ജ്ഞാതിധര്മ ഇതി ഖ്യാതോ വല്ലഭോ ദ്വാപരേ യുഗേ । ബഭൂവ സര്വധര്മജ്ഞസ്തസ്യ ശ്രീവല്ലഭാഹ്വയാ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ജ്ഞാതിധർമ്മൻ എന്നൊരു പ്രശസ്തനായ പുരുഷൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും നിപുണനും എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരനുമായിരുന്നു. അവന്റെ ഭാര്യയെ ശ്രീവല്ലഭാ എന്നായിരുന്നു വിളിച്ചത്.
തേന സര്വാണി കര്മാണി കൃതാനി ജ്ഞാതിസേവിനാ । സൌരാഷ്ട്രേ വസതിം ചക്രേ തയാ സഹ സഭാര്യയാ
അവൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളെ സേവിക്കാൻ സമർപ്പിതനായി എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു. ഭാര്യയോടൊപ്പം സൗരാഷ്ട്രത്തിൽ താമസം സ്ഥാപിച്ചു.
തത്ര ദുര്ഗ്രഹസംചാരാദ്ദ്വാദശാബ്ദം ച വാസവഃ । ന വവര്ഷാംബു തേനാസീദ്ദുര്ഭിക്ഷം സുമഹദ്ദ്വിജൌ
അവിടെ ദുഷ്ടഗ്രഹങ്ങളുടെ ചലനത്താൽ, ഇന്ദ്രൻ പന്ത്രണ്ടു വർഷം മഴ പെയ്യിച്ചില്ല. അതിനാൽ വലിയ ഒരു ദുര്ഭിക്ഷം അവിടുത്തെ ജനങ്ങളെ ബാധിച്ചു.
തസ്മിന്മഹതി ദുര്ഭിക്ഷേ ലോകാസ്തദ്ദേശവാസിനഃ । ബഭൂവുര്ദുഃഖിതാഃ സര്വേ മര്യാദാമപി തത്യജുഃ ൫൦ 7.25.
ആ വലിയ ദുര്ഭിക്ഷത്തിൽ, ആ പ്രദേശത്തെ എല്ലാവരും വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകുകയും, തങ്ങളുടെ പതിവ് ആചാരങ്ങൾ പോലും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.
ജ്ഞാനഭദ്രോ മഹായോഗീ യുഗേ ദ്വാപര സംജ്ഞകേ । ദുര്ഭിക്ഷഹൃതസംപത്തിര്ബഭൂവാത്യന്തദുഃഖിതഃ
ജ്ഞാനഭദ്രൻ എന്ന മഹായോഗി, ആ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, ദുര്ഭിക്ഷം മൂലം തന്റെ സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടു, അതിനാൽ അത്യന്തം ദു:ഖിതനായി.
ക്ഷുധാകുലാന്സുതാന്ദൃഷ്ട്വാ ദാരാംശ്ച ദ്വിജസംമതൌ । ഫലമൂലാദനാര്ഥായ ജഗാമോത്പത്യകാം ഗിരേഃ
അവൻ തന്റെ കുട്ടികളും ഭാര്യയും വിശപ്പിൽ വലയുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഫലം, കിഴങ്ങ് എന്നിവയ്ക്കായി ഒരു പർവതത്തിന്റെ ചാരലിലേക്ക് പോയി.
ഗിരേരുപത്യകാപ്രാംതേ ചിരായുഃ സ ബുഭുക്ഷിതഃ । കൂഷ്മാണ്ഡഫലമേകം ച ലേഭേ ബ്രാഹ്മണസത്തമൌ
ആ പർവതത്തിന്റെ ചാരലിൽ, ആ ദീർഘായുസ്സുള്ള, വിശപ്പുള്ള ജ്ഞാനഭദ്രനും മറ്റൊരു നല്ല ബ്രാഹ്മണനും ഒറ്റ കൂഷ്മാണ്ഡഫലം കണ്ടെത്തി.
സമാദായ ഫലം തച്ച ഹര്ഷിതോഽസൌ നിജാലയമ് । ജവൈര്ജഗാമ വിപ്രേന്ദ്രോ ജ്ഞാനഭദ്രോ മഹായശാഃ
ആ ഫലം എടുത്ത്, സന്തോഷത്തോടെ, മഹാശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണനായ ജ്ഞാനഭദ്രൻ അതിവേഗം സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ വിപ്ര മേഘൈര്ന്നീലപദൈരിവ । ആവൃതേ ഗഗനേ വൃഷ്ടിര്മഹാസാരൈര്ബഭൂവ ഹ
അവിടെക്കിടെ, ആകാശം നീലനീലമായ മേഘങ്ങൾകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു, വലിയ മഴ പെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
സ മുനിശ്ച തയാ വൃഷ്ട്യാ പ്ലാവിതാഖിലവിഗ്രഹ । വനാദ്വനചരഃ കശ്ചിച്ഛീതാര്തശ്ചായയൌ ഗൃഹമ്
ആ മഹർഷി ആ മഴയിൽ മുഴുവൻ ശരീരം നനയുകയും, വനവാസിയായ ഒരാൾ തണുപ്പിൽ വിറയുകയും ചെയ്തു. ഇരുവരും വീടിലേക്ക് മടങ്ങി.
ദൃഷ്ട്വാതിഥിം തു ശീതാര്തം വവംദേ ശിരസാ തതഃ । ദദൌ തൃണാസനം ഭക്ത്യാ തസ്മൈ പാദ്യാദികം തതഃ
ആ തണുപ്പിൽ വലയുന്ന അതിഥിയെ കണ്ടു, ജ്ഞാനഭദ്രൻ തലകുനിഞ്ഞ് ആദരവോടെ വന്ദിച്ചു. ഭക്തിയോടെ അവനു പുല്ലുകൊണ്ടൊരു ഇരിപ്പിടവും, കാലുകഴുകാൻ വെള്ളവും മറ്റു ആചാരങ്ങൾക്കുള്ളതും നൽകി.
തതോ മധുരയാ വാചാ തേനൈവാതിഥിനാ സഹ । തസ്ഥൌ സ്വസ്ഥേന മനസാ പ്രജ്ഞാലാപം പ്രകുര്വതാ
ശേഷം, മധുരമായ വാക്കുകളോടെ, അതിഥിയോടൊപ്പം മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ജ്ഞാനഭദ്രൻ ബുദ്ധിപൂർവ്വം സംസാരിച്ചു.
ഗൃഹിണ്യാ സഹ ഗോപേന സ്വാമിസേവാ സുദക്ഷയാ । തതഃ കൂഷ്മാണ്ഡകം നവ്യം പക്വമത്യംത യത്നതഃ
ഭർത്താവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കാൻ കഴിവുള്ള ഭാര്യയോടൊപ്പം, ആ ഗോപനും ചേർന്ന്, ആ പുതിയ കൂഷ്മാണ്ഡം വളരെ ശ്രദ്ധയോടെ പാകം ചെയ്തു.
സംപ്രാപ്യ ഹര്ഷിതാ സാധ്വീ ദദൌ ഭാഗം വിധായ സാ । അഥാസൌ ദുര്ബലോ ഗോപോ ദിനവിംശമുപോഷണാത്
അത് ലഭിച്ചപ്പോൾ, ആ സദ്ഭാര്യ സന്തോഷത്തോടെ ഫലം വിഭജിച്ച്, ഓരോരുത്തർക്കും പങ്കുവെച്ചു. ഇരുപത് ദിവസം ഉപവസിച്ചിരുന്ന ക്ഷീണിച്ച ഗോപനും അതിൽ പങ്കെടുത്തു.
ആതിഥേയോ മഹാഭാഗം ദദൌ ചാതിഥയേ മുദാ । തതസ്തദ്ഗൃഹിണീ സാധ്വീ സ്വാമിഭക്തിപരായണാ
ആതിഥേയൻ സന്തോഷത്തോടെ ഏറ്റവും വലിയ പങ്ക് അതിഥിക്ക് നൽകി. പിന്നെ ഭർത്തൃഭക്തിയുള്ള സദ്ഭാര്യയും...
ദദൌ സാ പതിതം ഭാഗം തസ്മൈ ചാതിഥയേ മുദാ । അഥാതിഥേസ്തയോസ്തത്ര ദംപത്യോഃ സുമഹാത്മനോഃ
...തന്റെ പങ്ക് സന്തോഷത്തോടെ അതിഥിക്ക് നൽകി. അങ്ങനെ, ആ മഹാത്മാക്കളായ ദമ്പതികളും അതിഥിയും തമ്മിൽ...
അഭൂദ്ഭാഗദ്വയം ഭുക്ത്വാ സുപ്രീതോ ദ്വിജസത്തമ । വിഷ്ണുവത്പൂജിതസ്താഭ്യാം സോഽതിഥിര്ദൃഢഭക്തിതഃ
രണ്ട് പങ്ക് ഭക്ഷിച്ച ശേഷം, ആ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണൻ അത്യന്തം സന്തോഷപ്പെട്ടു. അവർ ദൃഢമായ ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെപോലെ അതിഥിയെ ആരാധിച്ചു.
വിശ്രാമം രാത്രൌ തത്രൈവ പ്രാതഃ സ്നാത്വാ ചിരം യയൌ । ഗതൈവമുപവാസേന ദിനാനാമേകവിംശതിഃ
അവൻ ആ രാത്രി അവിടെ വിശ്രമിച്ചു. രാവിലെ സ്നാനം ചെയ്ത്, യാത്രയായി. അങ്ങനെ ഉപവാസത്തിൽ ഇരുപത്തൊന്ന് ദിവസം കഴിഞ്ഞു.
ദംപതീ തൌ മഹാത്മാനൌ പംചതാം യയതുസ്തതഃ । തേന പുണ്യപ്രഭാവേണ ദംപതീ തൌ മഹാശയൌ
ആ മഹാത്മാക്കളായ ദമ്പതികൾ ഇഹലോകം വിട്ടുപോയി; അവരുടെ സുകൃതഫലത്താൽ ആ ദമ്പതികൾക്ക് മഹത്തായ ഗതി ലഭിച്ചു.
പ്രാപതുര്വിഷ്ണുസായുജ്യം ദുര്ല്ലഭം യോഗിനാമപി । തയോഃ പുണ്യപ്രഭാവേണ വിഹിതാതിഥിപൂജയാ
അവർക്കു യോഗികൾക്കുപോലും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത വിഷ്ണുവിനോടുള്ള ഐക്യം ലഭിച്ചു. അതിഥികളെ ആദരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള അവരുടെ സുകൃതഫലത്താൽ—
തസ്മിന്രാജ്യേ തു ദുര്ഭിക്ഷം വിനഷ്ടമഭവത്തതഃ । അത്യംതസുഖിനോലോകാഃ ശോകവ്യാധിവിവര്ജിതാഃ
ആ രാജ്യത്തിലെ ക്ഷാമം അകന്നു; ജനങ്ങൾ വളരെ സന്തോഷത്തോടെ, ദുഃഖവും രോഗവും ഇല്ലാതെ ജീവിച്ചു.
ധനധാന്യാദിസമ്പന്നാ ബഭൂവുര്ധര്മതത്പരാഃ । വിനഷ്ടാ ദസ്യവസ്തത്ര നൃപോഽഭൂല്ലോകപാലകഃ
അവർ ധനം, ധാന്യം മുതലായ സമ്പത്തുകളിൽ സമൃദ്ധരായി, ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സോടെയുള്ളവരായി; കള്ളന്മാർ അകന്നു, രാജാവും ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനായി.
നിജാചാരരതാലോകാ ജലദാഃ കാമവര്ഷിണഃ । പൂര്വജാഃ കോടിപുരുഷാസ്തഥൈവാപരജാസ്തയോഃ
ജനങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യങ്ങളിൽ ആനന്ദിച്ചു; മേഘങ്ങൾ ഇഷ്ടംപോലെ മഴവിട്ടു. അവരുടെ പൂർവ്വികരും പുത്രന്മാരും—
തേനൈവ കര്മണാ മുക്തിം ജഗ്മുഃ പാപവിവര്ജിതാഃ । നിര്ദോഷാ ധനസംപന്നാഃ സര്വലോകൈകപൂജിതാഃ
ആzelfde കർമഫലത്താൽ മോക്ഷം നേടി, പാപരഹിതരായി; ദോഷമില്ലാത്തവരും സമ്പന്നരുമായി, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെട്ടു.
ശോകവ്യാധിവിഹീനാ ച വവൃധേ സംതതിസ്തയോഃ । ലോമശ ഉവാച- ആഗംതുപൂജാമാഹാത്മ്യം സേതിഹാസം മയോദിതമ്
ദുഃഖവും രോഗവും ഇല്ലാതെ അവരുടെ വംശം വളർന്നു. ലോമശൻ പറഞ്ഞു: അതിഥി പൂജയുടെ മഹത്വവും ഇതിഹാസവും ഞാൻ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി.
യുവയോഃ പ്രീതയോര്വിപ്രൌ കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛഥ । വ്യാസ ഉവാച- ഇതി ബ്രുവതി വൈ തസ്മിഁല്ലോമശേ തപസാം ധനേ
നിങ്ങൾ ഇരുവർക്കും സന്തോഷം ലഭിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ലോമശൻ, തപസ്സിന്റെ നിധി, സംസാരിക്കുമ്പോൾ—
കാലഗ്രസ്തഃ കൃഷ്ണആഖുസ്തത്രോത്തസ്ഥൌ ബിലാന്നിജാത് । തമുത്ഥിതം ബിലാത്കൃഷ്ണമൂഷകം ക്രോധവിഹ്വലഃ
അവിടെ, കാളികാലം പിടിച്ചെടുത്ത ഒരു കറുത്ത എലി തനിക്കുള്ളിലെ കുഴിയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു; ആ കറുത്ത എലി, കുഴിയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നപ്പോൾ, കോപത്തിൽ വിറയച്ചു—
പവിത്രസ്തത്ര ചോത്തസ്ഥൌ വദന്നിതി മുഹുര്മുഹുഃ । അയം പാപാശയോ ദുഷ്ടോ മൂഷകോ നിശി ചാശ്രമമ്
അവിടെ ഉയർന്ന്, വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു: 'ഈ എലി ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവൻ; രാത്രിയിൽ ആശ്രമത്തിൽ—'
ഖനതേ തീക്ഷ്ണദംതൌഘൈര്ഗൃഹദ്രവ്യം ച കൃംതതി । സര്വേഷാമേവ വര്ണാനാം കൃപാ ശ്രേഷ്ഠാ പ്രകീര്തിതാ
'തീവ്രമായ പല്ലുകൊണ്ട് കുഴിച്ചും വീട്ടിലെ വസ്തുക്കൾ നശിപ്പിച്ചും കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.' എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളിലുമുള്ളവർക്കും കരുണ ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്നു പറയുന്നു—
സാ ച സര്വേഷു കര്തവ്യാ ന ച ദുഷ്ടേഷു ജംതുഷു । ഇത്യുക്ത്വാസൌ മൂഷികം തം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ കൃതൈനസമ്
അത് എല്ലാവർക്കും കാണിക്കണം, പക്ഷേ ദുഷ്ടജീവികൾക്ക് വേണ്ടിയല്ല. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ അതേ എലിയെ മൂർച്ചയുള്ള കുന്തംകൊണ്ട്—