യദി കര്മവിപാകേന ഗൃഹീ ഭവതി വിത്തവാന് । അതിഥ്യേനാതിഥിഃ പൂജ്യസ്തദഹം വച്മി സത്തമൌ
പൂർവകർമഫലമായി ഗൃഹസ്ഥന് സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാൽ, അതിഥിയെ അതിഥിയായി ആദരിക്കണം; ഇതാണ് ഞാൻ സന്മാർഗ്ഗികൾക്ക് പറയുന്നത്.
സമാഗതേഷ്വതിഥിഷു ഭക്ത്യാ ദദ്യാത്തൃണാദികമ് । തൃണാഭാവേന വൈ ബ്രൂയാദ്ഭൂമൌ തിഷ്ഠേതി ഭക്തിതഃ
അതിഥികൾ എത്തിയാൽ ഭക്തിയോടെ പുല്ല് മുതലായവ നൽകണം; പുല്ല് ഇല്ലെങ്കിൽ, ഭക്തിയോടെ 'ഭൂമിയിൽ ഇരിക്കൂ' എന്ന് പറയണം.
പാദപ്രക്ഷാലനാര്ഥം തുദദ്യാദുദകമുത്തമമ് । അതോ മധുരയാ വാചാ പൃച്ഛേച്ച കുശലാദികമ്
പാദം കഴുകാൻ നല്ല വെള്ളം നൽകണം; ശേഷം മധുരമായ വാക്കുകളാൽ അവരോട് സുഖം മുതലായവ ചോദിക്കണം.
ഫലാദികം തതോ ദദ്യാദ്ഭക്ത്യാ ഭോജനഹേതവേ । തദഭാവേന മതിമാന്മുദാ വിപ്ര പ്രകാശയേത്
ശേഷം ഭക്തിയോടെ പഴം മുതലായവ ഭക്ഷണത്തിന് നൽകണം; അതും ഇല്ലെങ്കിൽ, സന്തോഷത്തോടെ ബ്രാഹ്മണനോട് അവസ്ഥ വിശദീകരിക്കണം.
വദേച്ചാഹം മഹാപാപീ ദരിദ്ര പ്രവരോഽതിഥേ । കര്ത്തുമിച്ഛാമി ഭക്തിം തേ ദൈവതംത്രംവിരോധകമ്
'ഞാൻ വലിയ പാപിയാണു, ദരിദ്രനാണ്; നിങ്ങൾ മഹത്തായ അതിഥിയാണ്. ഭക്തിയോടെ സേവിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, എന്നാൽ ദൈവത്തിന്റെ വിധിയാൽ കഴിയുന്നില്ല' എന്ന് പറയണം.
അനേന വിധിനാ ദീനഃ സത്യക്ത്വാതിഥിപൂജനമ് । സ്വാചാരപതിതോ നാന്യോ യഥോക്തം ഫലമാപ്നുയാത്
ഈ രീതിയിൽ ദരിദ്രൻ അതിഥിയെ സത്യസന്ധമായി ആദരിച്ചാൽ, സ്വാചാരത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിയവൻ ആയാലും, പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഫലം അവൻ നേടും.
അനര്ചിതോഽതിഥിര്യസ്യ ഗച്ഛേദ്വൈ ഗൃഹിണോ ഗൃഹാത് । ജന്മകോട്യര്ജിതം പുണ്യം തസ്യ ഗച്ഛതി സംക്ഷയമ്
ആരുടെയെങ്കിലും വീട്ടിൽ അതിഥി ആദരിക്കപ്പെടാതെ പോകുകയാണെങ്കിൽ, ആ ഗൃഹസ്ഥൻ ലക്ഷക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യം നഷ്ടപ്പെടും.
ഏക ഏവാതിഥിര്യേന ഭക്തിഭാവേന പൂജ്യതേ । ഹരേത്തസ്യ ഹരിഃ സദ്യോ പാതകം കോടിജന്മജമ്
ഒരൊറ്റ അതിഥിയേയും ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചാൽ, ഹരി അവന്റെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ ഉണ്ടായ പാപങ്ങൾ ഉടൻ നീക്കം ചെയ്യും.
സത്യം വച്മി ഹിതം വച്മി ദൃഢം വച്മി പ്രയത്നതഃ । വിനാതിഥിസപര്യാഭിര്ഗൃഹിണോ നാസ്തി വാ ഗതിഃ
ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു, ഹിതം പറയുന്നു, ഉറപ്പോടെ പറയുന്നു: അതിഥിസേവനമില്ലാതെ ഗൃഹസ്ഥർക്കു രക്ഷയില്ല.
സത്യം സത്യം പുനഃ സത്യമാഗംതുപൂജയാ വിനാ । ഗതിര്നാസ്ത്യേവ നാസ്ത്യേവ നാസ്ത്യേവ ഗൃഹിധര്മിണാമ്
സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും സത്യം: അതിഥികളെ ആദരിക്കാതെ ഗൃഹസ്ഥർക്ക് യാതൊരു മാർഗ്ഗവുമില്ല, യാതൊരു മാർഗ്ഗവുമില്ല, യാതൊരു മാർഗ്ഗവുമില്ല.
ജ്ഞാതിധര്മ ഇതി ഖ്യാതോ വല്ലഭോ ദ്വാപരേ യുഗേ । ബഭൂവ സര്വധര്മജ്ഞസ്തസ്യ ശ്രീവല്ലഭാഹ്വയാ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ജ്ഞാതിധർമ്മൻ എന്നൊരു പ്രശസ്തനായ പുരുഷൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും നിപുണനും എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരനുമായിരുന്നു. അവന്റെ ഭാര്യയെ ശ്രീവല്ലഭാ എന്നായിരുന്നു വിളിച്ചത്.
തേന സര്വാണി കര്മാണി കൃതാനി ജ്ഞാതിസേവിനാ । സൌരാഷ്ട്രേ വസതിം ചക്രേ തയാ സഹ സഭാര്യയാ
അവൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളെ സേവിക്കാൻ സമർപ്പിതനായി എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു. ഭാര്യയോടൊപ്പം സൗരാഷ്ട്രത്തിൽ താമസം സ്ഥാപിച്ചു.
തത്ര ദുര്ഗ്രഹസംചാരാദ്ദ്വാദശാബ്ദം ച വാസവഃ । ന വവര്ഷാംബു തേനാസീദ്ദുര്ഭിക്ഷം സുമഹദ്ദ്വിജൌ
അവിടെ ദുഷ്ടഗ്രഹങ്ങളുടെ ചലനത്താൽ, ഇന്ദ്രൻ പന്ത്രണ്ടു വർഷം മഴ പെയ്യിച്ചില്ല. അതിനാൽ വലിയ ഒരു ദുര്ഭിക്ഷം അവിടുത്തെ ജനങ്ങളെ ബാധിച്ചു.
തസ്മിന്മഹതി ദുര്ഭിക്ഷേ ലോകാസ്തദ്ദേശവാസിനഃ । ബഭൂവുര്ദുഃഖിതാഃ സര്വേ മര്യാദാമപി തത്യജുഃ ൫൦ 7.25.
ആ വലിയ ദുര്ഭിക്ഷത്തിൽ, ആ പ്രദേശത്തെ എല്ലാവരും വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകുകയും, തങ്ങളുടെ പതിവ് ആചാരങ്ങൾ പോലും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.
ജ്ഞാനഭദ്രോ മഹായോഗീ യുഗേ ദ്വാപര സംജ്ഞകേ । ദുര്ഭിക്ഷഹൃതസംപത്തിര്ബഭൂവാത്യന്തദുഃഖിതഃ
ജ്ഞാനഭദ്രൻ എന്ന മഹായോഗി, ആ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, ദുര്ഭിക്ഷം മൂലം തന്റെ സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടു, അതിനാൽ അത്യന്തം ദു:ഖിതനായി.
ക്ഷുധാകുലാന്സുതാന്ദൃഷ്ട്വാ ദാരാംശ്ച ദ്വിജസംമതൌ । ഫലമൂലാദനാര്ഥായ ജഗാമോത്പത്യകാം ഗിരേഃ
അവൻ തന്റെ കുട്ടികളും ഭാര്യയും വിശപ്പിൽ വലയുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഫലം, കിഴങ്ങ് എന്നിവയ്ക്കായി ഒരു പർവതത്തിന്റെ ചാരലിലേക്ക് പോയി.
ഗിരേരുപത്യകാപ്രാംതേ ചിരായുഃ സ ബുഭുക്ഷിതഃ । കൂഷ്മാണ്ഡഫലമേകം ച ലേഭേ ബ്രാഹ്മണസത്തമൌ
ആ പർവതത്തിന്റെ ചാരലിൽ, ആ ദീർഘായുസ്സുള്ള, വിശപ്പുള്ള ജ്ഞാനഭദ്രനും മറ്റൊരു നല്ല ബ്രാഹ്മണനും ഒറ്റ കൂഷ്മാണ്ഡഫലം കണ്ടെത്തി.
സമാദായ ഫലം തച്ച ഹര്ഷിതോഽസൌ നിജാലയമ് । ജവൈര്ജഗാമ വിപ്രേന്ദ്രോ ജ്ഞാനഭദ്രോ മഹായശാഃ
ആ ഫലം എടുത്ത്, സന്തോഷത്തോടെ, മഹാശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണനായ ജ്ഞാനഭദ്രൻ അതിവേഗം സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ വിപ്ര മേഘൈര്ന്നീലപദൈരിവ । ആവൃതേ ഗഗനേ വൃഷ്ടിര്മഹാസാരൈര്ബഭൂവ ഹ
അവിടെക്കിടെ, ആകാശം നീലനീലമായ മേഘങ്ങൾകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു, വലിയ മഴ പെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
സ മുനിശ്ച തയാ വൃഷ്ട്യാ പ്ലാവിതാഖിലവിഗ്രഹ । വനാദ്വനചരഃ കശ്ചിച്ഛീതാര്തശ്ചായയൌ ഗൃഹമ്
ആ മഹർഷി ആ മഴയിൽ മുഴുവൻ ശരീരം നനയുകയും, വനവാസിയായ ഒരാൾ തണുപ്പിൽ വിറയുകയും ചെയ്തു. ഇരുവരും വീടിലേക്ക് മടങ്ങി.
ദൃഷ്ട്വാതിഥിം തു ശീതാര്തം വവംദേ ശിരസാ തതഃ । ദദൌ തൃണാസനം ഭക്ത്യാ തസ്മൈ പാദ്യാദികം തതഃ
ആ തണുപ്പിൽ വലയുന്ന അതിഥിയെ കണ്ടു, ജ്ഞാനഭദ്രൻ തലകുനിഞ്ഞ് ആദരവോടെ വന്ദിച്ചു. ഭക്തിയോടെ അവനു പുല്ലുകൊണ്ടൊരു ഇരിപ്പിടവും, കാലുകഴുകാൻ വെള്ളവും മറ്റു ആചാരങ്ങൾക്കുള്ളതും നൽകി.
തതോ മധുരയാ വാചാ തേനൈവാതിഥിനാ സഹ । തസ്ഥൌ സ്വസ്ഥേന മനസാ പ്രജ്ഞാലാപം പ്രകുര്വതാ
ശേഷം, മധുരമായ വാക്കുകളോടെ, അതിഥിയോടൊപ്പം മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ജ്ഞാനഭദ്രൻ ബുദ്ധിപൂർവ്വം സംസാരിച്ചു.
ഗൃഹിണ്യാ സഹ ഗോപേന സ്വാമിസേവാ സുദക്ഷയാ । തതഃ കൂഷ്മാണ്ഡകം നവ്യം പക്വമത്യംത യത്നതഃ
ഭർത്താവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കാൻ കഴിവുള്ള ഭാര്യയോടൊപ്പം, ആ ഗോപനും ചേർന്ന്, ആ പുതിയ കൂഷ്മാണ്ഡം വളരെ ശ്രദ്ധയോടെ പാകം ചെയ്തു.
സംപ്രാപ്യ ഹര്ഷിതാ സാധ്വീ ദദൌ ഭാഗം വിധായ സാ । അഥാസൌ ദുര്ബലോ ഗോപോ ദിനവിംശമുപോഷണാത്
അത് ലഭിച്ചപ്പോൾ, ആ സദ്ഭാര്യ സന്തോഷത്തോടെ ഫലം വിഭജിച്ച്, ഓരോരുത്തർക്കും പങ്കുവെച്ചു. ഇരുപത് ദിവസം ഉപവസിച്ചിരുന്ന ക്ഷീണിച്ച ഗോപനും അതിൽ പങ്കെടുത്തു.
ആതിഥേയോ മഹാഭാഗം ദദൌ ചാതിഥയേ മുദാ । തതസ്തദ്ഗൃഹിണീ സാധ്വീ സ്വാമിഭക്തിപരായണാ
ആതിഥേയൻ സന്തോഷത്തോടെ ഏറ്റവും വലിയ പങ്ക് അതിഥിക്ക് നൽകി. പിന്നെ ഭർത്തൃഭക്തിയുള്ള സദ്ഭാര്യയും...
ദദൌ സാ പതിതം ഭാഗം തസ്മൈ ചാതിഥയേ മുദാ । അഥാതിഥേസ്തയോസ്തത്ര ദംപത്യോഃ സുമഹാത്മനോഃ
...തന്റെ പങ്ക് സന്തോഷത്തോടെ അതിഥിക്ക് നൽകി. അങ്ങനെ, ആ മഹാത്മാക്കളായ ദമ്പതികളും അതിഥിയും തമ്മിൽ...
അഭൂദ്ഭാഗദ്വയം ഭുക്ത്വാ സുപ്രീതോ ദ്വിജസത്തമ । വിഷ്ണുവത്പൂജിതസ്താഭ്യാം സോഽതിഥിര്ദൃഢഭക്തിതഃ
രണ്ട് പങ്ക് ഭക്ഷിച്ച ശേഷം, ആ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണൻ അത്യന്തം സന്തോഷപ്പെട്ടു. അവർ ദൃഢമായ ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെപോലെ അതിഥിയെ ആരാധിച്ചു.
വിശ്രാമം രാത്രൌ തത്രൈവ പ്രാതഃ സ്നാത്വാ ചിരം യയൌ । ഗതൈവമുപവാസേന ദിനാനാമേകവിംശതിഃ
അവൻ ആ രാത്രി അവിടെ വിശ്രമിച്ചു. രാവിലെ സ്നാനം ചെയ്ത്, യാത്രയായി. അങ്ങനെ ഉപവാസത്തിൽ ഇരുപത്തൊന്ന് ദിവസം കഴിഞ്ഞു.
ദംപതീ തൌ മഹാത്മാനൌ പംചതാം യയതുസ്തതഃ । തേന പുണ്യപ്രഭാവേണ ദംപതീ തൌ മഹാശയൌ
ആ മഹാത്മാക്കളായ ദമ്പതികൾ ഇഹലോകം വിട്ടുപോയി; അവരുടെ സുകൃതഫലത്താൽ ആ ദമ്പതികൾക്ക് മഹത്തായ ഗതി ലഭിച്ചു.
പ്രാപതുര്വിഷ്ണുസായുജ്യം ദുര്ല്ലഭം യോഗിനാമപി । തയോഃ പുണ്യപ്രഭാവേണ വിഹിതാതിഥിപൂജയാ
അവർക്കു യോഗികൾക്കുപോലും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത വിഷ്ണുവിനോടുള്ള ഐക്യം ലഭിച്ചു. അതിഥികളെ ആദരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള അവരുടെ സുകൃതഫലത്താൽ—