മാമുപോഷ്യംതി യേ ഭക്ത്യാ തവ ഭക്ത്യാ ജനാര്ദന । സര്വസിദ്ധിര്ഭവേത്തേഷാം യദി തുഷ്ടോഽസി മേ പ്രഭോ 6.38.
എന്നെ ഭക്തിയോടെ ഉപാസിക്കുന്നവരും നിന്നെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നവരും, ജനാർദ്ദനാ, നീ എന്നിൽ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, അവർക്കെല്ലാം എല്ലാ സിദ്ധികളും ലഭിക്കട്ടെ.
ഉപവാസം ച നക്തം ച ഏകഭക്തം കരോതി ച । തസ്യ വിത്തം ച ധര്മം ച മോക്ഷം വൈ ദേഹി മാധവ
ആരെങ്കിലും ഉപവാസം പാലിച്ചാലോ, രാത്രിയിൽ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചാലോ, ഒരുതവണ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചാലോ, മാധവാ, അവർക്കു സമ്പത്തും ധർമ്മവും മോക്ഷവും നൽകേണമേ.
വിഷ്ണുരുവാച-। യത്ത്വം വദസി കല്യാണി തത്സര്വം ച ഭവിഷ്യതി । സര്വാന്മനോരഥാന്ഭദ്രേ ദാസ്യസി ത്വം ച നാന്യഥാ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: കല്യാണിയേ, നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം സംഭവിക്കും. ഭദ്രേ, നീ എല്ലാവരുടെയും ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റും; അതിൽ യാതൊരു മാറ്റവും ഉണ്ടാകില്ല.
മമ ഭക്താശ്ച യേ ലോകേ യേ ച ഭക്താസ്തു കാര്ത്തികേ । ചതുര്യുഗേഷു വിഖ്യാതാസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വൈ പ്രഭോ
ലോകത്തിൽ എന്റെ ഭക്തരും കാർത്തിക മാസത്തിൽ ഭക്തരായവരും, നാലു യുഗങ്ങളിലും മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധരാകും, പ്രഭോ.
ത്വാം ച ശക്തിമഹം മന്യേ ഏകാദശീവ്രതസ്ഥിതാഃ । മമ പൂജാം കരിഷ്യംതി മോക്ഷഗാസ്തേ ന സംശയഃ
ഏകാദശി വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്ന ശക്തിയുള്ളവളായി ഞാൻ നിന്നെ കരുതുന്നു. എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും; അതിൽ സംശയമില്ല.
തൃതീയാ ചാഷ്ടമീ ചൈവ നവമീ ച ചതുര്ദശീ । ഏകാദശീ വിശേഷേണ തിഥിരേഷാ ഹരിപ്രിയാ । സര്വതീര്ഥാധികം പുണ്യം സത്യം സത്യം ന സംശയഃ
തൃതീയ, അഷ്ടമി, നവമി, ചതുർദശി, പ്രത്യേകിച്ച് ഏകാദശി—ഈ തിഥിയാണ് ഹരിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയം. അതിന്റെ പുണ്യം എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും മറികടക്കുന്നു; സത്യം, സത്യം, സംശയമില്ല.
ഇദം ദത്ത്വാ വരം തസ്യൈ തിസ്രോ വാചോ ന സംശയഃ । ഹൃഷ്ടാ പുഷ്ടാ ച സംജാതാ ഏകാദശീമഹാവ്രതാ
ഈ മൂന്നു വരങ്ങൾ അവളെക്കു നൽകി, സംശയമില്ലാതെ, ഏകാദശി സന്തോഷവും പുഷ്ടിയും നിറഞ്ഞവളായി മഹാവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരമായി.
ശത്രും ഹംസി പരാം തസ്യ ദദാസി പരമാം ഗതിമ് । ത്വം ഹംസി സര്വവിഘ്നാനി സര്വസിദ്ധിവരപ്രദാ
നീ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കുകയും അതിനുള്ളവന് പരമഗതി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. നീ എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കി, പരമമായ സിദ്ധിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു.
ഉഭയോഃ പക്ഷയോഃ പാര്ഥ തുല്യാ ഏകാദശീ ശുഭാ । ന ശുക്ലാ നൈവ കൃഷ്ണാ ച വിഭേദം നൈവ കാരയേത്
പാർഥാ, ഇരുവിധ പക്ഷങ്ങളിലും ശുഭമായ ഏകാദശി തുല്യമാണ്; ശുക്ലപക്ഷമോ കൃഷ്ണപക്ഷമോ എന്ന വ്യത്യാസം ഉണ്ടാക്കേണ്ടതില്ല.
വിഭേദോ നൈവ കര്ത്തവ്യഃ സമസ്തവ്രതകാരിഭിഃ । ദിവാ വാ യദി വാ രാത്രൌ ശൃണോതി ഭക്തിതത്പരഃ
എല്ലാ വ്രതങ്ങളും പാലിക്കുന്നവർക്ക് വ്യത്യാസം ചെയ്യേണ്ടതില്ല. പകൽ ആയാലും രാത്രിയായാലും, ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവർക്ക്—
തിഥിരേകാ ഭവേത്സര്വാ പക്ഷയോരുഭയോരപി । ഉഭയൈകാദശീ സ്വല്പാ ഹ്യംതേ ചൈവ ത്രയോദശീ
രണ്ടു പക്ഷങ്ങളിലും തിഥി എല്ലായ്പ്പോഴും ഏകാദശിയാണ്; ഇരുവിധ ഏകാദശികളും ചെറിയവയാണ്, അവസാനം ത്രയോദശി വരുന്നു.
മധ്യേ തു ദ്വാദശീ പൂര്ണാ ത്രിസ്പൃശാ സാ ഹരിപ്രിയാ । ഏകാമുപോഷയേത്താം വൈ സഹസ്രൈകാദശീഫലമ്
ഇടയിൽ ദ്വാദശി പൂർണ്ണമായും, മൂന്നു ദിവസത്തെയും സ്പർശിക്കുന്നതും ഹരിക്ക് പ്രിയവുമാണ്. അതു ഉപവാസം പാലിക്കുന്നവന് ആയിരം ഏകാദശികളുടെ ഫലം ലഭിക്കും.
സഹസ്രഗുണിതം ഹ്യേവം ദ്വാദശ്യാം പാരണേ കൃതേ । അഷ്ടമ്യേകാദശീ ഷഷ്ഠീ തൃതീയാ ച ചതുര്ദശീ
ഇങ്ങനെ ദ്വാദശി ദിവസത്തിൽ ഉപവാസം അവസാനിപ്പിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലം ആയിരം മടങ്ങ് വർദ്ധിക്കും. അഷ്ടമി, ഏകാദശി, ഷഷ്ഠി, തൃതീയ, ചതുർദശി ദിവസങ്ങളിലും ഇതേ വിധി ബാധകമാണ്.
പൂര്വവിദ്ധാ ന കര്തവ്യാ പരവിദ്ധാമുപോഷയേത് । ഏകാദശീ ഹ്യഹോരാത്രം പ്രഭാതേ ഘടികാ ഭവേത്
ഈ ദിവസങ്ങൾ മുൻപത്തെ ദിവസത്തോട് ചേർന്നാൽ ഉപവാസം ചെയ്യരുത്; പിന്നത്തെ ദിവസത്തോട് ചേർന്നാൽ ഉപവാസം വേണം. ഏകാദശി ദിവസം പൂർണ്ണമായ ഒരു ദിവസം-രാത്രി നീണ്ടു, രാവിലെ കുറച്ച് നേരം വരെ തുടരണം.
സാ തിഥിഃ പരിഹര്തവ്യാ ഉപോഷ്യാ ദ്വാദശീയുതാ । ഏവംവിധാ മയാ പ്രോക്താ പക്ഷയോരുഭയോരപി
ദ്വാദശി കൂടാതെ വരുന്ന തിഥി ഉപേക്ഷിക്കണം; ഇരുപക്ഷത്തിലും എങ്ങനെ ആചരിക്കണമെന്ന് ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ഏകാദശ്യാം പ്രകുര്വീത ഹ്യുപവാസം ന സംശയഃ । തേ യാംതി വൈഷ്ണവം സ്ഥാനം യത്രാസ്തേ ഗരുഡധ്വജഃ
ഏകാദശി ദിവസം ഉപവാസം നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം, ഇതിൽ സംശയമില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഗരുഡധ്വജനായ വിഷ്ണു താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം ലഭിക്കും.
ധന്യാസ്തേ മാനവാ ലോകേ വിഷ്ണുഭക്തിപരായണാഃ । ഏകാദശ്യാശ്ച മാഹാത്മ്യം സര്വകാലേഷു യഃ പഠേത്
ലോകത്തിൽ വിഷ്ണു ഭക്തിയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്. ഏകാദശി മഹത്വം എല്ലായ്പ്പോഴും വായിക്കുന്നവനും അതുപോലെ ഭാഗ്യവാനാണ്.
ഗോസഹസ്രഫലം സോഽപി പുണ്യം പ്രാപ്നോതി മാനവഃ । ദിവാ വാ യദി വാ രാത്രൌ യേ വൈ ശൃണ്വംതി ഭക്തിതഃ
അവൻക്ക് ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലവും ലഭിക്കും. പകലോ, രാത്രിയോ, ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവർക്ക്—
ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപേഭ്യോ മുച്യംതേ നാത്ര സംശയഃ । വിഷ്ണുധര്മസമം നാസ്തി ഗീതാര്ഥം ച നൃപോത്തമ । ഏകാദശീസമം നാസ്തി വ്രതം പാപപ്രണാശനമ്
ബ്രഹ്മഹത്യ പോലുള്ള പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം കിട്ടും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. വിഷ്ണു ധർമ്മത്തിലും ഗീതയുടെ അർത്ഥത്തിലും സമം ഒന്നുമില്ല; പാപം നശിപ്പിക്കാൻ ഏകാദശി വ്രതം പോലെയും ഒന്നുമില്ല.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- വംദേ വിഷ്ണും വിഭും സാക്ഷാല്ലോകത്രയസുഖാവഹമ് । വിശ്വേശം വിശ്വകര്താരം പുരാണം പുരുഷോത്തമമ്
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കും സന്തോഷം നൽകുന്ന, സർവ്വവ്യാപിയായ, സർവ്വശക്തനായ, സർവ്വസൃഷ്ടാവായ, പുരാതനനായ, പരമപുരുഷനായ വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
പൃച്ഛാമി ദേവദേവേശ സംശയോഽസ്തി മഹാന്മമ । ലോകാനാം ച ഹിതാര്ഥായ പാപാനാം ക്ഷയഹേതവേ
ദേവദേവനായ പ്രഭുവേ, എനിക്ക് വലിയൊരു സംശയമുണ്ട്. ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനും പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാനുമാണ് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നത്—
മാര്ഗശീര്ഷേസിതേ പക്ഷേ ഭവേദേകാദശീ തു യാ । കിം നാമ കോ വിധിസ്തസ്യാഃ കോ ദേവസ്തത്ര പൂജ്യതേ । ഏതദാചക്ഷ്വ മേ സ്വാമിന്വിസ്തരേണ യഥാതഥമ്
മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശി ദിവസത്തിന് എന്താണ് പേര്, എന്താണ് ആചരണം, ആരെയാണ് ആ ദിവസം ആരാധിക്കേണ്ടത്? ദയവായി ഇതെല്ലാം വിശദമായി എനിക്ക് പറയൂ, സ്വാമി.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- സാധു പൃഷ്ടം ത്വയാ രാജന്സാധു തേ വിമലം യശഃ । കഥയിഷ്യാമി രാജേംദ്ര ഹരിവാസരമുത്തമമ്
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നന്നായി ചോദിച്ചു; നിന്റെ ശുദ്ധമായ കീര്ത്തി പ്രശംസനീയമാണ്. ഹരിയുടെ ഉത്തമമായ ദിവസത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം.
ഉത്പന്നാ ചാസിതേ പക്ഷേ ദ്വാദശീ മമ വല്ലഭാ । മാര്ഗശീര്ഷോത്പത്തിരിതി മമ ദേഹ സമുദ്ഭവാ
കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി എന്ന ദിവസം എനിക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്; മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ 'ഉത്പത്തി' എന്ന ഏകാദശി എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്.
സുരാസുരവധാര്ഥായ ഹ്യുത്പന്നാ ഭരതര്ഷഭ । കഥിതാ ച മയാ സാ വൈ തവാഗ്രേ രാജസത്തമ
ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും സംഹരിക്കാൻ അതാണ് ഉദിച്ചത്, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ. അതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ മുമ്പ് നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, രാജശ്രേഷ്ഠാ.
പൂര്വാ ചൈകാദശീ രാജംസ്ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ । മാര്ഗശീര്ഷേ സിതേ പക്ഷേ ഉത്പത്തിരിതി നാമതഃ
മുൻപത്തെ ഏകാദശി, രാജാവേ, ചലനശീലികളായും അചലങ്ങളായും മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും 'ഉത്പത്തി' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലാണ് അത് വരുന്നത്.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി മാര്ഗശീര്ഷേ സിതാ തു യാ । യസ്യാഃ ശ്രവണമാത്രേണ വാജപേയഫലം ലഭേത്
ഇനി മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വിശദമായി പറയും; അതിന്റെ കഥ കേൾക്കുന്നതു കൊണ്ടു മാത്രം വാജപേയ യാഗഫലം ലഭിക്കും.
മോക്ഷാ നാമേതി സാ പ്രോക്താ സര്വപാപഹരാ പരാ । ദേവം ദാമോദരം രാജന്പൂജയേച്ച പ്രയത്നതഃ
'മോക്ഷദാ' എന്നാണ് അതിന്റെ പേര്; അതാണ് എല്ലാ വലിയ പാപങ്ങളും നീക്കുന്നത്. രാജാവേ, ദാമോദരനെ വലിയ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം.
തുലസ്യാ മംജരീഭിശ്ച ധൂപൈര്ദീപൈഃ പ്രയത്നതഃ । പൂര്വേണ വിധിനാ ചൈവ ദശമ്യേകാദശീ തഥാ
തുളസിയുടെ പൂക്കളാൽ, ധൂപം, ദീപം എന്നിവകൊണ്ടും, നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ, ദശമി, ഏകാദശി ദിവസങ്ങളിലും ഭക്തിയോടെ പൂജ നടത്തണം.
മോക്ഷാ ചൈകാദശീ നാമ്നാ മഹാപാതകനാശിനീ । രാത്രൌ ജാഗരണം കാര്യം നൃത്യഗീതസ്തവൈര്മമ
'മോക്ഷദാ' എന്ന പേരിലുള്ള ഏകാദശി വലിയ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു; ആ രാത്രി ഉണർന്നിരിക്കണം, നൃത്തം, ഗാനങ്ങൾ, സ്തുതികൾ എന്നിവയോടെ എന്നെ സ്മരിക്കണം.