യാവജ്ജീവം വ്രതമിദം കര്ത്തവ്യം പുരുഷര്ഷഭ । സ്വര്ഗതിം പ്രാപ്തുമിച്ഛദ്ഭിരത്ര നൈവാസ്തി സംശയഃ
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ജീവിതം മുഴുവൻ ഈ വ്രതം പാലിക്കണം. ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
ആപപാപാ ദുരാചാരാഃ പാപിഷ്ഠാ ധര്മവര്ജിതാഃ । ഏകാദശ്യാം ന ഭുംജാനാ ന തേ യാംതി യമാംതികമ്
പാപികളായവരും ദുഷ്പ്രവർത്തികളായവരും ധർമ്മമില്ലാത്തവരും എകാദശി ദിവസം ഭക്ഷണം കഴിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവർ യമലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല.
ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ കംപിതോഽശ്വത്ഥപത്രവത് । ഭീമസേനോ മഹാബാഹുര്നത്വോവാച ഗുരും പ്രതി
ഇതൊക്കെയും കേട്ടപ്പോൾ, ഭീമസേനൻ, അശ്വത്തവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയുപോലെ വിറച്ച്, ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഭീമസേന ഉവാച- പിതാമഹ മഹാബുദ്ധേ ശൃണു മേ പരമം വചഃ । യുധിഷ്ഠിരശ്ച കുംതീ ച തഥാ ദ്രുപദനംദിനീ
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു: പിതാമഹാ, മഹാബുദ്ധിമാനേ, എന്റെ പ്രധാനമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. യുധിഷ്ഠിരനും കുഞ്ഞിയും ദ്രുപദന്റെ മകളും—
അര്ജുനോ നകുലശ്ചൈവ സഹദേവസ്തഥൈവ ച । ഏകാദശ്യാം ന ഭുംജംതി കദാചിദപി സുവ്രതാഃ
അർജുനനും നകുലനും സഹദേവനും—all ഈ സദാചാരികൾ എകാദശി ദിവസം ഒരിക്കലും ഭക്ഷണം കഴിക്കാറില്ല.
തേ മാം ബ്രുവംതി വൈ നിത്യം മാ ഭുംക്ഷ്വ ത്വം വൃകോദര । അഹം താനബ്രുവം താത ബുഭുക്ഷാ ദുഃസഹാ മമ
അവർ എപ്പോഴും എന്നോട് പറയുന്നു: 'വൃകോദരാ, നീ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.' എന്നാൽ ഞാൻ അവരോട് പറയുന്നു: 'പിതാവേ, എനിക്ക് വിശപ്പ് സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.'
ദാനം ദാസ്യാമി വിധിവത്പൂജയിഷ്യാമി കേശവമ് । ഭീമസേനവചഃ ശ്രുത്വാ വ്യാസോ വചനമബ്രവീത്
ഞാൻ വിധിപ്രകാരം ദാനം ചെയ്യും, കേശവനെ ആരാധിക്കും; ഭീമസേനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, വ്യാസൻ പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച- യദി സ്വര്ഗമഭീഷ്ടം തേ നരകം ദുഷ്ടമേവ ച । ഏകാദശ്യാം ന ഭോക്തവ്യം പക്ഷയോരുഭയോരപി
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: നിനക്ക് സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കണമെന്നോ, ഭയങ്കരമായ നരകം ഒഴിവാക്കണമെന്നോ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, രണ്ടുപക്ഷങ്ങളിലും എകാദശി ദിവസം ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.
ഭീമസേന ഉവാച- പിതാമഹ മഹാബുദ്ധേ കഥയാമി തവാഗ്രതഃ । ഏകഭക്തേ ന ശക്നോമി ഉപവാസേ കുതഃ പ്രഭോ
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു: പിതാമഹാ, മഹാബുദ്ധിമാനേ, ഞാൻ തുറന്നുപറയുന്നു: ഒരു നേരം പോലും ഭക്ഷണം കുറയ്ക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല—എങ്ങനെ ഞാൻ ഉപവാസം പാലിക്കും, പ്രഭോ?
വൃകോഽപിനാമ യോ വഹ്നിഃ സ സദാ ജഠരേ മമ । അതിവേലം യദാശ്നാമി തദാ സമുപശാമ്യതി
എന്റെ വയറ്റിൽ വൃക എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു അഗ്നി എപ്പോഴും ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ഞാൻ വളരെ അധികം ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോഴാണ് അത് ശമിക്കുന്നത്.
നൈകം ശക്നോമ്യഹം കര്തുമുപവാസം മഹാമുനേ । യേനൈവ പ്രാപ്യതേ സ്വര്ഗസ്തത്കര്ത്താസ്മി യഥാതഥമ് । തദേകം വദ നിശ്ചിത്യ യേന ശ്രേയോഽഹമാപ്നുയാമ്
മഹാമുനീ, എനിക്ക് ഒരു നോമ്പ് പോലും പാലിക്കാൻ കഴിയില്ല. സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കാൻ ഏത് ഒരു കാര്യമാണ് ചെയ്യേണ്ടത് എന്ന് ഉറപ്പായി പറയൂ. അതു ഞാൻ കഴിയുന്നത്ര നല്ല രീതിയിൽ ചെയ്യും, അതിലൂടെ എനിക്ക് ഉത്തമമായ ഫലം ലഭിക്കട്ടെ.
വ്യാസ ഉവാച- വൃഷസ്ഥേ മിഥുനസ്ഥേ വാ യദാ ചൈകാദശീ ഭവേത് । ജ്യേഷ്ഠമാസേ പ്രയത്നേന സോപോഷ്യോദകവര്ജിതാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വൃഷഭം അല്ലെങ്കിൽ മിഥുനം നക്ഷത്രത്തിൽ എക്കാദശി വരുമ്പോൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിൽ, വളരെ ശ്രദ്ധയോടെ വെള്ളം പോലും കുടിക്കാതെ നോമ്പ് പാലിക്കണം.
ഗംഡൂഷാചമനം വാരി വര്ജയിത്വോദകം ബുധഃ । ഉപഭുംജീത നൈവേഹ വ്രതഭംഗോഽന്യഥാ ഭവേത്
ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് വായ് കഴുകുകയോ വെള്ളം തൊടുകയോ ചെയ്യരുത്; അങ്ങനെ മാത്രം ആഹാരം കഴിക്കാം, ഇല്ലെങ്കിൽ നോമ്പ് ഭംഗം ആകും.
ഉദയാദുദയം യാവദ്വര്ജയിത്വോദകം നരഃ । ശ്രൂയതാം സമവാപ്നോതി ദ്വാദശദ്വാദശീ ഫലമ്
ഒരു മനുഷ്യൻ സൂര്യോദയത്തിൽ നിന്ന് അടുത്ത സൂര്യോദയം വരെ വെള്ളം ഒഴിവാക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ഇരുവശത്തുള്ള ദ്വാദശി നോമ്പിന്റെ ഫലം നേടുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
തതഃ പ്രഭാതേ വിമലേ ദ്വാദശ്യാം സ്നാനമാചരേത് । ജലം സുവര്ണം ദത്ത്വാ ച ദ്വിജാതിഭ്യോ യഥാവിധി
പിന്നീട് ദ്വാദശിയുടെ ശുദ്ധമായ പ്രഭാതത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം; വിധിപ്രകാരം ജലംയും പൊന്നും ദ്വിജന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യണം.
ഭുംജീത കൃതകൃത്യസ്തു ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹിതോ വശീ । ഏവം കൃതേ ച യത്പുണ്യം ഭീമസേന ശൃണുഷ്വ തത്
കർത്തവ്യം നിർവഹിച്ചശേഷം, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ആത്മനിയന്ത്രണമോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, ഭീമസേന, നീ കേൾക്കുക.
സംവത്സരേ തു യാശ്ചൈവ ഏകാദശ്യോ ഭവംതി ഹി । താസാം ഫലമവാപ്നോതി ഹ്യത്ര മേ നാസ്തി സംശയഃ
വർഷത്തിൽ എത്ര എക്കാദശികൾ ഉണ്ടോ, അവയുടെ ഫലവും അവൻ നേടുന്നു; ഇതിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
ഇതി മാം കേശവഃ പ്രാഹ ശംഖചക്രഗദാധരഃ । സര്വാന്പരിത്യജ്യ പുമാന്മാമേകം ശരണം വ്രജേത്
ഇങ്ങനെ ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ള കേശവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'എല്ലാവരെയും വിട്ട്, ഒരുവൻ എന്നിൽ മാത്രം ആശ്രയം വേണം.'
ഏകാദശ്യാം നിരാഹാരസ്തതഃ പാപാത്പ്രമുച്യതേ । ദ്രവ്യശുദ്ധിഃ കലൌ നാസ്തി സംസ്കാരഃ സ്മാര്ത്ത ഏവ ച
എക്കാദശിയിൽ ഉപവാസം ചെയ്താൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; കലിയുഗത്തിൽ വസ്തുക്കളുടെ ശുദ്ധി ഇല്ല, നിർദ്ദേശിച്ച കർമങ്ങൾ മാത്രം ബാക്കി.
വൈദികസ്തു കുതശ്ചാപി പ്രാപ്തേ ദുഷ്ടേ കലൌ യുഗേ । കിം നു തേ ബഹുനോക്തേന വായുപുത്ര പുനഃ പുനഃ
ഈ കുഴപ്പമുള്ള കലിയുഗത്തിൽ വൈദിക കർമങ്ങൾ എവിടെയാണ്? വീണ്ടും വീണ്ടും നീണ്ടു പറയേണ്ടതെന്ത്, വായുപുത്രാ?
ഏകാദശ്യാം ന ഭുംജീത പക്ഷയോരുഭയോരപി । ഏകാദശ്യാം സിതേ പക്ഷേ ജ്യേഷ്ഠേമാസ്യുദകം വിനാ
രണ്ടു പകുതികളിലുമുള്ള എക്കാദശിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്; പ്രത്യേകിച്ച് ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ എക്കാദശിയിൽ വെള്ളം പോലും ഒഴിവാക്കി നോമ്പ് പാലിക്കണം.
പുണ്യം ഫലമവാപ്നോതി തച്ഛൃണുഷ്വ വൃകോദര । സംവത്സരേ തു യാ പ്രോക്താഃ ശുക്ലഃ കൃഷ്ണാ വൃകോദര
വർഷത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന എല്ലാ ശുക്ലപക്ഷ-കൃഷ്ണപക്ഷ എക്കാദശികളുടെ പുണ്യഫലം അവൻ നേടുന്നു, വൃക്കോദര, നീ കേൾക്കുക.
ഉപോഷിതാ ഹി സര്വാഃ സ്യുരേകാദശ്യോ ന സംശയഃ । ധനധാന്യപ്രദാ പുണ്യാ പുത്രാരോഗ്യശുഭപ്രദാ
നോമ്പ് പാലിച്ച എല്ലാ എക്കാദശികൾക്കും പുണ്യം ഉറപ്പാണ്; അവ ധനവും ധാന്യവും, പുത്രന്മാരും ആരോഗ്യവും ശുഭഫലങ്ങളും നൽകുന്നു.
ഉപോഷിതാ നരവ്യാഘ്ര ഇതി സത്യം ബ്രവീമി തേ । യമദൂതാ മഹാകായാഃ കരാലാഃ കൃഷ്ണരൂപിണഃ
മനുഷ്യസിംഹാ, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു: എക്കാദശി നോമ്പ് പാലിച്ചാൽ, യമദൂതന്മാർ എന്ന ഭയങ്കരരും കറുത്തവരും വലുതുമായവൻ സമീപിക്കാറില്ല.
ദംഡപാശധരാ രൌദ്രാ നോപസര്പംതി തം നരമ് । പീതാംബരധരാ സൌമ്യാശ്ചക്രഹസ്താ മനോജവാഃ
പകരം, മഞ്ഞവസ്ത്രം ധരിച്ച, സൗമ്യരായ, ചക്രം കൈവശമുള്ള, വേഗമുള്ള വൈഷ്ണവർ അവന്റെ അടുത്ത് വരും; അവർ അവനെ ജീവന്റെ അവസാനം വിഷ്ണുപുരിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും.
അംതകാലേന യംത്യേതേ വൈഷ്ണവാന്വൈഷ്ണവീപുരീമ് । തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ഉപോഷ്യോദകവര്ജിതാ
അതുകൊണ്ട്, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി, വെള്ളം ഒഴിവാക്കി എക്കാദശി നോമ്പ് പാലിക്കണം.
ജലധേനും തദാ ദത്ത്വാ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ । തതസ്ത്വമസ്യാം കൌംതേയ സോപവാസോഽര്ചനം ഹരേഃ
അപ്പോൾ ജലധേനു ദാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും; അതുകൊണ്ട്, കുന്തീപുത്രാ, ഈ ദിവസം നോമ്പോടെ ഹരിയെ ആരാധിക്കണം.
കുരു സര്വപ്രയത്നേന സര്വപാപപ്രശാംതയേ । സ്വപ്നേന മേഽപരാധോസ്തി ദംതരാഗതയാപി വാ
എല്ലാ പാപങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കാൻ എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി ഇത് ചെയ്യണം; സ്വപ്നത്തിൽ പോലും പാപം സംഭവിച്ചാലോ, അജ്ഞാനത്തിൽ സംഭവിച്ചാലോ, അതും ഇല്ലാതാകട്ടെ.
ഭോക്ഷ്യേപരേഽഹ്നി ദേവേശ ഹ്യശനം വാസരാദ്ധരേഃ । ഇത്യുച്ചാര്യ തതോ മംത്ര ഉപവാസപരോ ഭവേത്
ദേവദേവനേ, അടുത്ത ദിവസം ഉപവാസം കഴിഞ്ഞ്, 'ഇന്ന് ഹരിയുടെ ഉപവാസം ആകയാൽ ഞാൻ നാളെ ഭക്ഷിക്കും' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് ഈ മന്ത്രം പറഞ്ഞ് ഉപവാസം ആചരിക്കണം.
സര്വപാപവിനാശായ ശ്രദ്ധാ ദമ സമന്വിതഃ । മേരുമംദരമാത്രാഘം സ്ത്രിയാ പുംസാ ച യത്കൃതമ്
പൂർണ്ണ വിശ്വാസത്തോടും ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടും കൂടെ, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കാൻ, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ചെയ്ത മെരു മലയും മന്ദര മലയും തുല്യമായ വലിയ പാപം പോലും—