ഇതി വാക്യം ദ്വിജാഃ ശ്രുത്വാ സപ്രജാഃ സപുരോഹിതാഃ । മംത്രയിത്വാ നൃപഹിതം ജഗ്മുസ്തേ ഗഹനം വനമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രാഹ്മണന്മാരും കുടുംബത്തോടെയും പുരോഹിതന്മാരോടെയും ചേർന്ന് രാജാവിന്റെ ഭാവി നന്മക്കായി ആലോചിച്ചു, കാടിലേക്ക് പോയി.
ഇതസ്തതശ്ച പശ്യംത ആശ്രമാനൃഷിസേവിതാന് । നൃപതേര്ഹിതമിച്ഛംതോ ദദൃശുര്മുനിസത്തമമ്
അവർ ഇവിടെ അങ്ങോട്ട് സഞ്ചരിച്ച്, ഋഷിമാർ വസിക്കുന്ന ആശ്രമങ്ങൾ കണ്ടു. രാജാവിന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച്, അവർ മഹർഷിയെ കണ്ടു.
തപ്യമാനം തപോ ഘോരം നിരാലംബം നിരാമയമ് । നിരാഹാരം ജിതാത്മാനം ജിതക്രോധം സനാതനമ്
അവൻ അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു; ആരുടെയും ആശ്രയമില്ലാതെ, രോഗങ്ങളില്ലാതെ, ഭക്ഷണമില്ലാതെ, ആത്മസംയമനം പുലർത്തി, കോപം ജയിച്ച്, ശാശ്വതനായി.
ലോമശം ധര്മതത്വജ്ഞം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ് । ദീര്ഘായുഷം മഹാത്മാനം സകേശം ബ്രഹ്മസംമിതമ്
ധർമ്മത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയുന്ന, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, ദീർഘായുസ്സുള്ള, മഹാത്മാവായ, മുടിയുള്ള, ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ലോമശൻ.
കല്പേകല്പേ ഗതേ തസ്യ ഏകം ലോമ വിശീര്യതേ । അതോ ലോമശനാമായം ത്രികാലജ്ഞോ മഹാമുനിഃ
ഓരോ കല്പവും കടന്നുപോകുമ്പോൾ അവന്റെ ഒരു രോമം വീഴുന്നു; അതിനാൽ തന്നെ, മൂന്നു കാലങ്ങളെയും അറിയുന്ന ഈ മഹാമുനിയെ ലോമശൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷിതാഃ സര്വേ ആജഗ്മുസ്തസ്യ സന്നിധിമ് । യഥാന്യായം യഥാര്ഹം തേ നമശ്ചക്രുര്യഥോദിതമ്
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് എത്തി; യഥായോഗ്യം, യഥാർഹം, അവനോട് നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു.
വിനയാവനതാഃ സര്വേ ഊചുസ്തേ ച പരസ്പരമ് । അസ്മദ്ഭാഗ്യവശാദേവ പ്രാപ്തോഽയം മുനിസത്തമഃ । താസ്തഥാ സ പ്രജാ വീക്ഷ്യ ഉവാച ഋഷിസത്തമഃ
എല്ലാവരും വിനയപൂർവ്വം തലവാങ്ങി പരസ്പരം പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ ഭാഗ്യത്താൽ ഈ മഹാമുനി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.' അവരെ അങ്ങനെ കണ്ടു, മഹർഷി അവരോട് പറഞ്ഞു.
ലോമശ ഉവാച- കിമര്ഥമിഹ സംപ്രാപ്തഃ കഥയധ്വം സകാരണമ് । ദര്ശനാദ്ധൃഷ്ടമനസഃ സ്തുവംതശ്ചൈവ മാം കിമു
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ കാര്യം എന്താണ്? കാരണം സഹിതം പറയൂ. എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് സന്തോഷവും പ്രശംസയും ഉണ്ടാകാൻ എന്താണ് കാരണം?''
അസംശയം കരിഷ്യാമി ഭവതാം യദ്ധിതം ഭവേത് । പരോപകൃതയേ ജന്മ മാദൃശാനാം ന സംശയഃ
നിങ്ങൾക്ക് ഉപകാരപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ നിർബന്ധമായും ചെയ്യും; ഞങ്ങളുപോലുള്ളവരുടെ ജനനം മറ്റുള്ളവരുടെ ഭലത്തിനായാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ജനാ ഊചുഃ - ശ്രൂയതാമഭിധാസ്യാമോ വയം സ്വാഗമകാരണമ് । സംശയച്ഛേദനാര്ഥായ തവ സാന്നിധ്യമാഗതാഃ
ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞു: 'കേൾക്കൂ, ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ കാര്യം പറയാം. ഞങ്ങളുടെ സംശയങ്ങൾ നീക്കാൻ നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് ഞങ്ങൾ വന്നതാണ്.'
പദ്മയോനേഃ പരതരസ്ത്വത്തഃ ശ്രേഷ്ഠോ ന വിദ്യതേ । അതഃ കാര്യവശാത്പ്രാപ്താഃ സമീപം ഭവതോ വയമ്
പദ്മയോനിയായവനേ, നിന്നേക്കാൾ ഉന്നതനും ശ്രേഷ്ഠനും മറ്റാരുമില്ല; അതിനാൽ, ആവശ്യത്തിനായി ഞങ്ങൾ നിന്റെ അടുത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
മഹീജിന്നാമ രാജാസൌ പുത്രഹീനോഽസ്തി സാംപ്രതമ് । വയം തസ്യ പ്രജാ ബ്രഹ്മന്പുത്രവത്തേന പാലിതാഃ
മഹീജിത് എന്ന രാജാവാണ് ഇപ്പോൾ പുത്രനില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നത്; ഞങ്ങൾ അവന്റെ رعsubjects, ബ്രഹ്മണേ, അവൻ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
തം പുത്രരഹിതം ദൃഷ്ട്വാ തസ്യ ദുഃഖേന ദുഃഖിതാഃ । തപഃ കര്തുമിഹായാതാ മതിം കൃത്വാ തു നൈഷ്ഠികീമ്
അവനെ പുത്രനില്ലാതെ കാണുമ്പോൾ, അവന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ഞങ്ങൾ ദുഃഖിതരായി, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ തപസ്സ് ചെയ്യാൻ ഇവിടെ എത്തി.
തസ്യ ഭാഗ്യേന ദൃഷ്ടോഽസി ഹ്യസ്മാഭിസ്ത്വം ദ്വിജോത്തമ । മഹതാം ദര്ശനേനൈവ കാര്യസിദ്ധിര്ഭവേന്നൃണാമ്
അവന്റെ ഭാഗ്യത്താൽ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ കണ്ടു; മഹാന്മാരെ കാണുമ്പോൾ മാത്രം മനുഷ്യരുടെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിക്കും.
ഉപദേശം വദ മുനേ രാജ്ഞഃ പുത്രോ യഥാ ഭവേത് । ഇതി തേഷാം വചഃ ശ്രുത്വാ മുഹൂര്ത്തം ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ । പ്രത്യുവാച മുനിര്ജ്ഞാത്വാ തസ്യ ജന്മ പുരാതനമ്
മഹർഷേ, രാജാവിന് പുത്രൻ ഉണ്ടാകാൻ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ഉപദേശം പറയൂ. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മുനി ഒരു ക്ഷണം ധ്യാനത്തിൽ ആഴ്ന്നു, അവന്റെ പഴയ ജന്മം അറിഞ്ഞ് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ലോമശ ഉവാച- പുരാ ജന്മനി വൈശ്യോഽയം ധനഹീനോ നൃശംസകൃത് । വാണിജ്യകര്മനിരതോ ഗ്രാമാദ്ഗ്രാമാംതരം ഭ്രമന്
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: 'പണ്ടത്തെ ജന്മത്തിൽ ഈയാൾ ഒരു വൈശ്യൻ ആയിരുന്നു; ധനം ഇല്ലാതെ, ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട്, വ്യാപാരത്തിൽ താൽപ്പര്യത്തോടെ ഗ്രാമം ഗ്രാമം സഞ്ചരിച്ചു.'
ജ്യേഷ്ഠേ മാസി സിതേ പക്ഷേ ദശമീ ദിവസേ തഥാ । മധ്യഗേ ദ്യുമണൌ പ്രാപ്തേ ഗ്രാമസീമ്നി ജലാശയമ്
ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പത്താം ദിവസം, സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ഗ്രാമത്തിന്റെ അതിരിൽ ഒരു വെള്ളച്ചാട്ടം കണ്ടു.
കൂപികാം സജലാം ദൃഷ്ട്വാ ജലപാനേ മനോദധേ । സദ്യസ്തതഃ സവത്സാ ച ധേനുസ്തത്ര സമാഗതാ
ജലം നിറഞ്ഞ കിണർ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ വെള്ളം കുടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അതേ സമയം, ഒരു പശുവും അതിന്റെ കിടാവും അവിടെ എത്തി.
തൃഷ്ണാതുരാ നിദാഘാര്താ തസ്യാമംബുപപൌ തു സാ । പിബംതീം വാരയിത്വാ താമസൌ തോയം പപൌ സ്വയമ്
ദാഹവും വേനലിന്റെ ചൂടും സഹിക്കാതെ പശു വെള്ളം കുടിക്കാൻ തുടങ്ങി; പക്ഷേ, അവൾ കുടിക്കുമ്പോൾ അവൻ തടഞ്ഞു, സ്വയം വെള്ളം കുടിച്ചു.
കര്മണാ തേന പാപേന പുത്രഹീനോ നൃപോ ഭവേത് । കസ്യാപി ജന്മനഃ പുണ്യാത്പ്രാപ്തം രാജ്യമകംടകമ്
അവൻ ചെയ്ത ആ പാപം കാരണം രാജാവിന് പുത്രനില്ലാതായി; ഏതോ ജന്മത്തിലെ പുണ്യഫലത്താൽ അവൻ കഷ്ടമില്ലാത്ത രാജ്യം ലഭിച്ചു.
ലോകാ ഊചുഃ - പുണ്യാത്പാപം ക്ഷയം യാതി പുരാണേ ശ്രൂയതേ മുനേ । പുണ്യോപദേശം കഥയ യേന പാപക്ഷയോ ഭവേത് । യഥാ ഭവത്പ്രസാദേന പുത്രോ ഭവതി ഭൂപതേഃ
ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞു: മഹർഷേ, പുരാണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, പുണ്യത്തിന്റെ ഫലമായി പാപം നശിക്കുന്നു എന്ന്. ദയവായി, പാപം നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പുണ്യപ്രദമായ ഉപദേശം ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ. നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഒരു രാജാവിന് പുത്രൻ ലഭിക്കുന്നതുപോലെ.
ലോമശ ഉവാച- ശ്രാവണേ ശുക്ലപക്ഷേ തു പുത്രദാ നാമ വിശ്രുതാ । ഏകാദശീ വാംച്ഛിതദാ കുരുധ്വം തദ്വ്രതം ജനാഃ
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: ശ്രാവണ മാസത്തിലെ വെളിച്ചപ്പക്ഷത്തിൽ 'പുത്രദാ' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ ഏകാദശി ഉണ്ട്. ആ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറും. അതുകൊണ്ട്, നിങ്ങളെല്ലാവരും ആ വ്രതം ആചരിക്കൂ.
ഇതി ശ്രുത്വാ നമസ്കൃത്യ മുനിമേത്യ പുരം വ്രതമ് । യഥാവിധിയഥാന്യായം കൃതം തൈര്ജാഗരാന്വിതമ്
ഇത് കേട്ടു അവർ മുനിയെ വന്ദിച്ച് നഗരത്തിൽ എത്തി, നിർദ്ദേശിച്ച വിധത്തിൽ ജാഗരണം ഉൾപ്പെടെ ആ വ്രതം ആചരിച്ചു.
തസ്യ പുണ്യം സുവിമലം ദത്തം നൃപതയേ ജനൈഃ । ദത്തേ പുണ്യേഽഥ സാ രാജ്ഞീ ഗര്ഭമാധത്ത ശോഭനമ്
അങ്ങനെ അവർ സമ്പാദിച്ച ശുദ്ധമായ പുണ്യം രാജാവിന് സമർപ്പിച്ചു. ആ പുണ്യം ലഭിച്ചപ്പോൾ രാജ്ഞിക്ക് മനോഹരമായ ഗർഭം ഉണ്ട് ആയി.
പ്രാപ്തോ പ്രസവകാലേ സാ സുഷുവേ പുത്രമൂര്ജിതമ് । ശ്രാവണസ്യ സിതേ പക്ഷേ കര്കടസ്ഥേ ദിവാകരേ
പ്രസവസമയം എത്തിയപ്പോൾ, ശ്രാവണ മാസത്തിലെ വെളിച്ചപ്പക്ഷത്തിൽ, സൂര്യൻ കർക്കടകത്തിൽ ഉള്ളപ്പോൾ, അവൾ ബലമുള്ള ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
ദ്വാദശ്യാം വാസുദേവായ പവിത്രാരോപണം സ്മൃതമ് । ഹേമ രൌപ്യ താമ്ര ക്ഷൌമൈഃ സൂത്രൈഃ കൌശേയപദ്മജൈഃ
പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം വാസുദേവനു വേണ്ടി പവിത്രാരോപണ ചടങ്ങ് നടത്തണം. അതിനായി പൊന്നു, വെള്ളി, താമ്രം, കട്ട, പാറ്റു, താമരയിലുണ്ടായ നൂൽ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കണം.
കുശൈഃ കാശൈശ്ച കാര്പാസൈര്ബ്രാഹ്മണ്യാ കര്തിതൈഃ ശുഭൈഃ । സ്നാത്വാ ത്രിഗുണിതം സൂത്രം ത്രിഗുണീകൃത്യ ശോധയേത്
കുശ, കാശ, കരിയില, ഈ നൂലുകൾ ബ്രാഹ്മണിയുടെ കൈയിൽ നിർമ്മിച്ചവ ആയിരിക്കണം. സ്നാനം ചെയ്ത്, മൂന്നു തവണ മടക്കി മൂന്നു പിരിവുള്ള നൂൽ ശുദ്ധമാക്കണം.
ഗോദോഹാംതരിതേ കാലേ പൂര്വേദ്യുരധിവാസനമ് । ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ ഗുരുപാദൌ പ്രണമ്യ ച
കാളകൾക്ക് പാൽകുടിക്കുന്ന സമയത്തിനിടയിൽ, അതായത് മുൻദിവസം, അധിവാസനം നടത്തണം. ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വന്ദിച്ച് ഗുരുവിന്റെ പാദങ്ങൾ പ്രണാമം ചെയ്യണം.
ഗീതമംഗലനിര്ഘോഷഃ കുര്യാജ്ജാഗരണം തതഃ । ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ ഭില്ലാഃ ശൂദ്രാസ്തഥൈവ ച
മംഗളഗാനങ്ങളും സംഗീതവും നടത്തി ജാഗരണം നടത്തണം. ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ഭില്ലർ, ശൂദ്രർ എന്നിങ്ങനെ എല്ലാവരും പങ്കാളികളാകണം.
സ്വധര്മാവസ്ഥിതാഃ സര്വേ ഭക്ത്യാ കുര്യുഃ പവിത്രകമ് । തതഃ പവിത്രം ഗുരവേ ദദ്യാദ്വൈ വിധിപൂര്വകമ്
എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ താന്തോന്നത്വത്തിൽ ഭക്തിയോടെ പവിത്രാരോപണ ചടങ്ങ് നടത്തണം. ശേഷം, ആ പവിത്രം ഗുരുവിന് നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ സമർപ്പിക്കണം.