ഇതസ്തതോ വിലോക്യാഥ വ്യഥിതശ്ച തദാസനാത് । സ്ഖലത്പദ്ഭ്യാം പ്രചലിതഃ ഖംജന്നിവ മുഹുര്മുഹുഃ
ഇവിടെയും അവിടെയും നോക്കി, വേദനയോടെ, അവൻ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, കാലുകൾ തളർന്നു, ഇടറിനടന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും തളർന്നു.
വനമധ്യേ ഗതസ്തത്ര ക്ഷുത്ക്ഷാമഃ പീഡിതോഽഭവത് । ന ശക്തിര്ജീവഘാതേ തു ലുംപകസ്യ ദുരാത്മനഃ
കാട്ടിന്റെ നടുവിലേക്ക് ചെന്നപ്പോൾ, വിശപ്പിൽ ക്ഷീണിച്ച് വലഞ്ഞു; ജീവഹത്യ ചെയ്യാൻ ഇനി ശക്തിയില്ലായിരുന്നു ആ ദുഷ്ടൻ ലുംപകനിന്.
ഫലാനി ച തദാ രാജന്നാജഹാര സ ലുംപകഃ । യാവത്സമാഗതസ്തത്ര താവദസ്തം ഗതോ രവിഃ
അന്നേരം, രാജാവേ, ആ കള്ളന് പഴങ്ങള് എടുക്കാതെ അവിടെ തന്നെ നിന്നു; അതുവരെ സൂര്യന് അസ്തമിച്ചു.
കിം ഭവിഷ്യതി താതേതി സ വിലാപം ചകാര ഹ । ഫലാനി തത്ര ഭൂരീണി വൃക്ഷമൂലേ ന്യവേശയത്
എന്ത് സംഭവിക്കും അച്ഛാ എന്ന് അവന് ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു; പിന്നെ ആ പഴങ്ങള് എല്ലാം വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടില് വച്ചു.
ഇത്യുവാച ഫലൈരേഭിഃ ശ്രീപതിസ്തുഷ്യതാം ഹരിഃ । ഇത്യുക്ത്വാ ലുംപകശ്ചൈവ നിദ്രാം ലേഭേ ന വൈ നിശി
ഈ പഴങ്ങള് കൊണ്ടു ശ്രീപതിയായ ഹരിക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടാകട്ടെ എന്നു പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ കള്ളന് ആ രാത്രി ഉറങ്ങിയില്ല.
രാത്രൌ ജാഗരണം മേനേ വിഷ്ണുസ്തസ്യ ദുരാത്മനഃ । ഫലൈസ്തു പൂജനം മേനേ സഫലായാസ്തഥാനഘ
രാജാവേ, ആ കള്ളന് രാത്രി ഉറക്കമില്ലാതെ ഇരുന്നത് വിഷ്ണു ഒരു വ്രതമായി കണക്കാക്കി; പഴങ്ങള് സമര്പ്പിച്ചത് ഉത്തമമായ ആരാധനയായി കണക്കാക്കി.
അകസ്മാദ്വ്രതമേവൈതത്കൃതവാന്വൈ സ ലുംപകഃ । തേന പുണ്യപ്രഭാവേന പ്രാപ്തം രാജ്യമകംടകമ്
അപ്രതീക്ഷിതമായി ആ കള്ളന് ഈ വ്രതം ചെയ്തു; അതിന്റെ പുണ്യശക്തിയാല് അവന് തടസ്സങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു രാജ്യം ലഭിച്ചു.
സൂര്യസ്യോദയനം യാവത്താവദ്വിഷ്ണുര്ജഗാമ ഹ । ദിവി തത്കാലമുത്പന്നാ വാഗുവാചാശരീരിണീ
സൂര്യന് ഉദയിക്കുമ്പോള് വിഷ്ണു അവിടെ നിന്ന് പോയി; അപ്പോള് ആകാശത്ത് ശരീരമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു.
രാജ്യം പ്രാപ്സ്യസി പുത്രത്വം സഫലായാഃ പ്രസാദതഃ। തഥേത്യുക്തേ തു വചസി ദിവ്യരൂപധരോഽഭവത്
നീ സഫലാ വ്രതത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താല് രാജ്യംയും പുത്രത്വവും നേടും. അങ്ങനെ ശബ്ദം മുഴങ്ങിയപ്പോള് അവന് ദിവ്യരൂപം കൈവരിച്ചു.
മതിരാസീത്തതസ്തസ്യ പരമാ വൈഷ്ണവീ നൃപ । ദിവ്യാഭരണശോഭാഢ്യോ ലേഭേ രാജ്യമകംടകമ്
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, അവന്റെ മനസ്സ് പരമമായ വിഷ്ണുഭക്തിയായി; ദിവ്യാഭരണങ്ങള് ധരിച്ച് അവന് തടസ്സങ്ങളില്ലാത്ത രാജ്യം നേടി.
കൃതം രാജ്യം തു തേനൈവം വര്ഷാണി ദശപംച ച । മനോദാസ്തസ്യപുത്രാസ്തു ദാരാഃ കൃഷ്ണപ്രസാദതഃ
അവന് അങ്ങനെ പതിനഞ്ചു വര്ഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു; കൃഷ്ണന്റെ കൃപയാല് മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന പോലെ പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും ലഭിച്ചു.
ആശു രാജ്യം പരിത്യജ്യ പുത്രേ ചൈവ സമര്പ്യ ച । ഗതഃ കൃഷ്ണസ്യ സാംനിധ്യം യത്ര ഗത്വാ ന ശോചതി
വേഗത്തില് രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് പുത്രനു ഏല്പ്പിച്ച്, അവന് കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ ചെന്നാല് ആരും ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
ഏവം യഃ കുരുതേ രാജന്സഫലാവ്രതമുത്തമമ് । ഇഹലോകേ സുഖം പ്രാപ്യ മൃതോ മോക്ഷമവാപ്നുയാത്
ഇങ്ങനെ, രാജാവേ, ആരെങ്കിലും ഉത്തമമായ സഫലാ വ്രതം ആചരിച്ചാല് ഈ ലോകത്ത് സുഖം ലഭിക്കും; മരിച്ചാല് മോക്ഷവും നേടും.
ധന്യാസ്തേ മാനവാ ലോകേ സഫലായാം ച യേ രതാഃ । തേഷാം ച സഫലം ജന്മ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
ലോകത്ത് സഫലാ വ്രതത്തില് ഭക്തിയുള്ളവരാണ് ഭാഗ്യശാലികള്; അവരുടെ ജന്മം സഫലമാണ് — ഇതില് സംശയമില്ല.
പഠനാച്ഛ്രവണാച്ചൈവ കരണാച്ച വിശാംപതേ । രാജസൂയസ്യ യജ്ഞസ്യ ഫലമാപ്നോതി മാനവഃ
ഇത് വായിച്ചാലും കേട്ടാലും ആചരിച്ചാലും, രാജാധിരാജാവേ, ഒരാള്ക്ക് രാജസൂയ യാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- കഥിതാ വൈ ത്വയാ കൃഷ്ണ സഫലൈകാദശീ ശുഭാ । കഥയസ്വ പ്രസാദേന ശുക്ലപക്ഷസ്യ യാ ഭവേത്
യുധിഷ്ഠിരന് ചോദിച്ചു: കൃഷ്ണാ, നീ സഫലാ ഏകാദശി വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു; ദയവായി, ശുക്ലപക്ഷത്തില് വരുന്ന ഏകാദശി ഏതാണ് എന്ന് പറയൂ.
കിന്നാമ കോ വിധിസ്തസ്യാഃ കോ ദേവസ്തത്ര പൂജ്യതേ । കസ്മൈ തുഷ്ടോ ഹൃഷീകേശസ്ത്വമേവ പുരുഷോത്തമഃ
അത് എന്ത് പേരാണ്, എന്താണ് ആചാരങ്ങള്, ആരെയാണ് അവിടെ ആരാധിക്കുന്നത്? ഹൃഷീകേശാ, സന്തോഷം ഉണ്ടാകുമ്പോള് നീയാണല്ലോ പരമപുരുഷന്.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച-। ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി ശുക്ലാ പൌഷസ്യ യാ ഭവേത് । കഥയാമി മഹാരാജ ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ
ശ്രീകൃഷ്ണന് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കേള്ക്കൂ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പോഷമാസത്തിലെ ഏകാദശിയെക്കുറിച്ച് ഞാന് പറയാം; ലോകങ്ങളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാന് വിശദീകരിക്കുന്നു, മഹാരാജാവേ.
പൂര്വേണ വിധിനാ രാജന്കര്ത്തവ്യൈഷാ പ്രയത്നതഃ । പുത്രദാ നാമ നാമ്നാ സാ സര്വപാപഹരാ പരാ
മുന്പ് പറഞ്ഞ രീതിയില് രാജാവേ, ഈ വ്രതം ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണം; ഇതിന് പുത്രദാ എന്ന പേരാണ്, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കംചെയ്യുന്ന ഉത്തമ വ്രതം.
നാരായണോഽധിദേവോഽസ്യാ കാമദഃ സിദ്ധിദായകഃ । നാതഃ പരതരാ കാചിത്ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ
നാരായണനാണ് ഈ വ്രതത്തിന്റെ പ്രധാനദേവന്, ഇഷ്ടഫലവും സിദ്ധിയും നല്കുന്നവന്; ചലനങ്ങളുള്ളവരിലും ഇല്ലാത്തവരിലും മൂന്നു ലോകത്തും ഇതിനേക്കാള് ഉത്തമം ഒന്നുമില്ല.
വിദ്യാവംതം യശസ്വംതം കരോതി ച നരം ഹരിഃ । ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി കഥാം പാപഹരാം പരാമ്
ഹരി മനുഷ്യനെ ജ്ഞാനിയും പ്രശസ്തനും ആക്കുന്നു; രാജാവേ, പാപം നീക്കുന്ന ഉത്തമമായൊരു കഥ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ഭദ്രാവത്യാം പുരാ ഹ്യാസീത്പുര്യാം രാജാ സുകേതുമാന് । തസ്യ രാജ്ഞസ്തഥാരാജ്ഞീ ചംപകാ നാമ വര്ത്തതേ
പണ്ടൊരു കാലത്ത് ഭദ്രാവതിയെന്ന നഗരത്തിൽ സുകേതുമാൻ എന്നൊരു രാജാവും, ചമ്പക എന്ന രാജ്ഞിയും ജീവിച്ചിരുന്നതാണ്.
പുത്രഹീനേന രാജ്ഞാ ച കാലേ നീതോ മനോരഥൈഃ । നൈവാത്മജം നൃപോ ലേഭേ വംശകര്ത്താരമേവ ച
മകനില്ലാതെ ആ രാജാവ് കാലം കടന്നുപോയി, പല ആഗ്രഹങ്ങളിലുമായിരുന്നു; എങ്കിലും അവനു ഒരു മകനോ വംശം തുടരാനാരൊരാളോ ലഭിച്ചില്ല.
തേനൈവ രാജ്ഞാ ധര്മേണ ചിംതിതം ബഹുകാലതഃ । കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി സുതപ്രാപ്തിഃ കഥം ഭവേത്
ആ രാജാവ് ധർമ്മപഥത്തിൽ നിന്നു ദീർഘകാലം ആലോചിച്ചു: 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? എവിടെ പോകണം? എങ്ങനെ മകൻ ലഭിക്കും?' എന്നു.
ന രാഷ്ട്രേ ന പുരേ സൌഖ്യം ലേഭേ രാജാ സുകേതുമാന് । സാധ്വ്യ സ്വകാംതയാ സാര്ദ്ധം പ്രത്യഹം ദുഃഖിതോഽഭവത്
സുകേതുമാൻ രാജാവിന് തന്റെ രാജ്യത്തോ നഗരത്തിലോ സന്തോഷം ഒന്നും ഉണ്ടായില്ല; നല്ല ഭാര്യയോടൊപ്പം അവൻ ദിവസേന ദുഃഖിതനായിരുന്നു.
താവുഭൌ ദംപതീ നിത്യം ചിംതാശോകപരായണൌ । പിതരോഽസ്യ ജലം ദത്തം കവോഷ്ണമുപഭുംജതേ
ആ dampതികൾ ഇരുവരും എപ്പോഴും ചിന്തയിലും ദുഃഖത്തിലും മുഴുകിയിരുന്നു; അവന്റെ മാതാപിതാക്കൾ അവനു വെള്ളം നൽകി, അതു ചൂടായി കുടിച്ചു.
രാജ്ഞഃ പശ്ചാന്ന പശ്യാമോ യോഽസ്മാന്സംതര്പയിഷ്യതി । ഇത്യേവം സംസ്മരംതോഽസ്യ ദുഃഖിതാഃ പിതരോഽഭവന്
'രാജാവിനു ശേഷം ഞങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കാനാരുമില്ല' എന്ന ചിന്തയിൽ അവന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ദുഃഖിതരായി.
ന ബാംധവാ ന മിത്രാണി നാമാത്യാഃ സുഹൃദസ്തഥാ । രോചയംത്യസ്യ ഭൂപസ്യ ന ഗജാശ്വാഃ പദാതയഃ
ബന്ധുക്കളോ സുഹൃത്തുക്കളോ മന്ത്രിമാരോ കൂട്ടുകാരോ, ആനകളോ കുതിരകളോ പടയാളികളോ, ആരും ആ രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചില്ല.
നൈരാശ്യം ഭൂപതേസ്തസ്യ നിത്യം മനസി വര്ത്തതേ । നരസ്യ പുത്രഹീനസ്യ നാസ്തി വൈ ജന്മനഃ ഫലമ്
ആ രാജാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിരാശ എപ്പോഴും വസിച്ചു; മകനില്ലാത്ത മനുഷ്യന് ജന്മത്തിന് യാതൊരു ഫലവും ഇല്ല.
അപുത്രസ്യ ഗൃഹം ശൂന്യം ഹൃദയം ദുഃഖിതം സദാ । പിതൃദേവമനുഷ്യാണാം നാനൃണത്വം സുതം വിനാ
മകനില്ലാത്തവന്റെ വീട് ശൂന്യമാണ്, ഹൃദയം എപ്പോഴും ദുഃഖിതമാണ്; മകനില്ലാതെ പിതൃദേവന്മാരോടും ദൈവങ്ങളോടും മനുഷ്യരോടും കടം തീരില്ല.