യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- സംശയോഽസ്തി മഹാന്മേഽത്ര ശ്രൂയതാം പുരുഷോത്തമ । കഥം സുപ്തോഽസി ദേവേശ കഥം ച ബലിമാശ്രിതഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: മഹാനായുള്ള ഒരു സംശയം എനിക്ക് ഉണ്ട്, പുരുഷോത്തമാ, ദയവായി കേൾക്കൂ. ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, നീ എങ്ങനെ ഉറങ്ങി? നീ എങ്ങനെ ബലിയെ സ്വീകരിച്ചു?
കഥം ച ഭൂമൌ സംവേശഃ കിം കുര്വംതി ജനാഃ പരേ । ഏതദ്വദ മഹാപ്രാജ്ഞ സംശയോഽസ്തി മഹാന്മമ
നീ ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ കിടന്നു? മറ്റുള്ളവർ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്? മഹാപണ്ഡിതനേ, ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വലിയ സംശയമാണ്, ദയവായി പറയൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച - ശ്രൂയതാം രാജശാര്ദൂല കഥാം പാപഹരാം പരാമ് । യസ്യാഃ ശ്രവണമാത്രേണ സര്വപാപക്ഷയോ ഭവേത്
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ ഉത്തമമായ കഥ കേൾക്കൂ. അതു കേൾക്കുന്നതു കൊണ്ട് തന്നെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും.
ബലിനാമാ പൂര്വമാസീദ്ദൈത്യസ്ത്രേതായുഗേ നൃപ । പൂജയംശ്ചൈവ മാം നിത്യം മദ്ഭക്തോ മത്പരായണഃ
ത്രേതായുഗത്തിൽ, ബലി എന്നൊരു ദൈത്യൻ ഉണ്ടായിരുന്നു, രാജാവേ. അവൻ എപ്പോഴും എന്നെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു, എന്നിലേയ്ക്ക് മാത്രം മനസ്സു നല്കി.
യജ്ഞൈസ്തു വിധിവദ്ദൈത്യോ യജതേ മാം സനാതനമ് । ഭക്ത്യാ ച പരയാ രാജന്യജ്ഞകൃദ്വ്രതകൃത്തഥാ
അവൻ ശരിയായ വിധിയിൽ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, അത്യന്തം ഭക്തിയോടെ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ചു, രാജാവേ, എന്നെ ശാശ്വതനായി ആരാധിച്ചു.
പരം വിചാര്യ ബഹുധാ മഘോനാ ചൈവ സൂക്തിഭിഃ । ഗുരുണാ ദൈവതൈഃ സാര്ദ്ധം ബഹുധാ പൂജിതോഽപ്യഹമ്
നാനാവിധത്തിൽ ആലോചിച്ചും, മഘവാൻ പല സ്തുതികളും പാടിയും, ഗുരുവും ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പലവിധം എന്നെ ആരാധിച്ചും, ഞാൻ വീണ്ടും ആരാധിക്കപ്പെട്ടു.
തതോ വാമനരൂപേണ അവതാരേ ച പംചമേ । അത്യുഗ്രരൂപേണ തദാ സര്വബ്രഹ്മാംഡരൂപിണാ
അതിനുശേഷം, അഞ്ചാമത്തെ അവതാരത്തിൽ ഞാൻ വാമനരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, അതീവ ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ, സർവ്വബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെയും ഉൾക്കൊണ്ടു.
വാക്ഛലേന ജിതാ ദൈത്യാഃ സത്യമാശ്രിത്യ സംസ്ഥിതഃ । ശുക്രസ്തം വാരയാമാസ യന്നാരായണ ഇത്യയമ്
വാക്കിന്റെ തന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ദൈത്യന്മാരെ ജയിച്ചു, ഞാൻ സത്യം ആധാരമാക്കി നിലകൊണ്ടു. ശുക്രൻ അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചു, 'ഇവൻ നാരായണനാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു.
യാചിതാ വസുധാ രാജന്സാര്ദ്ധത്രയപദീ മയാ । സംകല്പോദകമാത്രേ തു കരേ തേനൈവ ചാര്പിതേ
രാജാവേ, ഞാൻ ബലിയോട് മൂന്നു പടികൾ ഭൂമി ചോദിച്ചു; മനസ്സിൽ ഉറച്ചതിന്റെ ജലവും അവൻ എന്റെ കൈയിൽ ഒഴിച്ചു.
രൂപമീദൃഗ്വിധം രാജംസ്തദാ ശൃണു മയാ കൃതമ് । ഭൂര്ലോകേ ചരണൌ ന്യസ്യ ഭുവര്ലോകേ തു ജാനുനീ
എന്നാൽ, രാജാവേ, ഞാൻ അന്ന് എങ്ങനെയൊരു രൂപം എടുത്തു എന്ന് കേൾക്കൂ: ഞാൻ എന്റെ കാലുകൾ ഭൂമിയിൽ വച്ചു, മുട്ടുകൾ ഭൂവറിൽ വച്ചു.
സ്വര്ലോകേ ച കടിം ന്യസ്യ മഹര്ലോകേ തഥോദരമ് । ജനലോകേ ച ഹൃദയം തപോലോകേ തു കംഠകമ്
സ്വർഗലോകത്ത് ഞാൻ എന്റെ അര വച്ചു, മഹർലോകത്തിൽ വയറും, ജനലോകത്തിൽ ഹൃദയവും, തപോലോകത്തിൽ കഴുത്തും വച്ചു.
സത്യലോകേ മുഖം സ്ഥാപ്യ മസ്തകം ച തദൂര്ദ്ധ്വകമ് । ചംദ്രസൂര്യഗ്രഹാശ്ചൈവ നക്ഷത്രാണി തഥൈവ ച
സത്യലോകത്തിൽ മുഖം വച്ചു, അതിന്റെ മുകളിൽ തല വച്ചു; ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദേവാഃ സേംദ്രാശ്ച നാഗാശ്ച യക്ഷഗംധര്വകിന്നരാഃ । സ്തുവംതോ വേദസംഭൂതൈഃ സൂക്തൈശ്ച വിവിധൈസ്തഥാ
ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാർ, നാഗന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, വേദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവിധ സ്തുതികളാൽ എന്നെ പാടിപ്പൊലിച്ചു.
കരേ ഗൃഹീത്വാ ച ബലിം ത്രിപദൈഃ പൂരിതാ മഹീ । അര്ദ്ധം ച തസ്യ പൃഷ്ഠേ ച പദം ന്യസ്തം മയാ തദാ
ഞാൻ ബലിയുടെ കൈ പിടിച്ചു, മൂന്നു പടികളാൽ ഭൂമി മുഴുവനും അളന്നു; അവന്റെ അർദ്ധം എന്റെ പിന്നിൽ വച്ചു, ഒരു പാദം അന്ന് വച്ചു.
ഗതോ രസാതലം രാജന്ദാനവോ മമ പൂജകഃ । ക്ഷിപ്തോഽധോ ദാനവശ്ചൈവ കിമകുര്വം തതഃ പരമ്
എന്റെ ഭക്തനായ ദാനവൻ, രാജാവേ, പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി; ദാനവൻ താഴേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടു—അതിനുശേഷം ഞാൻ എന്ത് ചെയ്തു?
വിനയേനാനതോസൌ വൈ സുപ്രസന്നോ ജനാര്ദനഃ । ആഷാഢശുക്ലപക്ഷേ തു കാമികാ ഹരിവാസരഃ
അവൻ വിനയത്തോടെ വണങ്ങി, ജനാർദ്ദനൻ അതിയായി സന്തോഷിച്ചു; ആഷാഢ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, കാമികാ ഹരിവാസരദിനത്തിൽ—
തസ്യാമേകാ ച മൂര്തിര്മേ ബലിമാശ്രിത്യ തിഷ്ഠതി । ദ്വിതീയാ ശേഷപൃഷ്ഠേ വൈ ക്ഷീരസാഗരമധ്യതഃ
എന്റെ ഒരു രൂപം ബലിയോടൊപ്പം നില്ക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തേത് അനന്തന്റെ മേൽ, പാൽക്കടലിന്റെ നടുവിൽ.
സ്വപിത്യേവ മഹാരാജ യാവദാഗാമി കാര്തികീ । താവദ്ഭവേത്സുധര്മാത്മാ സര്വധര്മോത്തമോത്തമഃ
അവിടെ ഞാൻ ഉറങ്ങുന്നു, മഹാരാജാവേ, അടുത്ത കാർത്തിക വരുന്നതുവരെ; അതുവരെ, ഒരാൾ ഉത്തമധർമ്മാത്മാവായി, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായി മാറും.
വ്രതം ച കുരുതേ മര്ത്യഃ സ യാതി പരമാം ഗതിമ് । ഏതസ്മാത്കാരണാദ്രാജന്കര്ത്തവ്യാ ച പ്രയത്നതഃ
മനുഷ്യൻ ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, അവൻ പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തും. അതുകൊണ്ടു രാജാവേ, അതിനെ വലിയ ശ്രമത്തോടെ നിർവഹിക്കേണ്ടതാണ്.
നാതഃ പരതരാ കാചിത്പവിത്രാ പാപനാശിനീ । യസ്യാം സ്വപിതി ദേവേശഃ ശംഖചക്രഗദാധരഃ
ഇതിനെക്കാൾ വലിയ പാപനാശിനിയായും വിശുദ്ധിയുള്ളതുമായ ഒന്നുമില്ല; ഇതിൽ തന്നെയാണ് ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും ധരിച്ച ദേവാദിദേവൻ വിശ്രമിക്കുന്നത്.
തസ്യാം ച പൂജയേദ്ദേവം ശംഖചക്രഗദാധരമ് । രാത്രൌ ജാഗരണം കൃത്വാ ഭക്ത്യാ ചൈവ വിശേഷതഃ
അന്നേദിവസം ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ദൈവത്തെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുകയും, രാത്രിയിൽ ജാഗരണമിരിക്കുകയും വേണം.
നാസ്യാഃ പുണ്യസ്യ സംഖ്യാനം കര്തും ശക്തശ്ചതുര്മുഖഃ । ഏവം യഃ കുരുതേ രാജന്നേകാദശ്യാ വ്രതോത്തമമ്
ഈ വ്രതത്തിന്റെ പുണ്യം എണ്ണാൻ പോലും ചതുരാനനൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ട് രാജാവേ, ഏവൻ ഈ ഏകാദശി വ്രതം ആചരിച്ചാലും—
സര്വപാപഹരം ചൈവ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായകമ് । സ ച ലോകേ മമ സദാ ശ്വപചോഽപി പ്രിയംകരഃ
അത് എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുകയും, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു; ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ജന്മത്തിൽ ജനിച്ചവനും ഇതു ചെയ്താൽ എനിക്ക് ലോകത്ത് എപ്പോഴും പ്രിയനാണ്.
ദീപദാനേന പാലാശപത്രേ ഭുക്ത്യാ വ്രതേന ച । ചാതുര്മാസ്യം നയംതീഹ തേ നരാ മമ വല്ലഭാഃ
ദീപം തെളിയിച്ചും, പാലാശ ഇല ഉപയോഗിച്ചും, ഭോജനവും വ്രതവും ആചരിച്ചും, ചാതുർമാസ്യം പാലിക്കുന്നവർ എനിക്ക് പ്രിയരാണ്.
ചാതുര്മാസ്യേ ഹരൌ സുപ്തേ ഭൂമിശായീ ഭവേന്നരഃ । ശ്രാവണേ വര്ജയേച്ഛാകം ദധി ഭാദ്രപദേ തഥാ
ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹരിയ് ഉറങ്ങുമ്പോൾ, മനുഷ്യൻ നിലത്ത് കിടക്കണം; ശ്രാവണത്തിൽ പച്ചക്കറികൾ ഒഴിവാക്കണം, ഭാദ്രപദത്തിൽ തൈരും ഒഴിവാക്കണം.
ദുഗ്ധമാശ്വയുജി ത്യാജ്യം കാര്തികേ ദ്വിദലം ത്യജേത് । അഥവാ ബ്രഹ്മചര്യസ്ഥഃ സ യാതി പരമാം ഗതിമ്
ആശ്വയുജത്തിൽ പാൽ ഉപേക്ഷിക്കണം; കാർത്തികയിൽ ഇരുപടിയുള്ള പയർ ഒഴിവാക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ തുടരുന്നവൻ പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തും.
ഏകാദശ്യാ വ്രതേനൈവ പുമാന്പാപൈര്വിമുച്യതേ । കര്തവ്യാ സര്വദാ രാജന്വിസ്മര്തവ്യാ ന കര്ഹിചിത്
ഏകാദശി വ്രതം ആചരിച്ചാൽ മാത്രം മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും; രാജാവേ, എപ്പോഴും ഇത് നിർവഹിക്കണം, ഒരിക്കലും മറക്കരുത്.
ശയനീ ബോധിനീ മധ്യേ യാ കൃഷ്ണൈകാദശീഭവേത് । സൈവോപോഷ്യാ ഗൃഹസ്ഥസ്യ നാന്യാ കൃഷ്ണാ കദാചന
ശയനി ഏകാദശിയും ബോധിനി ഏകാദശിയും ഇടയിൽ വരുന്ന കൃഷ്ണപക്ഷ ഏകാദശി മാത്രമാണ് ഗൃഹസ്ഥൻ ആചരിക്കേണ്ടത്; മറ്റേതെങ്കിലും കൃഷ്ണ ഏകാദശി ചെയ്യേണ്ടതില്ല.
ശൃണുയാച്ചൈവ യോ രാജന്കഥാം പാപഹരാം പരാമ് । അശ്വമേധസ്യ യജ്ഞസ്യ ഫലം പ്രാപ്നോതി മാനവഃ
രാജാവേ, ഈ പാപനാശിനിയായ ഉത്തമകഥ കേൾക്കുന്നവൻ അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാമഹേശ്വരസംവാദേ ദേവശയന്യേകാദശീനാമ ത്രിപംചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിൽ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിലെ ഉമാമഹേശ്വരസംവാദത്തിൽ ദേവശയനി ഏകാദശി എന്ന പേരിലുള്ള അമ്പത്തിമൂന്നാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.