ജായംതേ മരണായൈവ ഏകാദശ്യാ വ്രതം വിനാ । അപരാം സമുപോഷ്യൈവ പൂജയിത്വാ ത്രിവിക്രമമ്
ഏകാദശി വ്രതം ആചരിക്കാത്തവർ ജനനം വെറും മരണം നേരിടാനാണ്. അപ്പറാ വ്രതം ആചരിച്ചു ത്രിവിക്രമനെ പൂജിച്ചാൽ,
സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ വിഷ്ണുലോകേ മഹീയതേ । ലോകാനാം ച ഹിതാര്ഥായ തവാഗ്രേ കഥിതം മയാ । പഠനാച്ഛ്രവണാദ്രാജന്ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത്
സകലപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും. ലോകത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ഞാൻ ഇതെല്ലാം നിനക്കു മുന്നിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാജാവേ. ഇതു വായിച്ചാലോ, കേട്ടാലോ, ആയിരം പശു ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാപതിനാരദസംവാദേ ജ്യേഷ്ഠകൃഷ്ണാപരൈകാദശീനാമ പംചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മത്തിൽ, ഉത്തരഖണ്ഡത്തിലെ ഉമാപതി-നാരദരുടെ സംഭാഷണത്തിൽ, ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ എകാദശി എന്ന അധ്യായം അമ്പതാമത്തേത് സമാപിക്കുന്നു.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- അപരായാശ്ച മാഹാത്മ്യം ശ്രുതം സര്വം ജനാര്ദന । ജ്യേഷ്ഠസ്യ ശുക്ലപക്ഷേ തു സ്യാദ്യാ താം വദ മാനദ
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: ജനാർദ്ദനാ, മുമ്പത്തെ എകാദശിയുടെ മഹത്വം ഞാൻ മുഴുവൻ കേട്ടു. ഇപ്പോൾ, ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വരുന്ന ആദ്യ എകാദശിയെക്കുറിച്ച് ദയവായി പറയൂ, മഹാനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനേ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- ഏനാം വക്ഷ്യതി ധര്മാത്മാ വ്യാസഃ സത്യവതീസുതഃ । സര്വശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വജ്ഞോ വേദവേദാംഗപാരഗഃ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: സത്യവതിയുടെ മകനായ ധാർമ്മികനായ വ്യാസൻ, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ അർത്ഥവും വേദങ്ങളുടെയും അതിന്റെ ശാഖകളുടെയും സാരവും അറിയുന്നവൻ, ഇതിനെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറയും.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- ശ്രുതാ മേ മാനവാ ധര്മാ വാസിഷ്ഠാശ്ച ശ്രുതാ മയാ । ദ്വൈപായന യഥാവത്ത്വം വൈഷ്ണവാന്വക്തുമര്ഹസി
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: മാനവധർമ്മവും വസിഷ്ഠരുടെ നിയമങ്ങളും ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ദ്വൈപായനാ, നിങ്ങൾ വൈഷ്ണവവ്രതങ്ങൾ ശരിയായി വിശദീകരിക്കണം.
ശ്രീവേദവ്യാസ ഉവാച - ശ്രുതാസ്തു മാനവാ ധര്മാ വൈദികാശ്ച ശ്രുതാസ്ത്വയാ । കലൌ യുഗേ ന ശക്യംതേ തേ വൈ കര്തും നരാധിപ
ശ്രീവേദവ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മാനവധർമ്മവും വേദനിയമങ്ങളും നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ കലിയുഗത്തിൽ, രാജാവേ, അവ പാലിക്കാൻ മനുഷ്യർക്കു കഴിയില്ല.
സുഖോപായമല്പധനമല്പക്ലേശം മഹാഫലമ് । പുരാണാനാം ച സര്വേഷാം സാരഭൂതം മഹാമതേ
ബുദ്ധിമാനേ, വളരെ എളുപ്പത്തിൽ, കുറച്ച് ധനം മാത്രം ചെലവാക്കി, കുറച്ച് കഷ്ടപ്പാടിൽ, വലിയ ഫലം ലഭിക്കുന്ന ഒരു മാർഗം ഉണ്ട്. അതാണ് എല്ലാ പുരാണങ്ങളുടെയും സാരം.
ഏകാദശ്യാം ന ഭുംജീത പക്ഷയോരുഭയോരപി । ദ്വാദശ്യാം തു ശുചിര്ഭൂത്വാ പുഷ്പൈഃ സംപൂജ്യ കേശവമ്
രണ്ടു പക്ഷങ്ങളിലും എകാദശി ദിവസം ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്. ദ്വാദശി ദിവസം ശുദ്ധനായിട്ട്, പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് കേശവനെ ആരാധിക്കണം.
അന്നം ഭുംജീത സത്കൃത്യ പശ്ചാദ്വിപ്രപുരഃസരമ് । സൂതകേഽപി ന ഭോക്തവ്യം നാശൌചേ ച ജനാധിപ
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരപൂർവ്വം ആദ്യം ആഹ്വാനിച്ചശേഷം മാത്രമേ ഭക്ഷണം കഴിക്കാവൂ, രാജാവേ. ജനനമോ മരണമോ മൂലം അശുദ്ധി ഉള്ളപ്പോൾ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.
യാവജ്ജീവം വ്രതമിദം കര്ത്തവ്യം പുരുഷര്ഷഭ । സ്വര്ഗതിം പ്രാപ്തുമിച്ഛദ്ഭിരത്ര നൈവാസ്തി സംശയഃ
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ജീവിതം മുഴുവൻ ഈ വ്രതം പാലിക്കണം. ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
ആപപാപാ ദുരാചാരാഃ പാപിഷ്ഠാ ധര്മവര്ജിതാഃ । ഏകാദശ്യാം ന ഭുംജാനാ ന തേ യാംതി യമാംതികമ്
പാപികളായവരും ദുഷ്പ്രവർത്തികളായവരും ധർമ്മമില്ലാത്തവരും എകാദശി ദിവസം ഭക്ഷണം കഴിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവർ യമലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല.
ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ കംപിതോഽശ്വത്ഥപത്രവത് । ഭീമസേനോ മഹാബാഹുര്നത്വോവാച ഗുരും പ്രതി
ഇതൊക്കെയും കേട്ടപ്പോൾ, ഭീമസേനൻ, അശ്വത്തവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയുപോലെ വിറച്ച്, ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഭീമസേന ഉവാച- പിതാമഹ മഹാബുദ്ധേ ശൃണു മേ പരമം വചഃ । യുധിഷ്ഠിരശ്ച കുംതീ ച തഥാ ദ്രുപദനംദിനീ
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു: പിതാമഹാ, മഹാബുദ്ധിമാനേ, എന്റെ പ്രധാനമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. യുധിഷ്ഠിരനും കുഞ്ഞിയും ദ്രുപദന്റെ മകളും—
അര്ജുനോ നകുലശ്ചൈവ സഹദേവസ്തഥൈവ ച । ഏകാദശ്യാം ന ഭുംജംതി കദാചിദപി സുവ്രതാഃ
അർജുനനും നകുലനും സഹദേവനും—all ഈ സദാചാരികൾ എകാദശി ദിവസം ഒരിക്കലും ഭക്ഷണം കഴിക്കാറില്ല.
തേ മാം ബ്രുവംതി വൈ നിത്യം മാ ഭുംക്ഷ്വ ത്വം വൃകോദര । അഹം താനബ്രുവം താത ബുഭുക്ഷാ ദുഃസഹാ മമ
അവർ എപ്പോഴും എന്നോട് പറയുന്നു: 'വൃകോദരാ, നീ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.' എന്നാൽ ഞാൻ അവരോട് പറയുന്നു: 'പിതാവേ, എനിക്ക് വിശപ്പ് സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.'
ദാനം ദാസ്യാമി വിധിവത്പൂജയിഷ്യാമി കേശവമ് । ഭീമസേനവചഃ ശ്രുത്വാ വ്യാസോ വചനമബ്രവീത്
ഞാൻ വിധിപ്രകാരം ദാനം ചെയ്യും, കേശവനെ ആരാധിക്കും; ഭീമസേനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, വ്യാസൻ പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച- യദി സ്വര്ഗമഭീഷ്ടം തേ നരകം ദുഷ്ടമേവ ച । ഏകാദശ്യാം ന ഭോക്തവ്യം പക്ഷയോരുഭയോരപി
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: നിനക്ക് സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കണമെന്നോ, ഭയങ്കരമായ നരകം ഒഴിവാക്കണമെന്നോ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, രണ്ടുപക്ഷങ്ങളിലും എകാദശി ദിവസം ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.
ഭീമസേന ഉവാച- പിതാമഹ മഹാബുദ്ധേ കഥയാമി തവാഗ്രതഃ । ഏകഭക്തേ ന ശക്നോമി ഉപവാസേ കുതഃ പ്രഭോ
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു: പിതാമഹാ, മഹാബുദ്ധിമാനേ, ഞാൻ തുറന്നുപറയുന്നു: ഒരു നേരം പോലും ഭക്ഷണം കുറയ്ക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല—എങ്ങനെ ഞാൻ ഉപവാസം പാലിക്കും, പ്രഭോ?
വൃകോഽപിനാമ യോ വഹ്നിഃ സ സദാ ജഠരേ മമ । അതിവേലം യദാശ്നാമി തദാ സമുപശാമ്യതി
എന്റെ വയറ്റിൽ വൃക എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു അഗ്നി എപ്പോഴും ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ഞാൻ വളരെ അധികം ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോഴാണ് അത് ശമിക്കുന്നത്.
നൈകം ശക്നോമ്യഹം കര്തുമുപവാസം മഹാമുനേ । യേനൈവ പ്രാപ്യതേ സ്വര്ഗസ്തത്കര്ത്താസ്മി യഥാതഥമ് । തദേകം വദ നിശ്ചിത്യ യേന ശ്രേയോഽഹമാപ്നുയാമ്
മഹാമുനീ, എനിക്ക് ഒരു നോമ്പ് പോലും പാലിക്കാൻ കഴിയില്ല. സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കാൻ ഏത് ഒരു കാര്യമാണ് ചെയ്യേണ്ടത് എന്ന് ഉറപ്പായി പറയൂ. അതു ഞാൻ കഴിയുന്നത്ര നല്ല രീതിയിൽ ചെയ്യും, അതിലൂടെ എനിക്ക് ഉത്തമമായ ഫലം ലഭിക്കട്ടെ.
വ്യാസ ഉവാച- വൃഷസ്ഥേ മിഥുനസ്ഥേ വാ യദാ ചൈകാദശീ ഭവേത് । ജ്യേഷ്ഠമാസേ പ്രയത്നേന സോപോഷ്യോദകവര്ജിതാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വൃഷഭം അല്ലെങ്കിൽ മിഥുനം നക്ഷത്രത്തിൽ എക്കാദശി വരുമ്പോൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിൽ, വളരെ ശ്രദ്ധയോടെ വെള്ളം പോലും കുടിക്കാതെ നോമ്പ് പാലിക്കണം.
ഗംഡൂഷാചമനം വാരി വര്ജയിത്വോദകം ബുധഃ । ഉപഭുംജീത നൈവേഹ വ്രതഭംഗോഽന്യഥാ ഭവേത്
ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് വായ് കഴുകുകയോ വെള്ളം തൊടുകയോ ചെയ്യരുത്; അങ്ങനെ മാത്രം ആഹാരം കഴിക്കാം, ഇല്ലെങ്കിൽ നോമ്പ് ഭംഗം ആകും.
ഉദയാദുദയം യാവദ്വര്ജയിത്വോദകം നരഃ । ശ്രൂയതാം സമവാപ്നോതി ദ്വാദശദ്വാദശീ ഫലമ്
ഒരു മനുഷ്യൻ സൂര്യോദയത്തിൽ നിന്ന് അടുത്ത സൂര്യോദയം വരെ വെള്ളം ഒഴിവാക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ഇരുവശത്തുള്ള ദ്വാദശി നോമ്പിന്റെ ഫലം നേടുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
തതഃ പ്രഭാതേ വിമലേ ദ്വാദശ്യാം സ്നാനമാചരേത് । ജലം സുവര്ണം ദത്ത്വാ ച ദ്വിജാതിഭ്യോ യഥാവിധി
പിന്നീട് ദ്വാദശിയുടെ ശുദ്ധമായ പ്രഭാതത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം; വിധിപ്രകാരം ജലംയും പൊന്നും ദ്വിജന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യണം.
ഭുംജീത കൃതകൃത്യസ്തു ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹിതോ വശീ । ഏവം കൃതേ ച യത്പുണ്യം ഭീമസേന ശൃണുഷ്വ തത്
കർത്തവ്യം നിർവഹിച്ചശേഷം, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ആത്മനിയന്ത്രണമോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, ഭീമസേന, നീ കേൾക്കുക.
സംവത്സരേ തു യാശ്ചൈവ ഏകാദശ്യോ ഭവംതി ഹി । താസാം ഫലമവാപ്നോതി ഹ്യത്ര മേ നാസ്തി സംശയഃ
വർഷത്തിൽ എത്ര എക്കാദശികൾ ഉണ്ടോ, അവയുടെ ഫലവും അവൻ നേടുന്നു; ഇതിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
ഇതി മാം കേശവഃ പ്രാഹ ശംഖചക്രഗദാധരഃ । സര്വാന്പരിത്യജ്യ പുമാന്മാമേകം ശരണം വ്രജേത്
ഇങ്ങനെ ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ള കേശവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'എല്ലാവരെയും വിട്ട്, ഒരുവൻ എന്നിൽ മാത്രം ആശ്രയം വേണം.'
ഏകാദശ്യാം നിരാഹാരസ്തതഃ പാപാത്പ്രമുച്യതേ । ദ്രവ്യശുദ്ധിഃ കലൌ നാസ്തി സംസ്കാരഃ സ്മാര്ത്ത ഏവ ച
എക്കാദശിയിൽ ഉപവാസം ചെയ്താൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; കലിയുഗത്തിൽ വസ്തുക്കളുടെ ശുദ്ധി ഇല്ല, നിർദ്ദേശിച്ച കർമങ്ങൾ മാത്രം ബാക്കി.
വൈദികസ്തു കുതശ്ചാപി പ്രാപ്തേ ദുഷ്ടേ കലൌ യുഗേ । കിം നു തേ ബഹുനോക്തേന വായുപുത്ര പുനഃ പുനഃ
ഈ കുഴപ്പമുള്ള കലിയുഗത്തിൽ വൈദിക കർമങ്ങൾ എവിടെയാണ്? വീണ്ടും വീണ്ടും നീണ്ടു പറയേണ്ടതെന്ത്, വായുപുത്രാ?