ച്യവന ഉവാച- ചൈത്രസ്യ ചാസിതേ പക്ഷേ നാമ്നാ വൈ പാപമോചനീ । അസ്യാ വ്രതേ കൃതേ പുത്ര പാപരാശിഃ ക്ഷയം വ്രജേത്
ച്യവനൻ പറഞ്ഞു: 'ചൈത്രമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ പാപമോചനി എന്ന വ്രതം ഉണ്ട്. മകനേ, ആ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും നശിക്കും.'
ഇതി ശ്രുത്വാ പിതുര്വാക്യം കൃതം തേന വ്രതോത്തമമ് । ഗതം പാപം ക്ഷയം തസ്യ തപോയുക്തോ ബഭൂവ സഃ
അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ ആ ഉത്തമ വ്രതം ആചരിച്ചു. അവന്റെ പാപം നശിച്ചു, വീണ്ടും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
സാപ്യേവം മംജുഘോഷാ ച കൃത്വൈതദ്വ്രതമുത്തമമ് । പിശാചത്വാദ്വിനിര്മുക്താ പാപമോചനികാവ്രതാത് । ദിവ്യരൂപധരാ സാ വൈ ഗതാ നാകേ വരാപ്സരാഃ
അതു പോലെ തന്നെ മഞ്ജുഘോഷയും ആ ഉത്തമ വ്രതം ആചരിച്ചു. പാപമോചനിക വ്രതം കൊണ്ടു പിശാചിത്വത്തിൽ നിന്ന് മോചിതയായി, ദിവ്യരൂപം ധരിച്ച്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രധാന അപ്സരസ്സായി എത്തി.
ലോമശ ഉവാച- പാപമോചനികാം രാജന്യേ കുര്വംതി നരോത്തമാഃ । തേഷാം പാപം ച യത്കിംചിത്തത്സര്വം ച ക്ഷയം വ്രജേത്
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, പാപമോചനിക വ്രതം ആചരിക്കുന്ന ഉത്തമന്മാരുടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും, എത്രയുണ്ടായാലും, നശിക്കും.'
പഠനാച്ഛ്രവണാദ്രാജന്ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത് । ബ്രഹ്മഹാ ഹേമഹാരീ ച സുരാപോ ഗുരുതല്പഗഃ
'ഇത് വായിച്ചാലോ കേട്ടാലോ, രാജാവേ, ആയിരം പശുക്കളുടെ ഫലം ലഭിക്കും. ബ്രാഹ്മണഹത്യ, പൊന്നുമോഷണം, മദ്യം കുടിയ്ക്കൽ, ഗുരുപത്നിയോട് പാപം ചെയ്തവർ പോലും—'
വ്രതസ്യ ചാസ്യ കരണാത്പാപമുക്താ ഭവംതി തേ । ബഹുപുണ്യപ്രദം ഹ്യേതത്കരണാദ്വ്രതമുത്തമമ്
'ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, അവർ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും. ഈ ഉത്തമ വ്രതം അനേകം പുണ്യം നൽകുന്നു.'
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- വാസുദേവ നമസ്തുഭ്യം കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ । ചൈത്രസ്യ ശുക്ലപക്ഷേ തു കിം നാമൈകാദശീ ഭവേത്
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: വാസുദേവാ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വരുന്ന ഏകാദശിക്ക് എന്താണ് പേര് എന്ന് ദയവായി എനിക്കു നേരിട്ട് പറയൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- ശൃണുഷ്വൈകമനാ രാജന്കഥാം പുണ്യാം പുരാതനീമ് । വസിഷ്ഠോ യാമകഥയത്പ്രാഗ്ദിലീപായ പൃച്ഛതേ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ നീ ഈ പുരാതനവും പുണ്യമുള്ളതുമായ കഥ കേൾക്കൂ. വസിഷ്ഠൻ മുമ്പ് ദിലീപനോടു ചോദിച്ചപ്പോൾ പറഞ്ഞതാണിത്.
ദിലീപ ഉവാച- ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി കഥയസ്വ പ്രസാദതഃ । ചൈത്രമാസി സിതേ പക്ഷേ കിംനാമൈകാദശീ ഭവേത്
ദിലീപൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവനേ, ഞാൻ ഈ കഥ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിക്ക് എന്താണ് പേര് എന്ന് കൃപയോടെ പറയൂ.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- സാധു പൃഷ്ടം ത്വയാ രാജന്കഥയാമി തവാഗ്രതഃ । ചൈത്രസ്യ ശുക്ലപക്ഷേ തു കാമദാ നാമ നാമതഃ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ നല്ലതായാണ് ചോദിച്ചത്. ഞാൻ നേരിട്ട് പറയാം. ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിക്ക് 'കാമദാ' എന്നതാണ് പേര്.
ഏകാദശീ പുണ്യതമാ പാപേംധനദവാനലഃ । ശൃണു രാജന്കഥാമേതാം പാപഘ്നീം പുണ്യദായിനീമ്
ഈ ഏകാദശി ഏറ്റവും വലിയ പുണ്യമുള്ളതും പാപങ്ങളെ അഗ്നിപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. രാജാവേ, പാപം നീക്കുകയും പുണ്യം നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ കഥ നീ കേൾക്കൂ.
പുരാ നാഗപുരേ രമ്യേ ഹേമരത്നവിഭൂഷിതേ । പുംഡരീകമുഖാ നാഗാ നിവസംതി മഹോത്കടാഃ
പണ്ടൊരു കാലത്ത്, പൊന്നും രത്നങ്ങളും അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ നാഗപുരിയിൽ, കമലപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള ശക്തരായ നാഗന്മാർ താമസിച്ചിരുന്നു.
തസ്മിന്പുരേ പുംഡരീകോ രാജാ രാജ്യം ചകാര സഃ । ഗന്ധര്വൈഃ കിന്നരൈശ്ചൈവ അപ്സരോഭിശ്ച സേവ്യതേ
ആ നഗരത്തിൽ പുണ്ടരീകൻ എന്നവൻ രാജാവായിരുന്നു. ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും അവനെ സേവിച്ചു.
വരാപ്സരാസ്തു ലലിതാ ഗംധര്വോ ലലിതസ്തഥാ । ഉഭൌ രാഗേണ സംരക്തൌ ദംപതീ കാമപീഡിതൌ
അപ്സരസ്സുകളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായത് ലളിതയും, ഗന്ധർവന്മാരിൽ ലളിതനും. ഇരുവരും പരസ്പരം ആസക്തരായി, കാമത്തിൽ പെടഞ്ഞ ദമ്പതികളായിരുന്നു.
രേമാതേ സ്വഗൃഹേ രമ്യേ ധനധാന്യയുതേ തദാ । ലലിതായാശ്ച ഹൃദയേ പതിര്വസതി സര്വദാ
സമ്പത്തും ധാന്യവും നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ വീട്ടിൽ അവർ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു. ലളിതയുടെ ഹൃദയത്തിൽ അവളുടെ ഭർത്താവ് എപ്പോഴും വസിച്ചു.
ഹൃദയേ തസ്യ ലലിതാ നിത്യം വസതി ഭാമിനീ । ഏകദാ പുംഡരീകോഽഥ ക്രീഡതേ സദസി സ്ഥിതഃ
അവന്റെ ഹൃദയത്തിലും ഭാമയായ ലളിത എപ്പോഴും വസിച്ചു. ഒരു ദിവസം, പുണ്ടരീകൻ സഭയിൽ കളിക്കുമ്പോൾ—
ഗീതം ഗാനം പ്രകുരുതേ ലലിതോ ദയിതാം വിനാ । പദബംധസ്ഖലജ്ജിഹ്വോ ബഭൂവ ലലിതാം സ്മരന്
ലളിതൻ ഗാനമാല പാടുമ്പോൾ പ്രിയപ്പെട്ടവളില്ലാതെ പാടുകയായിരുന്നു. ലളിതയെ ഓർത്ത്, വാക്കുകളുടെ ക്രമത്തിൽ അവന്റെ നാവ് തളർന്നു.
മനോഭാവം വിദിത്വാസ്യ കര്കടോ നാഗസത്തമഃ । പദബംധച്യുതിം തസ്യ പുംഡരീകേ ന്യവേദയത്
അവന്റെ മനസ്സിലെ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കി, നാഗന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കർക്കടൻ പാടലത്തിലെ തെറ്റുകൾ പുണ്ടരീകനോട് അറിയിച്ചു.
ശ്രുത്വാ കര്കോടകവചഃ പുംഡരീകോ ഭുജംഗരാട് । ക്രോധസംരക്തനയനോ ബഭൂവാതിഭയംകരഃ
കർക്കോടകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പുണ്ടരീകൻ, നാഗരാജാവായ അവൻ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് അത്യന്തം ഭയങ്കരനായി.
ശശാപ ലലിതം തത്ര ഗായംതം മദനാതുരമ് । രാക്ഷസോ ഭവ ദുര്ബുദ്ധേ ക്രവ്യാദഃ പുരുഷാദകഃ
അവിടെ, കാമത്തിൽ അകപ്പെട്ട് പാടുന്ന ലളിതനെ അവൻ ശപിച്ചു: 'നീ ദുഷ്ടനേ, ഒരു രാക്ഷസനായി, മനുഷ്യനെ തിന്നുന്ന ക്രൂരനായ ദാനവനാകൂ.'
യതഃ പത്നീവശോപേതോ ഗായമാനോ മമാഗ്രതഃ । വചനാത്തസ്യ രാജേംദ്ര രക്ഷോരൂപോ ബഭൂവ സഃ
ഭാര്യയുടെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴ്പ്പെട്ട് നീ എന്റെ മുമ്പിൽ പാടിയത് കൊണ്ടാണ്, രാജാവേ, എന്റെ വാക്കുകൾ പ്രകാരം അവൻ രാക്ഷസരൂപം സ്വീകരിച്ചു.
രൌദ്രാനനോ വിരൂപാക്ഷോ ദൃഷ്ടമാത്രോ ഭയംകരഃ । ബാഹൂയോജനവിസ്തീര്ണൌ മുഖം കംദരസന്നിഭമ്
അവന്റെ മുഖം ഭയങ്കരവും, കണ്ണുകൾ വിചിത്രവുമായിരുന്നു; നോക്കിയാൽ തന്നെ ഭയമുണർത്തുന്നവൻ. കൈകൾ ഒരു യോജന ദൈർഘ്യമുണ്ടായിരുന്നു, വായ് പർവതഗുഹപോലെയായിരുന്നു.
ചംദ്രസൂര്യനിഭേ നേത്രേ ഗ്രീവാപര്വതസംനിഭാ । നാസാരംധ്രേ തു വിവരേ അധരൌ യോജനായതൌ
അവന്റെ കണ്ണുകൾ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലെയും, കഴുത്ത് പർവതം പോലെയും. മൂക്കിന്റെ തുളകൾ വലിയതും, ചുണ്ടുകൾ ഒരു യോജന നീളമുള്ളതുമായിരുന്നു.
ശരീരം തസ്യ രാജേംദ്ര ഉത്ഥിതം യോജനാഷ്ടകമ് । ഈദൃശോ രാക്ഷസോ ഭൂത്വാ ഭുംജാനഃ കര്മണഃ ഫലമ്
അവന്റെ ശരീരം, രാജാവേ, എട്ട് യോജന ഉയരത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു. ഇങ്ങനെ രാക്ഷസനായി, തന്റെ ചെയ്തികളുടെ ഫലം അനുഭവിച്ചു.
ലലിതാ തു തഥാലോക്യ സ്വപതിം വികൃതാകൃതിമ് । ചിംതയാമാസ മനസാ ദുഃഖേന മഹതാര്ദിതാ
ലളിതാ ഭർത്താവിനെ ആ ഭയങ്കരമായ രൂപത്തിൽ കണ്ടപ്പോൾ, അതീവ ദു:ഖിതയായി മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി പതിഃ ശാപേന പീഡിതഃ । ഇതി സംസ്മൃത്യ സംസ്മൃത്യ മനസാ ശര്മ നാലഭത്
എന്ത് ചെയ്യണം? എവിടെ പോകണം? എന്റെ ഭർത്താവിന് ശാപം ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചെങ്കിലും അവൾക്ക് മനസ്സിന് സമാധാനം കിട്ടിയില്ല.
ചചാര പതിനാ സാര്ദ്ധം ലലിതാ ഗഹനേ വനേ । ബഭ്രാമ വിപിനേ ദുര്ഗേ കാമരൂപീ സ രാക്ഷസഃ
ലളിതാ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം കാടിന്റെ അകത്തളങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു. ആ രാക്ഷസൻ, ഇഷ്ടംപോലെ രൂപം മാറ്റാൻ കഴിയുന്നവൻ, കാട്ടിലെ കഠിനമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ അലയുന്നു.
നിര്ഘൃണഃ പാപനിരതോ വിരൂപഃ പുരുഷാദകഃ । ന സുഖം ലഭതേ രാത്രൌ ന ദിവാ പാപപീഡിതഃ
ക്രൂരനും പാപത്തിൽ മുഴുകിയവനും ഭീകരരൂപനും മനുഷ്യഭക്ഷകനുമായ അവൻ, പാപഭാരത്തിൽ പെട്ട്, രാവിലും പകലിലും സന്തോഷം കണ്ടെത്തിയില്ല.
ലലിതാ ദുഃഖിതാതീവ പതിം ദൃഷ്ട്വാ തഥാവിധമ് । ബഭ്രാമ തേന സാര്ദ്ധം സാ രുദതീ ഗഹനേ വനേ
ഭർത്താവിനെ അങ്ങനെയൊരു ദയനീയാവസ്ഥയിൽ കണ്ട ലളിതാ, അവനോടൊപ്പം കരഞ്ഞുകൊണ്ട് കാട്ടിന്റെ അകത്തളങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാശ്രമപദം രമ്യം മുനിം സംശാംതവിഗ്രഹമ് । ശീഘ്രം ജഗാമ ലലിതാ നമസ്കൃത്യാഗ്രതഃ സ്ഥിതാ
ഒരു മനോഹരമായ ആശ്രമവും ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള ഒരു മുനിയെയും കണ്ട ലളിതാ, വേഗത്തിൽ സമീപിച്ച് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു മുന്നിൽ നിന്നു.