുമാകും.
യവൈര്വ്രീഹിതിലൈര്മാഷൈര്ഗോധൂമൈശ്ചണകൈസ്തഥാ । ബ്രാഹ്മണാന്ഭോജയേദ്രാജന് ദക്ഷിണാഭിഃ പ്രപൂജിതാന്
യവം, അരി, എള്ള്, ഉഴുന്ന്, ഗോതുമ, കടല എന്നിവകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരപൂർവ്വം ഭക്ഷണം കൊടുക്കണം, കൂടാതെ ദാനം നൽകിയും സ്നേഹപൂർവ്വം ആദരിക്കണം.