യുധിഷ്ഠിര ഉവാച। ശ്രാവണസ്യ സിതേ പക്ഷേ കിം നാമൈകാദശീഭവേത് । കഥയസ്വ പ്രസാദേന മമാഗ്രേ മധുസൂദന
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: ശ്രാവണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഏകാദശിക്ക് എന്താണ് പേര്? ദയവായി, മധുസൂദനാ, നിന്റെ കൃപയാൽ എനിക്കു മുന്നിൽ പറയൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- ശൃണുഷ്വാവഹിതോ രാജന്കഥാം പാപഹരാം പരാമ് । യസ്യാഃ ശ്രവണമാത്രേണ വാജപേയഫലം ഭവേത്
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന പരമോന്നതമായ കഥ. അതു കേൾക്കുന്നതു മാത്രം വാജപേയയാഗഫലം നൽകുന്നു.
ദ്വാപരസ്യ യുഗസ്യാദൌ പുരാ മാഹിഷ്മതീ പുരേ । രാജാ മഹീജിദാഖ്യാതോ രാജ്യം പാലയതി സ്വകമ്
ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, മാഹിഷ്മതിപുരിയിൽ മഹിജിത് എന്ന രാജാവ് തന്റെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
പുത്രഹീനസ്യ തസ്യൈവ ന തദ്രാജ്യം സുഖപ്രദമ് । അപുത്രസ്യ സുഖം നാസ്തി ഇഹലോകേ പരത്ര ച
അവനു മകനില്ലാത്തതിനാൽ ആ രാജ്യം സന്തോഷം നൽകുന്നില്ലായിരുന്നു. മകനില്ലാത്തവർക്കു ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും സന്തോഷമില്ല.
ചിംതയാസ്യ സുതസ്യൈവം കാലോ ബഹുതരോ ഗതഃ । ന പ്രാപ്തശ്ച സുതോ രാജ്ഞാ സര്വസൌഖ്യപ്രദോ നൃണാമ്
മകനെ കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കെ, വളരെ കാലം കടന്നു. എന്നിട്ടും, ജനങ്ങൾക്ക് എല്ലാ സന്തോഷവും നൽകുന്ന മകൻ രാജാവിന് ലഭിച്ചില്ല.
ദൃഷ്ട്വാത്മാനം പ്രവയസം രാജാ ചിംതാപരോഽഭവത് । തദാഗതഃ പ്രജാമധ്യേ ഇദം വചനമബ്രവീത്
താൻ വയസ്സായെന്ന് കണ്ട രാജാവ് വലിയ ചിന്തയിൽ ആകുന്നു. അപ്പോൾ തന്റെ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഇഹജന്മനി ഭോ ലോകാ ന മയാ പാതകം കൃതമ് । അന്യായോപാര്ജിതം വിത്തം ക്ഷിപ്തം കോശേ മയാ ന ഹി
ഈ ജന്മത്തിൽ, ജനങ്ങളേ, ഞാൻ പാപം ചെയ്തിട്ടില്ല. അന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനം ഞാൻ എന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടില്ല.
ബ്രഹ്മസ്വം ദേവദ്രവിണം ന ഗൃഹീതം മയാ ക്വചിത് । ന്യാസാപഹാരോ ന കൃതഃ പരസ്യ ബഹുപാപദഃ । പുത്രവത്പാലിതോ ലോകോ ധര്മേണ വിജിതാ മഹീ
ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്വത്തോ ദേവസ്വം ഞാൻ എവിടെയും കൈവശംവച്ചിട്ടില്ല. മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസം വെച്ച വസ്തുക്കൾ ഞാൻ ചതിച്ചെടുത്തിട്ടില്ല, അതു വലിയ പാപമാണ്. ഞാൻ ജനങ്ങളെ മകനുപോലെ സംരക്ഷിച്ചു, ധർമ്മം പാലിച്ച് ഭൂമി ജയിച്ചു.
ദുഷ്ടേഷു പാതിതോ ദംഡോ ബംധുപുത്രോപമേഷ്വപി । ശിഷ്ടാസ്തു പൂജിതാ നിത്യം ന ദ്വേഷ്യാശ്ച മയാ ജനാഃ
ദുഷ്ടന്മാരെ, ബന്ധു-മക്കളിലുപോലും, ശിക്ഷിച്ചു. നല്ലവരെ എപ്പോഴും ആദരിച്ചു, ആരെയും ഞാൻ വെറുത്തിട്ടില്ല.
ഇത്യേവം ബ്രുവതോ മാര്ഗം ധര്മയുക്തം ദ്വിജോത്തമാഃ । കസ്മാന്മമ ഗൃഹേ പുത്രോ ന ജാതസ്തദ്വിമൃശ്യതാമ്
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ധർമ്മപഥം അനുസരിച്ചുവെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാനുഭവരേ, എനിക്കു വീട്ടിൽ മകൻ ജനിക്കാത്തതിന്റെ കാരണം അന്വേഷിക്കണം.
ഇതി വാക്യം ദ്വിജാഃ ശ്രുത്വാ സപ്രജാഃ സപുരോഹിതാഃ । മംത്രയിത്വാ നൃപഹിതം ജഗ്മുസ്തേ ഗഹനം വനമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രാഹ്മണന്മാരും കുടുംബത്തോടെയും പുരോഹിതന്മാരോടെയും ചേർന്ന് രാജാവിന്റെ ഭാവി നന്മക്കായി ആലോചിച്ചു, കാടിലേക്ക് പോയി.
ഇതസ്തതശ്ച പശ്യംത ആശ്രമാനൃഷിസേവിതാന് । നൃപതേര്ഹിതമിച്ഛംതോ ദദൃശുര്മുനിസത്തമമ്
അവർ ഇവിടെ അങ്ങോട്ട് സഞ്ചരിച്ച്, ഋഷിമാർ വസിക്കുന്ന ആശ്രമങ്ങൾ കണ്ടു. രാജാവിന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച്, അവർ മഹർഷിയെ കണ്ടു.
തപ്യമാനം തപോ ഘോരം നിരാലംബം നിരാമയമ് । നിരാഹാരം ജിതാത്മാനം ജിതക്രോധം സനാതനമ്
അവൻ അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു; ആരുടെയും ആശ്രയമില്ലാതെ, രോഗങ്ങളില്ലാതെ, ഭക്ഷണമില്ലാതെ, ആത്മസംയമനം പുലർത്തി, കോപം ജയിച്ച്, ശാശ്വതനായി.
ലോമശം ധര്മതത്വജ്ഞം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ് । ദീര്ഘായുഷം മഹാത്മാനം സകേശം ബ്രഹ്മസംമിതമ്
ധർമ്മത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയുന്ന, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, ദീർഘായുസ്സുള്ള, മഹാത്മാവായ, മുടിയുള്ള, ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ലോമശൻ.
കല്പേകല്പേ ഗതേ തസ്യ ഏകം ലോമ വിശീര്യതേ । അതോ ലോമശനാമായം ത്രികാലജ്ഞോ മഹാമുനിഃ
ഓരോ കല്പവും കടന്നുപോകുമ്പോൾ അവന്റെ ഒരു രോമം വീഴുന്നു; അതിനാൽ തന്നെ, മൂന്നു കാലങ്ങളെയും അറിയുന്ന ഈ മഹാമുനിയെ ലോമശൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷിതാഃ സര്വേ ആജഗ്മുസ്തസ്യ സന്നിധിമ് । യഥാന്യായം യഥാര്ഹം തേ നമശ്ചക്രുര്യഥോദിതമ്
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് എത്തി; യഥായോഗ്യം, യഥാർഹം, അവനോട് നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു.
വിനയാവനതാഃ സര്വേ ഊചുസ്തേ ച പരസ്പരമ് । അസ്മദ്ഭാഗ്യവശാദേവ പ്രാപ്തോഽയം മുനിസത്തമഃ । താസ്തഥാ സ പ്രജാ വീക്ഷ്യ ഉവാച ഋഷിസത്തമഃ
എല്ലാവരും വിനയപൂർവ്വം തലവാങ്ങി പരസ്പരം പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ ഭാഗ്യത്താൽ ഈ മഹാമുനി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.' അവരെ അങ്ങനെ കണ്ടു, മഹർഷി അവരോട് പറഞ്ഞു.
ലോമശ ഉവാച- കിമര്ഥമിഹ സംപ്രാപ്തഃ കഥയധ്വം സകാരണമ് । ദര്ശനാദ്ധൃഷ്ടമനസഃ സ്തുവംതശ്ചൈവ മാം കിമു
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ കാര്യം എന്താണ്? കാരണം സഹിതം പറയൂ. എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് സന്തോഷവും പ്രശംസയും ഉണ്ടാകാൻ എന്താണ് കാരണം?''
അസംശയം കരിഷ്യാമി ഭവതാം യദ്ധിതം ഭവേത് । പരോപകൃതയേ ജന്മ മാദൃശാനാം ന സംശയഃ
നിങ്ങൾക്ക് ഉപകാരപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ നിർബന്ധമായും ചെയ്യും; ഞങ്ങളുപോലുള്ളവരുടെ ജനനം മറ്റുള്ളവരുടെ ഭലത്തിനായാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ജനാ ഊചുഃ - ശ്രൂയതാമഭിധാസ്യാമോ വയം സ്വാഗമകാരണമ് । സംശയച്ഛേദനാര്ഥായ തവ സാന്നിധ്യമാഗതാഃ
ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞു: 'കേൾക്കൂ, ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ കാര്യം പറയാം. ഞങ്ങളുടെ സംശയങ്ങൾ നീക്കാൻ നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് ഞങ്ങൾ വന്നതാണ്.'
പദ്മയോനേഃ പരതരസ്ത്വത്തഃ ശ്രേഷ്ഠോ ന വിദ്യതേ । അതഃ കാര്യവശാത്പ്രാപ്താഃ സമീപം ഭവതോ വയമ്
പദ്മയോനിയായവനേ, നിന്നേക്കാൾ ഉന്നതനും ശ്രേഷ്ഠനും മറ്റാരുമില്ല; അതിനാൽ, ആവശ്യത്തിനായി ഞങ്ങൾ നിന്റെ അടുത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
മഹീജിന്നാമ രാജാസൌ പുത്രഹീനോഽസ്തി സാംപ്രതമ് । വയം തസ്യ പ്രജാ ബ്രഹ്മന്പുത്രവത്തേന പാലിതാഃ
മഹീജിത് എന്ന രാജാവാണ് ഇപ്പോൾ പുത്രനില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നത്; ഞങ്ങൾ അവന്റെ رعsubjects, ബ്രഹ്മണേ, അവൻ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
തം പുത്രരഹിതം ദൃഷ്ട്വാ തസ്യ ദുഃഖേന ദുഃഖിതാഃ । തപഃ കര്തുമിഹായാതാ മതിം കൃത്വാ തു നൈഷ്ഠികീമ്
അവനെ പുത്രനില്ലാതെ കാണുമ്പോൾ, അവന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ഞങ്ങൾ ദുഃഖിതരായി, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ തപസ്സ് ചെയ്യാൻ ഇവിടെ എത്തി.
തസ്യ ഭാഗ്യേന ദൃഷ്ടോഽസി ഹ്യസ്മാഭിസ്ത്വം ദ്വിജോത്തമ । മഹതാം ദര്ശനേനൈവ കാര്യസിദ്ധിര്ഭവേന്നൃണാമ്
അവന്റെ ഭാഗ്യത്താൽ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ കണ്ടു; മഹാന്മാരെ കാണുമ്പോൾ മാത്രം മനുഷ്യരുടെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിക്കും.
ഉപദേശം വദ മുനേ രാജ്ഞഃ പുത്രോ യഥാ ഭവേത് । ഇതി തേഷാം വചഃ ശ്രുത്വാ മുഹൂര്ത്തം ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ । പ്രത്യുവാച മുനിര്ജ്ഞാത്വാ തസ്യ ജന്മ പുരാതനമ്
മഹർഷേ, രാജാവിന് പുത്രൻ ഉണ്ടാകാൻ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ഉപദേശം പറയൂ. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മുനി ഒരു ക്ഷണം ധ്യാനത്തിൽ ആഴ്ന്നു, അവന്റെ പഴയ ജന്മം അറിഞ്ഞ് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ലോമശ ഉവാച- പുരാ ജന്മനി വൈശ്യോഽയം ധനഹീനോ നൃശംസകൃത് । വാണിജ്യകര്മനിരതോ ഗ്രാമാദ്ഗ്രാമാംതരം ഭ്രമന്
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: 'പണ്ടത്തെ ജന്മത്തിൽ ഈയാൾ ഒരു വൈശ്യൻ ആയിരുന്നു; ധനം ഇല്ലാതെ, ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട്, വ്യാപാരത്തിൽ താൽപ്പര്യത്തോടെ ഗ്രാമം ഗ്രാമം സഞ്ചരിച്ചു.'
ജ്യേഷ്ഠേ മാസി സിതേ പക്ഷേ ദശമീ ദിവസേ തഥാ । മധ്യഗേ ദ്യുമണൌ പ്രാപ്തേ ഗ്രാമസീമ്നി ജലാശയമ്
ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പത്താം ദിവസം, സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ഗ്രാമത്തിന്റെ അതിരിൽ ഒരു വെള്ളച്ചാട്ടം കണ്ടു.
കൂപികാം സജലാം ദൃഷ്ട്വാ ജലപാനേ മനോദധേ । സദ്യസ്തതഃ സവത്സാ ച ധേനുസ്തത്ര സമാഗതാ
ജലം നിറഞ്ഞ കിണർ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ വെള്ളം കുടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അതേ സമയം, ഒരു പശുവും അതിന്റെ കിടാവും അവിടെ എത്തി.
തൃഷ്ണാതുരാ നിദാഘാര്താ തസ്യാമംബുപപൌ തു സാ । പിബംതീം വാരയിത്വാ താമസൌ തോയം പപൌ സ്വയമ്
ദാഹവും വേനലിന്റെ ചൂടും സഹിക്കാതെ പശു വെള്ളം കുടിക്കാൻ തുടങ്ങി; പക്ഷേ, അവൾ കുടിക്കുമ്പോൾ അവൻ തടഞ്ഞു, സ്വയം വെള്ളം കുടിച്ചു.
കര്മണാ തേന പാപേന പുത്രഹീനോ നൃപോ ഭവേത് । കസ്യാപി ജന്മനഃ പുണ്യാത്പ്രാപ്തം രാജ്യമകംടകമ്
അവൻ ചെയ്ത ആ പാപം കാരണം രാജാവിന് പുത്രനില്ലാതായി; ഏതോ ജന്മത്തിലെ പുണ്യഫലത്താൽ അവൻ കഷ്ടമില്ലാത്ത രാജ്യം ലഭിച്ചു.