മംജുഘോഷാ ദേവലോകഗമനായോപചക്രമേ । ഗച്ഛംതീ തം പ്രത്യുവാച രമംതം മുനിസത്തമമ് । ആദേശോ ദീയതാം ബ്രഹ്മന്സ്വദേശഗമനായ മേ
മഞ്ചുഘോഷാ ദേവലോകത്തേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായി. പോകുമ്പോൾ, ആനന്ദത്തിൽ മുങ്ങിയ മഹാമുനിയെ അവൾ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ നാട്ടിലേക്ക് പോകാൻ അനുമതി തരിക.'
മേധാവ്യുവാച- അദ്യൈവ ത്വം സമായാതാ പ്രദോഷാദൌ വരാനനേ । യാവത്പ്രഭാതസംധ്യാ സ്യാത്താവത്തിഷ്ഠ മമാംതികേ । ഇതി ശ്രുത്വാ മുനേര്വാക്യം ഭയഭീതാ ബഭൂവ സാ
മേധാവി പറഞ്ഞു: 'സുന്ദരിയേ, നീ ഇന്ന് പ്രദോഷസമയത്ത് വന്നതാണല്ലോ; പ്രഭാതസന്ധ്യ വരെയും എന്റെ അടുത്ത് ഇരിക്കണം.' മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലും ആകി.
പുനര്വൈ രമയാമാസ തമൃഷിം നൃപസത്തമ । മുനേഃ ശാപഭയാദ്ഭീതാ ബഹുലാന്പരിവത്സരാന്
മുനിയുടെ ശാപഭയത്തിൽ ഭയപ്പെട്ട്, അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ആ ഋഷിയെ വർഷങ്ങളോളം സന്തോഷിപ്പിച്ചു, രാജാവേ.
വര്ഷാണാം പംചപംചാശന്നവമാസദിനത്രയമ് । സാ രേമേ മുനിനാ തസ്യ നിശാര്ദ്ധമിവ ചാഭവത്
അവൾ അമ്പത്തഞ്ച് വർഷം, ഒമ്പത് മാസം, മൂന്നു ദിവസം മുനിയോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു; അവള്ക്ക് അത് അർദ്ധരാത്രിയോളം മാത്രമായിപ്പോലുമുണ്ടായി.
സാ തം പുനരുവാചാഥ തസ്മിന്കാലേ ഗതേ മുനിമ് । ആദേശോ ദീയതാം ബ്രഹ്മന്ഗംതവ്യം സ്വഗൃഹേ മയാ
അപ്പോൾ ആ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ വീണ്ടും മുനിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകാൻ അനുമതി തരിക.'
മേധാവ്യുവാച- പ്രഭാതമധുനാ ചാസ്തേ ശ്രൂയതാം വചനം മമ । സംധ്യാ യാവച്ച കുര്വേഽഹം താവത്ത്വം വൈ സ്ഥിരാ ഭവ
മേധാവി പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ പ്രഭാതമാണ്; എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ. ഞാൻ സന്ധ്യാവന്ദനം പൂർത്തിയാക്കുംവരെ നീ ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കണം.'
ഇതി വാക്യം മുനേഃ ശ്രുത്വാ ജാതാനംദസമാകുലാ । സ്മിതം കൃത്വാ തു സാ കിംചിത്പ്രത്യുവാച ശുചിസ്മിതാ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവൾ ആനന്ദത്തിലും ആശങ്കയിലും നിറഞ്ഞു; അല്പം പുഞ്ചിരിച്ച്, ആ മനോഹരപുഞ്ചിരിയുള്ളവൾ മറുപടി പറഞ്ഞു.
അപ്സരാ ഉവാച-। കിയത്പ്രമാണാ വിപ്രേംദ്ര തവ സംധ്യാ ഗതാനഘ । മയി പ്രസാദം കൃത്വാ തു ഗതകാലോ വിചാര്യതാമ്
അപ്സരസ് പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ സന്ധ്യാവന്ദനം എത്ര നേരം നീളും? പാപരഹിതനേ, ദയവായി എന്നോട് ദയചെയ്ത് എത്രകാലം കഴിഞ്ഞുവെന്ന് ചിന്തിക്കണം.'
ഇതി തസ്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ । ഗതകാലസ്യ വിപ്രേംദ്ര പ്രമാണമകരോത്തദാ
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവന്റെ കണ്ണുകൾ അത്ഭുതത്തിൽ വലുതായി. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, പിന്നെ അവൻ കഴിഞ്ഞുപോയ കാലം ഉറപ്പാക്കി.
സമാശ്ച സപ്തപംചാശദ്ഗതാസ്തസ്യ തയാ സഹ । ചുക്രോധ സതതസ്തസ്യൈ ജ്വാലാമാലീ ബഭൂവ ഹ
അവളോടൊപ്പം അമ്പത്തേഴു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു. അവളോട് അവൻ എപ്പോഴും കോപത്തോടെ ഇരുന്നു, അഗ്നിജ്വാലകളുടെ മാല പോലെ ദഹനം ഉണ്ടായി.
നേത്രാഭ്യാം വിസ്ഫുലിംഗാന്സ മുംചമാനോഽതികോപനഃ । കാലരൂപാം തു താം ദൃഷ്ട്വാ തപസഃ ക്ഷയകാരിണീമ്
വളരെയധികം കോപത്തോടെ, അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ചിന്തകൾ പടർന്നുവന്നു. തന്റെ തപസ്സിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന കാലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ അവളെ കണ്ടു.
ദുഃഖാര്ജിതം ക്ഷയം നീതം തപോദൃഷ്ട്വാതയാസഹ । സകംപോഷ്ഠോ മുനിസ്തത്രപ്രത്യുവാചാകുലേംദ്രിയഃ
കഷ്ടപെട്ട് സമ്പാദിച്ച തപസ്സ് അവളാൽ നശിച്ചുപോയത് കണ്ടപ്പോൾ, ആ മുനി വിറച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അശാന്തമായി അവിടെ തന്നെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
താം ശശാപാഥമേധാവീ ത്വം പിശാചീ ഭവേതി ച । ധിക്ത്വാം പാപേ ദുരാചാരേ കുലടേ പാതകപ്രിയേ
ആ ജ്ഞാനി അവളെ ശപിച്ചു: 'നീ ഒരു പിശാചിയായി മാറുക!' പാപിനി, ദുഷ്ടചാരിണി, കുലട, പാപപ്രിയേ, നിന്നെ ശപിക്കുന്നു.
തസ്യ ശാപേന സാ ദഗ്ധാ വിനയാവനതാ സ്ഥിതാ । ഉവാച വചനം സുഭ്രൂഃ പ്രസാദം വാംഛതീ മുനിമ് । പ്രസാദം കുരു വിപ്രേംദ്ര ശാപസ്യാനുഗ്രഹം കുരു
അവന്റെ ശാപത്തിൽ ദഹിച്ച അവൾ വിനയത്തോടെ നിൽക്കുമ്പോൾ, മനോഹരമായ ക眉ികളോടെ മുനിയോട് ദയയാചിച്ചു: 'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ദയചെയ്യണം, ശാപത്തിൽ നിന്നും മോചനം തരിക.'
സതാം സംഗോ ഹി ഭവതി വചോഭിഃ സപ്തഭിഃ പദൈഃ । ത്വയാ സഹ മമ ബ്രഹ്മന്നീതാ വൈ ബഹുവത്സരാഃ । ഏതസ്മാത്കാരണാത്സ്വാമിന്പ്രസാദം കുരു സുവ്രത
'നല്ലവരോടൊപ്പം ഏഴു പടികൾ കൂടി നടന്നാലും സ്നേഹം ഉണ്ടാകുമെന്നു പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണാ, നിന്നോടൊപ്പം ഞാൻ വർഷങ്ങളോളം കഴിഞ്ഞു. അതുകൊണ്ട്, ധൈര്യശാലിയേ, ദയചെയ്യണം.'
മുനിരുവാച- ശൃണു മേ വചനം ഭദ്രേ ശാപാനുഗ്രഹകാരകമ് । കിം കരോമി ത്വയാ പാപേ ക്ഷയം നീതം മഹത്തപഃ
മുനി പറഞ്ഞു: 'സൗമ്യയേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു, ഇത് ശാപത്തിൽ നിന്നും മോചനം നൽകും. നീ എന്റെ വലിയ തപസ്സിനെ നശിപ്പിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും, പാപിനിയേ?'
ചൈത്രസ്യ കൃഷ്ണപക്ഷേ തു ഭവേദേകാദശീ ശുഭാ । പാപമോചനികാ നാമ സര്വപാപക്ഷയംകരീ
'ചൈത്രമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ പാപമോചനിക എന്ന പേരിൽ ഒരു ഉത്തമമായ ഏകാദശി ഉണ്ട്, അതു എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കും.'
തസ്യാ വ്രതേ കൃതേ ശുഭ്രേ പിശാചത്വം പ്രയാസ്യതി । ഇത്യുക്ത്വാ സോഽപി മേധാവീ ജഗാമ പിതുരാശ്രമമ്
'ശുഭേ, ആ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, നീ പിശാചിത്വത്തിൽ നിന്ന് മോചിതയാകും.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ജ്ഞാനി തന്റെ അച്ഛന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
തമാഗതം സമാലോക്യ ച്യവനഃ പ്രത്യുവാചതമ് । കിമേതദ്വിഹിതം പുത്ര ത്വയാ പുണ്യം ക്ഷയം കൃതമ്
അവനെ എത്തുന്നത് കണ്ടു, ച്യവനൻ ചോദിച്ചു: 'മകനേ, നീ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന്, നിന്റെ പുണ്യം നശിപ്പിച്ചു?'
മേധാവ്യുവാച- പാതകം വൈ കൃതം താത രമിതാ ചാപ്സരാ മയാ । പ്രായശ്ചിത്തം ബ്രൂഹി താത യേന പാപക്ഷയോ ഭവേത്
മേധാവി പറഞ്ഞു: 'അച്ഛാ, ഞാൻ പാപം ചെയ്തു; ഒരു അപ്സരസുമായി സുഖം അനുഭവിച്ചു. അച്ഛാ, എങ്ങനെയുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്താൽ ഈ പാപം നശിക്കും എന്ന് പറയൂ.'
ച്യവന ഉവാച- ചൈത്രസ്യ ചാസിതേ പക്ഷേ നാമ്നാ വൈ പാപമോചനീ । അസ്യാ വ്രതേ കൃതേ പുത്ര പാപരാശിഃ ക്ഷയം വ്രജേത്
ച്യവനൻ പറഞ്ഞു: 'ചൈത്രമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ പാപമോചനി എന്ന വ്രതം ഉണ്ട്. മകനേ, ആ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും നശിക്കും.'
ഇതി ശ്രുത്വാ പിതുര്വാക്യം കൃതം തേന വ്രതോത്തമമ് । ഗതം പാപം ക്ഷയം തസ്യ തപോയുക്തോ ബഭൂവ സഃ
അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ ആ ഉത്തമ വ്രതം ആചരിച്ചു. അവന്റെ പാപം നശിച്ചു, വീണ്ടും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
സാപ്യേവം മംജുഘോഷാ ച കൃത്വൈതദ്വ്രതമുത്തമമ് । പിശാചത്വാദ്വിനിര്മുക്താ പാപമോചനികാവ്രതാത് । ദിവ്യരൂപധരാ സാ വൈ ഗതാ നാകേ വരാപ്സരാഃ
അതു പോലെ തന്നെ മഞ്ജുഘോഷയും ആ ഉത്തമ വ്രതം ആചരിച്ചു. പാപമോചനിക വ്രതം കൊണ്ടു പിശാചിത്വത്തിൽ നിന്ന് മോചിതയായി, ദിവ്യരൂപം ധരിച്ച്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രധാന അപ്സരസ്സായി എത്തി.
ലോമശ ഉവാച- പാപമോചനികാം രാജന്യേ കുര്വംതി നരോത്തമാഃ । തേഷാം പാപം ച യത്കിംചിത്തത്സര്വം ച ക്ഷയം വ്രജേത്
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, പാപമോചനിക വ്രതം ആചരിക്കുന്ന ഉത്തമന്മാരുടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും, എത്രയുണ്ടായാലും, നശിക്കും.'
പഠനാച്ഛ്രവണാദ്രാജന്ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത് । ബ്രഹ്മഹാ ഹേമഹാരീ ച സുരാപോ ഗുരുതല്പഗഃ
'ഇത് വായിച്ചാലോ കേട്ടാലോ, രാജാവേ, ആയിരം പശുക്കളുടെ ഫലം ലഭിക്കും. ബ്രാഹ്മണഹത്യ, പൊന്നുമോഷണം, മദ്യം കുടിയ്ക്കൽ, ഗുരുപത്നിയോട് പാപം ചെയ്തവർ പോലും—'
വ്രതസ്യ ചാസ്യ കരണാത്പാപമുക്താ ഭവംതി തേ । ബഹുപുണ്യപ്രദം ഹ്യേതത്കരണാദ്വ്രതമുത്തമമ്
'ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, അവർ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും. ഈ ഉത്തമ വ്രതം അനേകം പുണ്യം നൽകുന്നു.'
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- വാസുദേവ നമസ്തുഭ്യം കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ । ചൈത്രസ്യ ശുക്ലപക്ഷേ തു കിം നാമൈകാദശീ ഭവേത്
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: വാസുദേവാ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വരുന്ന ഏകാദശിക്ക് എന്താണ് പേര് എന്ന് ദയവായി എനിക്കു നേരിട്ട് പറയൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- ശൃണുഷ്വൈകമനാ രാജന്കഥാം പുണ്യാം പുരാതനീമ് । വസിഷ്ഠോ യാമകഥയത്പ്രാഗ്ദിലീപായ പൃച്ഛതേ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ നീ ഈ പുരാതനവും പുണ്യമുള്ളതുമായ കഥ കേൾക്കൂ. വസിഷ്ഠൻ മുമ്പ് ദിലീപനോടു ചോദിച്ചപ്പോൾ പറഞ്ഞതാണിത്.
ദിലീപ ഉവാച- ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി കഥയസ്വ പ്രസാദതഃ । ചൈത്രമാസി സിതേ പക്ഷേ കിംനാമൈകാദശീ ഭവേത്
ദിലീപൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവനേ, ഞാൻ ഈ കഥ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിക്ക് എന്താണ് പേര് എന്ന് കൃപയോടെ പറയൂ.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- സാധു പൃഷ്ടം ത്വയാ രാജന്കഥയാമി തവാഗ്രതഃ । ചൈത്രസ്യ ശുക്ലപക്ഷേ തു കാമദാ നാമ നാമതഃ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ നല്ലതായാണ് ചോദിച്ചത്. ഞാൻ നേരിട്ട് പറയാം. ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിക്ക് 'കാമദാ' എന്നതാണ് പേര്.